Wikipedia:Makala za msingi za kamusi elezo
Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Kuna Kamusi Elezo za Wiki za lugha mbalimbali. Baadhi ni kubwa na nyingine bado ni ndogo ziko mbioni kuendelezwa. Kamusi elezo zote zinahitaji makala fulani za msingi.
Hii ni orodha ya makala za msingi kama 1000 iliyotafsiriwa na orodha ya Kiingereza ya makala ya msingi kutoka meta:wikipedia ya Februari 2008.
Bado haikutafsiriwa yote!
Mwanzoni wa wikipedia ya Kiswahili waanzilishaji walitunga orodha hiyohiyo ya wakati ule na kuiongeza majina waliyoyaona muhimu kwa mtazamo wa Afrika. Lakini orodha ilikuwa na kasoro mbalimbali hasa lugha. Orodha hii ya asili iko hapa: Makala za msingi 1000 - orodha ya awali iliyopanushwa. Inafaa kuangaliwa kwa majina yaliyotazamiwa kuwa muhimu kwa wikipedia ya Kiafrika!
Wasifu
Waigizaji
| Brigitte Bardot | Sarah Bernhardt | Marlon Brando | Charlie Chaplin | Marlene Dietrich | Marx Brothers | Marilyn Monroe
Wasanii
| Pieter Brueghel Mzee | Le Corbusier | Leonardo da Vinci | Salvador Dalí | Donatello | Albrecht Dürer | Vincent van Gogh | Francisco Goya | Frida Kahlo | Henri Matisse | Michelangelo | I. M. Pei | Pablo Picasso | Raphael | Rembrandt | Peter Paul Rubens | Diego Velázquez | Andy Warhol | Frank Lloyd Wright
Waandishi
| Abu Nuwas | Matsuo Bashō | Jorge Luis Borges | George Byron | Luís de Camões | Miguel de Cervantes | Geoffrey Chaucer | Anton Chekhov | Arnaut Daniel | Dante Alighieri | Rubén Darío | Charles Dickens | Fyodor Dostoyevsky | Firdusi | Fuzulî | Gabriel Garcia Marquez | Johann Wolfgang von Goethe | Homer | Horatius | Victor Hugo | Henrik Ibsen | James Joyce | Franz Kafka | Kālidāsa | Omar Khayyam | Li Bai | Naguib Mahfouz | Molière | Vladimir Nabokov | Ovid | Munshi Premchand | Marcel Proust | Alexander Pushkin | Arthur Rimbaud | Shota Rustaveli | Jose Saramago | Sappho | William Shakespeare | Isaac Bashevis Singer | Sophokles | Snorri Sturluson | Leo Tolstoy | Mark Twain | Virgil | William Wordsworth | Wu Cheng'en
Wanamuziki
| Johann Sebastian Bach | The Beatles | Ludwig van Beethoven | Hector Berlioz | Anton Bruckner | Johannes Brahms | Frédéric Chopin | Antonín Dvořák | Georg Friederich Händel | Jimi Hendrix | Gustav Mahler | Wolfgang Amadeus Mozart | Giacomo Puccini | Elvis Presley | The Rolling Stones | Franz Schubert | Jean Sibelius | Bedřich Smetana | Robert Schumann | Igor Stravinsky | Pyotr Ilyich Tchaikovsky | Giuseppe Verdi | Antonio Vivaldi | Richard Wagner
Wapelelezi
| Roald Amundsen | Neil Armstrong | Jacques Cartier | Christopher Columbus | James Cook | Hernán Cortés | Yuri Gagarin | Vasco da Gama | Ferdinand Magellan | Marco Polo | Zheng He | Alexander von Humboldt
Waongozaji wa filamu na waandishi wa muswaada andishi
| Ingmar Bergman | Walt Disney | Federico Fellini | Alfred Hitchcock | Stanley Kubrick | Akira Kurosawa | George Lucas | Steven Spielberg
Wanasayansi, wavumbuzi
| Archimedes | Tim Berners-Lee | Tycho Brahe | Nicolaus Copernicus | Marie Curie | Charles Darwin | Thomas Edison | Albert Einstein | Euclid | Leonard Euler | Michael Faraday | Enrico Fermi | Fibonacci | Henry Ford | Joseph Fourier | Galileo Galilei | Carl Friedrich Gauss | Johann Gutenberg | Ernst Haeckel | James Prescott Joule | Johannes Kepler | John Maynard Keynes | Khwarizmi | Gottfried Leibniz | Carolus Linnaeus | James Clerk Maxwell | Dmitri Mendeleev | John von Neumann | Isaac Newton | Blaise Pascal | Louis Pasteur | Max Planck | Pythagoras | Ernest Rutherford | Erwin Schrödinger | Richard Stallman | Nikola Tesla | Alan Turing | James Watt
Wataalamu wa kijamii –wanafalsafa, wanahistoria, wanauchumi
| Thomas Aquinas | Aristoteles | Agostino wa Hippo | Avicenna | Giordano Bruno | Simone de Beauvoir | Noam Chomsky | René Descartes | Émile Durkheim | Fransisko wa Asizi | Sigmund Freud | Georg Wilhelm Friedrich Hegel | Herodotus | Hippokrates | Immanuel Kant | John Locke | Martin Luther | Rosa Luxemburg | Niccolò Machiavelli | Karl Marx | Friedrich Nietzsche | Paulo wa Tarso | Plato | Pythagoras | Jean-Jacques Rousseau | Jean-Paul Sartre | Adam Smith | Sokrates | Sun Tzu | Voltaire | Max Weber | Ludwig Wittgenstein
Wanasiasa, Viongozi, Makabaila
| Akbar | Alexander Mkuu | Kemal Atatürk | Augustus | David Ben Gurion | Otto von Bismarck | Simón Bolívar | Napoleon Bonaparte | George W. Bush | Julius Caesar | Charlemagne | Winston Churchill | Malkia Cixi | Kleopatra | Konstantino Mkuu | Charles de Gaulle | Indira Gandhi | Elizabeth I wa Uingereza | Genghis Khan | Haile Selassie | Hirohito | Adolf Hitler | Vladimir Lenin | Louis XIV wa Ufaransa | Nelson Mandela | Mao Zedong | Benito Mussolini | Kwame Nkrumah | Peter I wa Urusi | Qin Shi Huang | Salah ad Din | Joseph Stalin | Margaret Thatcher | Victoria wa Uingereza | George Washington
Watu wa dini
| Abrahamu | Musa | Yesu | Muhammad | Buddha
wanamapinduzi, wanaharakati
| Mahatma Gandhi | Emma Goldman | Joan of Arc | Helen Keller | Martin Luther King, Jr. | Mama Teresa | Florence Nightingale | Che Guevara
Historia
| Historia
Dunia ya kale (hadi 500 BK)
| Historia ya awali | Zama za Mawe | Zama za Shaba | Zama za Chuma | Mesopotamia | Misri ya Kale | Ugiriki ya Kale | Dola la Roma
Enzi ya Kati | mwanzo wa Kisasa
| Zama za Mwangaza | Azteki | Milki ya Bizanti | Vita za Misalaba | Dola Takatifu la Kiroma | Vita ya miaka 100 | Enzi ya Kati | Milki ya Wamongolia | Nasaba ya Ming | Milki ya Osmani | Matengenezo ya Kiprotestanti | Renaissance | Vita ya miaka 30 | Viking
Kisasa
| Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Marekani | Apartheid | Dola la Uingereza | Vita baridi | Mapinduzi ya Ufaransa | Mdororo Mkuu | Maangamizi makuu dhidi ya Wayahudi wa Ulaya | Mapinduzi ya viwandani | Vita ya Korea | Dola la Tatu | Mapinduzi ya Urusi ya 1917 | Nasaba ya Qing | Vita ya wenyewe kwa wenyewe ya Hispania | Mkataba wa Versailles | Vita ya Vietnam | Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia | Vita Kuu ya Pili ya Dunia
Jiografia
| Jiografia | mji mkuu | jiji | bara | nchi | jangwa | Earth science | ramani | ncha ya kaskazini | bahari | msitu wa mvua | mto | ziwa | ncha ya kusini
Bara na kanda
| Afrika | Antaktiki | Asia | Ulaya | Amerika ya Kilatini | Mashariki ya Kati | Amerika ya Kaskazini | Australia na Pasifiki | Amerika ya Kusini
nchi
| Afghanistan | Algeria | Argentina | Australia | Austria | Bangladesh | Ubelgiji | Brazil | Kanada | Jamhuri ya Watu wa China | Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo | Kuba | Misri | Ethiopia | Ufaransa | Ujerumani | Ugiriki | India | Indonesia | Iran | Iraq | Ueire | Israel | Italia | Japani | Mexico | Uholanzi | New Zealand | Pakistan | Poland | Urusi | Ureno | Uarabuni wa Saudia | Singapur | Afrika Kusini | Korea ya Kusini | Hispania | Sudan | Uswisi | Tanzania | Uthai | Uturuki | Ukraine | Falme za Kiarabu | Ufalme wa Maungano | Marekani | Vatikan | Vietnam
miji
| Amsterdam | Athens | Baghdad | Bangkok | Beijing | Beirut | Berlin | Brisbane | Brussels | Buenos Aires | Kairo | Canberra | Cape Town | Dameski | Dar es Salaam | Dublin | Edinburgh | Firenze | Hong Kong | Istanbul | Jakarta | Jerusalem | Karachi | Kyoto | Los Angeles | London | Mecca | Melbourne | Mexico City | Milano | Moscow | Mumbai | Nairobi | Napoli | New Delhi | New York City | Paris | Rio de Janeiro | Roma | Sankt Peterburg | Seoul | Shanghai | Singapur | Sydney | Tehran | Tel Aviv | Tokyo | Venezia | Vienna | Washington D.C.
magimba ya maji (Bahari, maziwa, mito)
| Amazonas | Ziwa Aral | Bahari ya Aktiki | Atlantiki | Baltiki | Bahari Nyeusi | Bahari ya Karibi | Bahari ya Kaspi | Kongo (mto) | Danubi (mto) | Bahari ya Chumvi | Ganga (mto) | Great Barrier Reef | Maziwa makubwa ya Amerika Kaskazini | Bahari Hindi | Indus (mto) | Baikal (ziwa) | Tanganyika (ziwa) | Viktoria Nyanza | Mediteranea | Mississippi (mto) | Maporomoko ya Niagara | Niger (mto) | Nile | Bahari ya Kaskazini | Pasifiki | Mfereji wa Panama | Rhine (mto) | Mfereji wa Suez | Bahari ya Kusini | Volga (mto) | Yangtze (mto)
Milima, mabonde, jangwa
| Alpi | Andes | Himalaya | Mlima Kilimanjaro | Mount Everest | Rocky Mountains | Sahara
Jamii
Familia na ndugu
| Familia | Mtoto | Mwanaume | Ndoa | Mwanamke
Dhana, fikra, hisia
| Tabia | Hisia | Upendo | Fikira
Siasa
| Siasa | Uanakisti | Ukoloni | Ukomunisti | Ushikiliaji Ukale | Demokrasia | Udikteta | Diplomasia | Ufashisti | Utandawazi | Serikali | Itikadi | Ubeberu | Liberalism | Umarx | Ufalme | Uzalendo | Unazi | Jamhuri | Ujamaa | Dola | Chama cha kisiasa | Propaganda | Ugaidi
Uchumi na biashara
| uchumi | kilimo | Capital (economics) | ubepari | pesa | Euro | Yen | Dolar | Industry | fedha za kigeni | kodi (ushuru)
Sheria
Shirika za kimataifa
| Umoja wa Afrika | Jumuiya ya Nchi za Kiarabu | Association of Southeast Asian Nations | Commonwealth of Independent States | Jumuiya ya Madola | Umoja wa Ulaya | Shirika za msalaba mwekundu na hilali nyekundu | NATO | Tuzo ya Nobel | OPEC | Umoja wa Mataifa | International Atomic Energy Agency | Mahakama Kuu ya Kimataifa (International Court Of Justice)== | Shirika la Fedha la Kimataifa | UNESCO | Universal Declaration of Human Rights | Shirika la Afya Duniani (WHO)== | Benki ya Dunia | World Trade Organization
Vita na jeshi
| Vita ya wenyewe kwa wenyewe | Jeshi | Amani | Vita
Mambo ya kijamii
| Kutoa mimba | adhabu ya mauti | Haki za binadamu | Ubaguzi wa kimbari | Utumwa | Utamaduni
Utamaduni
| Utamaduni | Sanaa | Katuni | Uchoraji | Upigaji picha | Uchongaji | Ufinyanzi | Ngoma | Fashion | Theatre | Sherehe ya Filamu ya Cannes
Lugha na fasihi
| Lugha | Alfabeti | Mwandiko wa Kichina | Alfabeti ya Kikirili | alfabeti ya Kigiriki | alfabeti ya Kilatini | Herufi | Sarufi | Nomino | Kitenzi | Isimu | Kusoma | Fasihi | Nathari | Tamthilia | Riwaya | Alfu Lela U Lela | Ushairi | Utenzi wa Gilgamesh | Ilias | Mahabharata | Ramayana | Matamshi
Lugha mbalimbali
| Kiarabu | Kibengali | Kichina | Kiingereza | Kiesperanto | Kifaransa | Kijerumani | Kigiriki | Kiebrania | Kihindi | Kiitalia | Kijapani | Kilatini | Kiajemi | Kirusi | Kisanskrit | Kihispania | Kitamil | Kituruki | Neno | mwandiko
Usanifu na uhandisi
| Usanifu | Tao (jengo) | Daraja | mfereji | lambo | Kuba (jengo) | nyumba
Majengo maalumu
| Lambo la Aswan | Burj Dubai | Koloseo | Ukuta wa China | Mnara wa Eiffel | Jengo la Empire State | Hagia Sophia | Mount Rushmore | Parthenon | Piramidi za Giza | Kanisa Kuu la Mt. Petro | Sanamu ya Uhuru | Taj Mahal | Piramidi | mnara
Filamu, redio na TV
| Filamu | Katuni | Redio | Televisheni
Muziki
| Blues | Muziki wa Klasiki | Opera | Simphoni | Muziki wa Umeme | Muziki wa Asili | Jazz | Reggae | Rhythm and blues | Muziki wa Rock | Muziki wa Kizazi Kipya
| Ngoma | Filimbi | Gitaa | Kinanda | Talumbeta | Zeze==
Michezo
| Mchezo | Backgammon | Sataranji | Go (board game) | Karata | Gambling | Martial arts | Judo | Karate | Michezo ya Olympiki | michezo | Athletics (track and field) | Auto racing | Baseball | Basketball | Cricket | Fencing | mpira wa miguu | Gofu | Horse racing | Ice hockey | Tenisi | Mwereka | Toy
Dhana juu ya dunia na dini
Mielekeo ya kifalsafa
| Ukanaji Mungu | Ulokole | Uyakinifu | Kuamini Mungu mmoja | Kuabudu miungu wengi | nafsi | dini
Dini mbalimbali
| Imani ya Bahai | Ubuddha | Ukristo | Kanisa katoliki | Ukonfusio | Uhindu | Uislamu | Ujaini | Uyahudi | Ushinto | Kalasinga | Utao | Voodoo | Uzoroaster | Uroho
Falsafa
| Falsafa | Uzuri | Upenbuzi | Maadili | Epistemolojia (elimu ya ufahamu) | Usawa wa wanawake | Hiari | Ufahamu | Mantiki | Fikra | Uadikifu | Uhalisi | Ukweli
Sayansi
| Sayansi
Falaki
| Falaki | Asteroidi | Big Bang | Black hole | Kometi | Galaksi | Kilimia | Mwaka wa nuru | mwezi (gimba la angani) | sayari | dunia | Mshtarii | Mirihi | Utaridi | Neptun | Zohali | Uranus | Zuhura | Mfumo wa jua | Nyota | jua | ulimwengu
Biolojia
| Biolojia | DNA | Enzyme | Protein | Botany | Mauti | Suicide | Ecology | Endangered species | Domestication | uhai | Uainishaji wa kisayansi | Spishi
Michakato ya kibiolojia
| Metabolism | Digestion | Photosynthesis | Respiration (physiology) | Evolution | Biological reproduction | Pregnancy | Sex | Female | Dume
Anatomia
| Anatomy | Cell | Circulatory system | damu | moyo | Endocrine system | Gastrointestinal tract | Colon (anatomy) | Small intestine | Ini | Integumentary system | Breast | Ngozi | Msuli | Nervous system | Ubongo | Sensory system | Ear | pua | jicho | Reproductive system | Respiratory system | mapafu | Kiunzi cha mifupa
Tiba na dawa
| Tiba | Uraibu | Alzheimer's disease | Kansa | Cholera | Common cold | Dentistry | Disability | Blindness | Hearing impairment | Mental illness | Disease | Medication | Ethanol | Nikotini | Tumbako | Drugs | Health | Headache | Myocardial infarction | Heart disease | Malaria | Malnutrition | Obesity | Pandemic | Penicillin | Pneumonia | Poliomyelitis | Sexually transmitted disease | AIDS | Stroke | Tuberculosis | Diabetes | Virus | Influenza | Smallpox
Viumbehai
| Organism | mnyama | Arthropod | mdudu | sisimizi | nyuki | kipepeo | Arachnid | Chordate | Amphibian | chura | ndege | kuku | hua | samaki | papa (samaki) | Mamalia | Hominidi | ngamia | paka | ng'ombe | mbwa | Dolphin | tembo | farasi | binadamu | kondoo | simba | nguruwe | nyangumi | Reptilia | Dinosauri | nyoka | Archaea | Bacteria | Fungus | mmea | ua | mti | Protist
Kemia
| Kemia | Biokemia | Kampaundi | Asidi | Besi (kemia) | Chumvi | Elementi ya kikemia | Mfumo radidia | Alumini | Kaboni | Kupri | Auri | Heli | Hidrojeni | Chuma | Neoni | Nitrojeni | Oksijeni | Fedha | Stani | Zinki | Metali | Aloi | Feleji | Kemia mahuluku | Alikoholi | Hidrati kabonia | Hormoni
Phase (matter)
| Hali maada | Gesi | Kiowevu | utegili (fizikia) | Mango
Hali ya hewa, jiolojia
| Banguko | Tabianchi | El Nino | Global warming | Tetemeko la ardhi | Jiolojia | Madini | Almasi | Gandunia | Mwamba (jiolojia) | Maafa asilia | Volkeno | Hali ya hewa | Wingu | Mafuriko | Tsunami | Mvua | Mvua asidia | Theluji | Tufani | Kimbunga
Fizikia
| Fizikia | Mchapuo | Atomi | nishati | Hifadhi ya nishati | mnururisho sumakuumeme | Mwali gama | inforedi | harakatiredio | urujuanimno | taswirangi onekani | rangi | kani | sumakuumeme | uvutano | nuru | sumaku | uga sumaku | Masi | Molekuli | umakanika kwanta | sauti | kasi | Kasi ya nuru | Kasi ya sauti | Nadharia ya uhusianifu | wakati | velositi | uzani | urefu
Wakati na Kalenda
| Anno Domini | kalenda | Kalenda ya Gregori | Karne | Siku | Dakika | Milenia | Mwezi (wakati) | Ukanda wa wakati
Teknolojia
| Teknolojia | Biotechnology | mavazi | pamba | uhandisi | wenzo | roda | sukurubu | Wedge (mechanics) | Wheel | umwagiliaji | Plau | ufuaji metali | teknolojia
Mawasiliano
| Mawasiliano | kitabu | habari | Kamusi elezo | uandishi wa habari | gazeti | vyombo vya habari | uchapishaji | reli | simu
elektronikia
| elektronikia | mkondo wa umeme | Frequency | Capacitor | Inductor | Transistor | Diode | Resistor | Transformer
Kompyuta na tovuti
| kompyuta | diski kuu | CPU | RAM | Artificial Intelligence | Information technology | Algorithm | tovuti | mail | World Wide Web | Operating system | Programming language | Software | User interface
Nishati na mafuta
| Energy (technology) | Renewable energy | Electricity | Nuclear power | Fossil fuel | Internal combustion engine | injini ya mvuke | moto
malighafi
| kioo | karatasi | Plastiki | ubao
usafiri
| usafiri | ndege (uanahewa) | motokaa | baisikeli | Boti | meli | Treni
silaha
| silaha | kilipukaji | baruti | bunduki | bombomu | Silaha ya nyuklia | upanga | kifaru (jeshi)
Vyakula
| chakula | mkate | nafaka | shayiri | mhindi | oti | mpunga | ngano nyekundu | mtama | ngano | jibini | chokoleti | asali | tunda | tofaa | ndizi | zabibu | jamii kunde | soya | limau | jozi | nyama | sukari | mboga za majani | kiazi
vinywaji
| Bia | Divai | Kahawa | Maziwa | Chai | Maji | Maji ya matunda
Hisabati
| Hisabati | Algebra | Arithmetic | Axiom | Calculus | Jiometria | Duara | Pi | mraba | pembetatu | Group theory | Mathematical proof | Namba | Complex number | Integer | namba asilia | namba tasa | Rational number | Infinity | Set theory | Statistics | [[Trigonometry==
Vipimo
| upimaji | Joule | Kilogramu | Lita | Mita | Newton | SI | Volt | Watt | Sekunde | Kelvini