Kima

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
Kima
Kima buluu
Kima buluu
Uainishaji wa kisayansi
Domeni: Eukaryota
Himaya: Animalia (Wanyama)
Faila: Chordata (Wanyama wenye ugwe wa neva mgongoni)
Ngeli: Mamalia (wenye viwele wanaonyonyesha wadogo wao)
Oda: Primates (Wanyama wanaofanana kiasi na binadamu)
Nusuoda: Haplorrhini (Wanyama wanaofanana zaidi na kima)
Oda ya chini: Simiiformes (Wanyama kama kima)
Ngazi za chini

Oda ndogo 2:

Catarrhini (Kima wa Dunia ya Kale)
Platyrrhini (Kima wa Dunia Mpya)

Kutoka Wikipedia, ensaiklopidia huru

Dume mdogo wa Kapuchini Paji-jeupe (Cebus albifrons)

Kima ni mamalia yeyote wa hali ya juu katika makundi ya cercopithecoid (kima wa Dunia ya Kale) au "platyrrhine" (Kima wa Dunia Mpya). Mamalia wote wa kima cha juu wasio prosimians au sokwe na nyani. Kuna takribani spishi 264 wanaofahamika wa kima wanaowakilisha kundi kubwa la mamalia wa hali ya juu. Kima huonwa kama ni mwenye akili sana na tofauti na sokwe; kima daima huwa na mikia. Kima wa Dunia ya Kale wanafanana zaidi na sokwe kuliko kima wa Dunia Mpya.

Asili[hariri | hariri chanzo]

Kutokana na kamusi ya Kiingereza ya Oxfoid neno la kimombo ‘monkey’ lenye maana ya kima lilitokana na simulizi za Kijerumani ya Reynard the Fox ya mwaka 1580. Katika simulizi hiyo mhusika aliyeitwa Moneke alikuwa ni mtoto wa Martin aliyekuwa sokwe. Neno Moneke laweza kuwa linatokana na lugha ya Kitaliano ‘monna’ lenye maana ya sokwe jike. Neno Moneke limedumu sana kutokana na umaarufu wa ‘Reynard The Fox’.

Tabia[hariri | hariri chanzo]

Kima wana ukubwa tofauti kutoka milimita za urefu 140 – 160 (pamoja na mkia) na uzito wa gramu 120 mpaka 140, mpaka urefu wa mita moja wa kilo 35. Wachache huishi kwenye miti wakati mwingine huishi kwenye savana. Chakula chao ni matunda, majani, mbegu, maua, mayai na wanyama wadogo (ikijumuishwa wadudu na buibui).

Kima wote wa Dunia Mpya wana mikia tofauti na wa Dunia ya Kale. Baadhi ya kima wana uoni wa rangi na wengine hawana. Huku kima wa Dunia Mpya wakiwa na macho kwa mbele walionekana tofauti hata baina yao hasa pua, mashavu na sehemu ya nyuma kwa ujumla.

Uainishaji[hariri | hariri chanzo]

Kima-kindi
Kaku mlakaa katika Uthai

Ifuatayo ni orodha ikionesha familia za kima.

ODA PRIMATES
Nusuoda Strepsirrhini: komba, koni na lemuri
Nusuoda Haplorrhini
Oda ya chini Tarsiiformes
Familia Tarsiidae: komba vidole-virefu
Oda ya chini Simiiformes: kima
Oda ndogo Platyrrhini: kima wa Dunia Mpya
Familia Cebidae
Familia Aotidae
Familia Pitheciidae
Familia Atelidae
Oda ndogo Catarrhini: kima wa Dunia ya Kale
Familia ya juu Cercopithecoidea
Familia Cercopithecidae: kima, ngedere, mbega, makaku na nyani
Familia ya juu Hominoidea
Familia Hylobatidae: masokwe wadogo
Familia Hominidae: masokwe wakubwa na binadamu

Mahusiano na binadamu[hariri | hariri chanzo]

Spishi tofauti za kima wana mahusiano na binadamu, baadhi yao hufugwa kama wanyama wa nyumbani na hutumika kama kifani cha binadamu kwenye maabara na safari ya angani. Pia huwahudumia binadamu wenye udhaifu. Kuna baadhi ya kima huonekana kama wanyama waharibifu wa mazao.[1] Kima ambao pia wapo kwenye mbuga ya watalii lakini hugeuka kama kitishio kwa watalii huona kama kuna kikwazo kwa binadamu hivyo tatizo dogo.

Kwenye dini huwakilisha werevu.

Kama huduma kwa watu wasiojiweza[hariri | hariri chanzo]

Baadhi ya mashirika yamekuwa yakiwafunza kima wa wakapuchini kama wasaidizi kuwasaidia watu wenye matatizo ya uti wa mgongo na matatizo mengine ya kutembea. Baada ya mafunzo kutosha kima hawa huweza kuwahudumia barabara walemavu wakiwa ndani ya nyumba, kima husaidia kupika, kuosha uso na kufungua chupa za vinywaji.

Kwenye tafiti[hariri | hariri chanzo]

Kima wa maabara katika kizimba cha kampuni Covance huko Vienna, Virginia, 2004–05

Kima aina ya Macaques wale wa Afrika Green Monkeys, hutumika kwenye tafiti nyingi aidha kwa kukamatwa porini au kulazimishwa. Hutumika sana kutokana na uwezo wao mkubwa wa kubeba vitu, kuzaliana kwa muda mfupi na kufanana kwao sana kisaikolojia na kimaumbile na binadamu.

Angani[hariri | hariri chanzo]

Sam, kaku-rhesus, alirushwa angani, umbali wa maili 55 (89 km) na NASA katika 1959.

Nchi nyingi zinawatumia kima kama sehemu yao ya tafiti za anga kujumuisha Marekani na Ufaransa. Kima wa kwanza kwenda angani aliitwa Albert II, ambaye aliruka angani na roketi ya Marekani, mnamo Juni 14, 1949.

Kama chakula[hariri | hariri chanzo]

Ubongo wa kima unaliwa kama chakula kitamu huko Asia ya Kusini, China na Afrika.[2] Kwa taratibu ya dini ya kiislamu kula nyani ni marufuku kabisa. Hata hivyo kima huliwa sehemu nyingine za Afrika, ambako nyama yake huuzwa kama nyama ya msituni.

Marejeo[hariri | hariri chanzo]

  1. doi:10.1023/A:1005481605637
    This citation will be automatically completed in the next few minutes. You can jump the queue or expand by hand
  2. Bonné, J. (2005-10-28). Some bravery as a side dish. msnbc.com. Iliwekwa mnamo 2009-08-15.

Ili kupata maelezo kuhusu masanduku ya uanapwa ya spishi angalia: Wikipedia:WikiProject Mammals/Article templates/doc.