Karatasi

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
Laha ya karatasi
Konge za ubao jinsi zinavyoonekana kwa hadubini ni chanzo cha karatasi
Vikuto vya karatasi vyatumiwa kwenye machine kubwa za kuchapa

Karatasi (kutoka Kigiriki Χαρτί kharti kupitia lugha ya Kiarabu قرطاص qartas) ni laha bapa na nyembamba ya konge za mimea zilizokandamizwa na kushikana. Watu huandika kwenye karatasi, vitabu na magazeti hufanywa kwa karatasi na vipande vikubwa vya karatasi hutumiwa kwa kufunga vitu ndani yake. Karatasi hunywa kiowevu hivyo hutumiwa pia kwa shughuli za kusafisha.

Karatasi hutengenezwa hasa kutokana na ubao uliosagwa lakini inawezekana kutumia konge za mimea mingine pia. Inawezekana kutumia pia karatasi iliyotumiwa kwa kutengezea karatasi mpya kwa mfano magazeti ya kale.

Kwa matumizi mengine kuna pia karatasi nene kama bapa inayotumiwa kutengezea maboksi ya kubebea vifaa.

Watu wa kwanza wa kutengeneza karatasi walikuwa Wachina.

Karatasi ya wadudu[hariri | hariri chanzo]

Aina ya karatasi asilia hutengenezwa na nyigu na wadudu wengine kwa kujenga mzinga wao. Zinatafuta ubao ulioanza kuoza na kuitafuna halafu kuijenga kwa kuchanganya na mate. Inakauka kuwa kuta za mzinga na sega.

Kutengeneza karatasi[hariri | hariri chanzo]

Ubao husagwa halafu kuchanganywa na maji kuwa aina ya uji. Karatasi ya kuandikia huongezwa madawa ya kuondoa rangi yote ili karatasi inatokea nyeupenyeupe. Uji inatandikwa na kusukumwa kuwa laha bapa inayofaa kwa ukurasa. Baadaye kukatwa vipande-vipande jinsi vinavyotakiwa. Karatasi kwa matumizi kwenye mashine kubwa za kuchapa hutengenezwa mfululizo kwa umbo la kanda ndefu linaloviringishwa kuwa vikuto vikubwa. Mashine za kutengeneza karatasi hukausha uji la konge njiani kwa kuipasha joto.

Madawa mbalimbali huongezwa kwenye uji la karatasi kuipa sifa zinavyotakiwa kama uso wa kung'aa au rangi mbalimbali.

Karatasi za kusafishia kwa mfano karatasi ya choo inatakiwa kuwa laini sana.

Matumizi ya karatasi[hariri | hariri chanzo]

Karatasi hutumiwa kwa madhumini mengi:

  • Karatasi ya kuandikia hutumiwa kwa madaftari na laha zinazouzwa kwa rimu
  • Karatasi ya kuchapisha vitabu na magazeti hutengenezwa kwa vikuto
  • Karatasi ya kusafishia hutengenezwa pia kwa vikuto
  • Karatasi kwa pesa inatakiwa kudumu muda mrefu inaungwa pia na nyuzi za metali zinazotakiwa kuifanya vigumu kutengeneza pesa bandia
  • Karatasi nene kiasi yenye rangi na bombwe hutumiwa kama mapambo ya nyumba ikipakwa kwenye kuta za nyumba
  • Karatasi ni muhimu kwa kufunga bidhaa katika masanduku ya karatasi nene
  • Katika utamaduni wa Asia kuta za vyumba mara nyingi ni karatasi tu

Historia[hariri | hariri chanzo]

Watangulizi wa karatasi[hariri | hariri chanzo]

Hata kabla ya kupatikana kwa karatasi yenyewe mataifa mbalimbali walitengeneza laha kwa maandiko yao.

Katika Misri ya Kale papiri ilitumiwa kwa miaka maelfu. Ilitengenezwa kwa kutumia kiini laini ya tete fulani (Cyperus papyrus).

Watu wa Meksiko ya Kale walitengeneza laha za amatl. Hapa walitumia ganda laini ya ndani ya miti aina za mibuyu lililochemshwa na kupigwa hadi kuwa laha.

=Karatasi kutoka China[hariri | hariri chanzo]

Karatasi yenyewe ilibuniwa nchini China. Waziri Tsai-Lun alieleza mnamo mwaka 105 mtindo wa kutengeneza karatasi katika kitabu chake. Mabaki ya hariri yalichanganywa na nguo zilizochakaa na utembo wa miti. Yote yalipondwa na kusagwa halafu kupikwa katika maji na kusafishwa. Nyuzi tupu zilizobaki zilichotwa kwa chujio halafu zikaslibiwa ndani ya chujio na kukandamizwa na kukaushwa.

Kimsingi kazi ya kutengeneza karatasi ni vile hadi leo.

Mataifa jirani walipokea ujuzi kuhusu karatasi kutoka kwa Wachina. Mnamo 750 wafungwa Wachina waliwafundisha Waarabu mtindo huu na kitabu cha kwanza kilichoandikwa juu ya karatasi kilipatikana Baghdad mnamo 870.

Wazungu wa Ulaya walipokea ujuzi huu kutoka kwa Waarabu waliotawala sehemu za Hispania.

Tangu Johannes Gutenberg aliyebuni mashine ya kuchapa vitabu mahitaji ya karatasi yaliongezeka sana duniani.

Leo hii njia nyingine za kutunza kumbukumbu kama vile tarakilishi na mtandao zimeanza kupunguza umuhimu wa karatasi kama media ya habari.