Kuvu

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
Fungi (kuvu)
Kuvu kwenye matunda yanayooza
Kuvu kwenye matunda yanayooza
Uainishaji wa kisayansi
Domeni: Eukaryota
Himaya: Fungi
Ngazi za chini

Faila, nusufaila

Blastocladiomycota
Chytridiomycota
Glomeromycota
Microsporidia
Neocallimastigomycota

Dikarya (inc. Deuteromycota)

Ascomycota
Pezizomycotina
Saccharomycotina
Taphrinomycotina
Basidiomycota
Agaricomycotina
Pucciniomycotina
Ustilaginomycotina

Nusufaila Incertae sedis

Entomophthoromycotina
Kickxellomycotina
Mucoromycotina
Zoopagomycotina

Kuvu (kisayansi: Fungi) ni kiumbehai ambacho si mmea wala mnyama. Uainishaji wa kisayansi unavipanga katika himaya ya pekee ndani ya eukaryota. Kati ya kuvu kuna viumbe vikubwa kama uyoga na pia vidogo vyenye seli moja tu kama hamira au maungano ya seli kama koga. Utaalamu wa fungi ni mykolojia.

Kuvu zinatokea kwa namna mbalimbali

  • kama uharibifu kama vyakula vinaoza
  • kama chakula bora kwa umbo la uyoga
  • kama msaada wa mimea na mazao pale ambako fungi zinatoshelezana na mizizi ya mimea
  • kama chanzo cha madawa kama penicillin

Tofauti kati ya fungi, mimea na wanyama[hariri | hariri chanzo]

Zamani vilihesabiwa kati ya mimea lakini lishe yao ni tofauti. Mimea inategeneza chakula chao au mata ogania inayohitaji kwa njia ya uanisinuru yaani kwa njia ina lishe autotropia. Kuvu inatumia mata ogania iliyopo tayari sawa na wanyama hivyo lishe yake ni heterotropia. Kuvu hutumia mabaki ya miili ya mimea na wanyama wengine na kuyatumia kama chakula chake.

Tofauti na wanyama wengi kuvu haitembei na muundo wa seli zake ni tofauti; seli za wanyama huwa na ngozi ya nje bali seli za mimea na kuvu huwa na ukuta wa seli. Tena tofauti na mimea kuta za seli ni za chitini si selulosi jinsi ilivyo kwa mimea.

Hadi sasa kuna spishi 70,000 zinazojulikana na kuna makadirio ya kwamba jumla inaweza kufikia hadi milioni 1. thumb|200px|Fungi mbalimbali thumb|200px|Seli za hamira chini ya hadubini

Maumbile[hariri | hariri chanzo]

Fungi hutokea kwa maumbo mawili:

  • seli moja-moja kama hamira. Zinazaa hasa wa njia ya kujigawa.
  • miseli ambayo ni kama nyavu inayojengwa na nyuzi za kungunyanzi; hizi ni seli ndefu umbo la neli zinazoshikana na kuwa uzi ndefu. Inaonekana katika nyuzi nyeupe zianzoonekana katika chakula kinachoanza kuoza maana yake kuoza kwa mkate nis awa na fungu kukua ndani yake. Zinazaa zaidi kwa njia ya vibufu vinavyofanana na mbegu ya mimea.

Kuvu au fungi ni jumla ya kungunyanzi zote na jumla hii huitwa miseli. Miseli ya aina hii inaweza kuenea mbali sana ikikua ndani ya ardhi kwa mfano msituni inayopata lishe kutoka kwa majani, matawi na mashina yaliyoanguka chini. Kama kiumbehai miseli haina umbo maalumu lakini kuna mifano ya miseli moja iliyoenea hektari zaidi ya 30 na kushi miaka 1,000 angalau.

Kwa aina kadhaa miseli inajenga sehemu za pekee zinazotoka kama uyoga. Uyoga si fungi mwenyewe bali kitu kama tunda lake. Unajengwa na nyuzi nyingi za kungunyanzi na kuwa mahali pa kukuza vibufu ambavyo ni kama mbegu wa fungi.

Ekolojia[hariri | hariri chanzo]

Fungi ni muhimu katika ekolojia ya viumbehai huwa na athira kubwa.

Zikitumia mata ogania ya viumbe vingine kazi yao ni kuvunja miili ya mimea na wanyama. Ni fungi pekee zinazoweza kuvunja mata ya ubao na kuipasua katika kemikali zake. Pamoja na bakteria na wanyama wadogo hutengeneza ardhi yenye rutba.

Fungi zinashirikiana na mimea. Takriban asilimia 80-90 za mimea yote zina fungi kwenye mizizi yao. Hapa inaishi pamoja katika simbiosi au mtoshelezano. Maana yake nyuzi za kungunyanzi za fungi inaingia ndani ya ardhi kushinda mizizi midogo ya mmea. Hivyo fungi inasaidia kupata madini na mata ya lishe kutoka ardhi kuchinda mmea mwenyewe. Usaidizi huu unaonekana hsasa kwa mazao kwenye ardhi isiyo na rutba nzuri sana; fungi huboresha lishe ya mimea. Kwa upande mwingine fungi inavuta hidrati kabonia kutoka mzizi zinazojengwa na mmea kwa njia ya usanisinuru.

Uyoga ya champignon hulimwa kibiashara kama chakula ni tunda la miseli

Matumizi ya kibinadamu[hariri | hariri chanzo]

Fungi zina athira pia kwa binadamu.

Fungi katika chakula[hariri | hariri chanzo]

Vinywaji kama pombe, bia au divai vinategemea fungi za hamira.

Kinyunga cha mkate kinachachuka vilevile kutokana na hamira.

Chakula na sumu[hariri | hariri chanzo]

Fungi hutoa pia madawa na sumu. Chakula kinachooza mara nyingu huwa na miseli ambayo ni sumu kwa wanadamu. Hata sehemu za uyoga ni sumu kali. Kinyume chake aina nyingine za uyoga ni chakula bora kwa sababu ni chanzo cha protini nzuri.

Chanzo cha madawa[hariri | hariri chanzo]

Fungi mbalimbali zimetumiwa kwa kutoa madawa ya kutibu magonjwa. Dawa la penicillin linapatikana kutoka kwa fungi pamoja madawa mengine ya kiuavija (antibiotic). Zinatoa pia madawa ya kuzuia mbu.

thumb|200px|Fungi kati ya vidole

Magonjwa[hariri | hariri chanzo]

Fungi zinatokea pia kwenye mwili kama magonjwa. Fungi inaanza kukua kwenye sehemu za ngozi kama mwili unakosa kinga. Inatokea hasa mguuni kama mguu hausafishwi mara kwa mara inaonekana kama vidonda kati ya vidole.

Ugonjwa mgumu zaidi ni kukua kwa fungi kwenye ngozi za utumbo. Wakinamama huathiriwa mara nyingi na fungi ndani ya uke.

Viungo vya Nje[hariri | hariri chanzo]

Morpho didius Male Dos MHNT.jpg Makala hii kuhusu mambo ya biolojia bado ni mbegu.
Je, unajua kitu kuhusu Kuvu kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine?
Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.
Commons-logo.svg
Wikimedia Commons ina media kuhusu: