Obiti

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
Obiti ya gimba dogo (kama satelaiti) linalozunguka gimba kubwa (kama dunia);
kani ya velositi inataka kulipeleka mbele mbali na mahali pake; kani ya graviti inalivuta kuelekea gimba kubwa; tokeo lake ni obiti ya kuzunguka.
Mfano wa "Mzinga wa Newton"

Obiti (ing. orbit; kutoka lat. orbita "njia, mzunguko") ni njia inayotumiwa na gimba la angani linalozunguka gimba kubwa zaidi katika anga la ulimwengu ilhali inashikwa na graviti. Mfano wake ni mwendo wa sayari inayozunguka jua, au mwezi unaozunguka sayari yake, au satelaiti inayozunguka dunia.

Uwiano wa kani katika obiti[hariri | hariri chanzo]

Fizikia ya obiti inatazama kani au nguvu mbili. Ya kwanza ni velositi ya gimba dogo inayoelekea kwenda mbele mbali na mahali pake. Ya pili ni graviti inayovuta gimba dogo kuelekea gimba kubwa. Obiti iko pale ambako hizi ngvu mbili zinalingana. Kama kani ya velositi ingekuwa kubwa zaidi gimba dogo lisingezunguka bali kutoka. Kama kani ya graviti ingekuwa kubwa zaidi gimba dogo linaanguka chini.

Mfano wa "Mzinga wa Newton"[hariri | hariri chanzo]

Mwanafizikia Isaac Newton aliwaza mfano unaoeleza vizuri kani zinazoathiri obiti. Aliwaza mfano wa mzinga unaosimamishwa juu ya mlima mrefu. Mzinga huu unaweza kurusha risasi kwa mwelekeo wa mlalo tena kwa kasi mbalimbali. Athira ya msuguano wa hewa dhidi ya risasi angeacha kando au kuwaza mlima mrefu kiasi cha kufikia juu ya angahewa ya dunia.

Kama mzinga unarusha risasi yake kwa velositi ndogo itaenda mbele kiasi halafu kuanguka chini (A). Kama kasi au velositi inaongezwa itaanguka mbali zaidi(B).

Wakati kasi inaongezeka zaidi kuna hali ambako risasi haianguki tena inazunguka dunia na kumailisha obiti ya duara (C).

Kama kasi inaongezeka tena obiti inachukua umbo la duaradufu. Mahali ambako obiti iko karibu na dunia ni mahali pa kufyatuliwa na 180 kinyume chake; katikati ni nukta ambako obiti iko mbali na dunia. (D)

Wakati kasi inaongezeka zaidi kuna risasi inafikia velositi ya kutoka katika graviti ya sayari (E).

Hali halisi makadirio ya makombora ya kurusha satelaiti na vyombo vya angani vinafuata maelezo hapo juu. Kama kombora linatikwa kubeba satelaiti kama vile satelaiti ya televisheni au ya mwawasiliano ni lazima kukadiria velositi ya kombora kulingana na uzito wake na mahali panapotakiwa kufikia angani na hivyo kupeleka satelaiti katika obiti aina ya (C) au (D).

Wakati chombo cha angani kitakiwa kupelekwa safari ya kwenda mwezi au sayari nyingine sharti kufikia "velositi ya kutoka" katika graviti ya dunia.

Historia ya utafiti wa obiti[hariri | hariri chanzo]

Zamani watu walifikiri ya kwamba jua lina obiti ya kuzunguka dunia kila siku jinsi inavyoonekana kwa macho tukiona jua kutoka upande mmoja wa upeo wa anga wakati wa asubuhi na kuzama chini upande mwingine wakati wa jioni.

Kwa hiyo wataalamu Wagiriki wa Kale kama Ptolemeo waliwaza obiti za jua na sayari za kuzunguka dunia ilhali hizi obiti zilikuwa na umbo la duara kamili.

Kuanzia utafiti wa akina Koperniko na Galilei ilitambuliwa ya kwamba ni dunia inayozunguka jua pamoja na sayari nyingine, kila moja kwenye obiti yake. Ilionekana pia ya kwamba obiti hizi si duara kamili lakini zinalingana zaidi na duaradufu.

Kipindi cha obiti[hariri | hariri chanzo]

Kipindi cha obiti ni muda unaotumiwa na gimba kama satelaiti au mwezi kuzunguka gimba mama.

Kwa mfano wa dunia kipindi cha obiti yetu kuzunguka dunia ni siku 365.25 na kipindi hiki tunaita "mwaka".

Kipindicha obiti ya mwezi wetu ni siku 1; wakati huohuo unazunguka mara moja kwenye mhimili wake na hii ni sababu ya kwamba tunaona muda wote upande uleule wa mwezi wetu.