Maangamizi makuu dhidi ya Wayahudi wa Ulaya

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta

Maangamizi makuu dhidi ya Wayahudi wa Ulaya (pia Kiingereza/Kigiriki: Holocaust, Kiebrania Shoah השואה) yalikuwa mauaji ya Wayahudi milioni 5-6 wa Ulaya wakati wa Vita Kuu ya Pili ya Dunia kati ya 1940 na 1945. Mauaji haya yalipangwa na kutekelezwa na serikali ya Ujerumani chini ya Adolf Hitler kwa msaada wa serikali za nchi zilizofungamana na Ujerumani au zilizokuwa chini ya jeshi la Ujerumani.

Mauaji haya yalitekelezwa kwa njia ya

  • kuwapiga watu risasi,
  • kuwafunga katika makambi bila chakula na madawa hadi wafe kwa njaa na
  • kuwaua kwa gesi ya sumu katika makambi maalumu.

Utangulizi wa maangamizi makuu[hariri | hariri chanzo]

Duka la Kiyahudi mjini Berlin lililobomolewa na wanaSA 9/10 Novemba 1938
Sinagogi ya Berlin ilichomwa na wanamigambo wa SA tar. 10 Novemba 1938

Utangulizi wa maangamizi makuu ulitokea nchini Ujerumani tangu chama cha NSDAP cha Hitler kushika serikali mwaka 1933. Sheria zilitangazwa zilizitenga Wayahudi katika jamii. Kabla ya vita shabaha ya hatua hizi ilikuwa kuwatesa na kuwalazimisha waondoke katika Ujerumani.

  • 1933: Wayahudi walikataliwa kuwa watumishi wa umma, Wayahudi na wote wenye asili ya Kiyahudi walifukuzwa katika utumishi. Rais Hindenburg alidai utaratibu maalum kwa Wayahudi waliokuwa wanajeshi Wajerumani wakati wa Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia eti wabaki jinsi walivyokuwa. Baada ya kifo chake utaratibu huu ulupuuzwa pia.
  • 1935: Sheria mbalimbali ziliondoa haki za kiraia za Wajerumani Wayahudi:
    • Walizuiliwa kufanya kazi mbalimbali
    • Waliondolewa haki ya kupiga kura katika uchaguzi
    • Harusi kati ya Wahayudi na wasio Wayahudi zilipigwa marufuku kama kila tendo la kutwaana kati yao nje ya harusi
    • Sheria ilweka utaratibu ni nani atakayetazamiwa kuwa Myahudi kamili, nusu Myahudi ao robo Myahudi kulingana na idadi ya wazazi au mababu Wayahudi.
  • 1938:
    • Wayahudi wa kisheria walipaswa kuongeza majina ya "Israel" (wanaume) au "Sara" (wanawake) katika vitambulisho vyao
    • Wajerumani wasio Wayahudi walikataliwa kufanya kazi katika maduka au makampuni ya Wayahudi
    • Wayahudi walipaswa kuandikisha mali yao yote serikalini - hii ilikuwa utangulizi wa uporaji wao wa baadaye
    • Wayahudi walikataliwa misaada ya serikali kwa ugonjwa au matatizo mengine
    • Madaktari na wenye duka la dawa walikataliwa kuwahudumia wasio Wayahudi
    • Wanafunzi Wayahudi walifukuzwa katika shule za serikali
    • 9 na 10 Novemba masinagogi yaliangamizwa kote Ujerumani, nyumba nyingi za Wayahudi zilivunjwa na wanaume wengi kufungwa jela; jumuiya ya Kiyahudi ya Ujerumani ililazimishwa kuchangia bilioni moja ya Mark kwa serikali ya Ujerumani
    • Wayahudi walikataliwa kuendesha maduka au makampuni ya kila aina au kusimamia kazini wasio Wayahudi kama wakubwa wao.

1933 waliishi Wayahudi 510,000 katika Ujerumani. Hadi 1939 takriban 315,000 waliondoka nyumbani. Kati ya 200,000 waliobaki takriban 15,000 waliweza kukimbia 1939. Wengine 10,000 walifaulu kubaki katika Ujerumani mara nyingi mafichoni. Wote wengine walikufa katika maanggamizi makuu kuanzia 1941.

Kutoka ubaguzi na mateso hadi maangamizi[hariri | hariri chanzo]

"Nyota ya Myahudi" - tangu 1939 kila Myahudi katika Poland chini ya utawala wa Ujerumani alipaswa kutembea na alama hii nje ya nyumba yake; tangu 1941 Wayahudi wote katika Ulaya chini ya utawala wa Kijerumani walipaswa kuvaa alama hii; -- mwandiko wa Kijerumani wasema "Jude" (yude)=myahudi

Vita Kuu ya Pili ya Dunia ilianza 1 Septemba 1939 kwa uvamizi wa Poland. Poland ilikuiwa na mamilioni raia wa Kiyahudi waliojikuta ghafla chini ya utawala wa Kijerumani.

Mipango ya kwanza ya viongozi wa NSDAP ilikuwa kupeleka Wayahudi wote wa Ujerumani Poland na kukusanya Wayahudi wote wa Poland katika mkoa maalumu ndani ya nchi. Mkurugenzi wa mipango hii alikuwa kiongozi mkuu wa SS Heinrich Himmler aliyepewa cheo cha "kamishna kwa uzawa wa Kijerumani". Ilionekana haraka ya kwamba idadi kubwa ya watu ilishinda uwezo wa Himmler hasa kuwapa nyumba na chakula.

Vita dhidi Urusi na azimio la maangamizi makuu[hariri | hariri chanzo]

Baada ya kuanza vita dhidi ya Urusi imeshaonekana ya kwamba Wanazi walishindwa kushughulika idadi kubwa ya Wayahudi katika maeneo ya Ulaya ya Mashariki yaliyotekwa na Ujerumani. Kufuatana na itikadi yao walitaka kuwatenga Wayahudi na watu wengine lakini

1941 Wajerumani walishambulia Urusi walipokuta tena mamilioni wa raia wa kiyahudi. Himmler aliyeona ya kwamba siasa ya kuwakusanya mahali pamoja ilishindikana hasa kuwapatia nyumba na kuwalisha. Pia ilionekana kwa viongozi wa juu ya kwamba vita dhidi ya Urusi haikuenda jinsi ilivyopangwa na kuingia kwa Marekani vitani kuliongeza matatizo. Katika hali hii wakati wa mwisho wa 1941 / mwanzo wa 1942 walichukua hatua ya kuamua kile walichoita "usuluhisho wa mwisho wa swali ya Kiyahudi" yaani mauaji wa Wayahudi wote wa Ulaya.

Mauaji ya kwanza[hariri | hariri chanzo]

Himmler alianza majaribio na vikosi maalumu vya kuwaua Wayahudi. Vikosi hivi walikuwa mapolisi kutoka Ujerumani, vikundi vya SS pamoja na wasaidizi wenyeji kutoka nchi zilizovamiwa. Vikosi hivi walifuata jeshi la kawaida wakakusanya Wayahudi katika miji na kuwaua kwa kuwapiga risasi.

Njia za kusafirisha Wayahudi kutoka pembe za Ulaya kwa makambi ya mauti
Ukaguzi wa Wayahudi waliotoka katika treni katika Auschwitz mnamo Mei-Juni 1944
Watu wenye vazi ya kijeshi ni wanaSS; wenye nguo za milia ni wafungwa wa kambi waliochaguliwa kupokea mizigo; wenye nguo ya kiraia ni watu Wayahudi walioondoka sasa hivi katika treni; mbele wakinamama na watoto watakaopelekwa mara moja kwenye vyumba vya gesi; nyuma wanaume watakaoangaliwa na madaktari kama wanafaa kwa kazi au la; picha za aina hii zilipigwa na wanaSS kama kumbukumbu ya binafsi

Makambi ya mauti[hariri | hariri chanzo]

Himmler aliona ugumu wa kuwaua watu wengi sana kwa njia hiyo. Hapa alikata shauri ya kuanzisha makambi ya mauti kwa lengo la kuwaua kikiwandani.

Wayahudi walikusanywa kote katika Ulaya ya Mashariki na kupelekwa kwa treni kwa makambi ya KZ. Mwisho wa safari ulikuwa makambi ya mauti kama vile:

  • Chelmno – Kulmhof
  • Auschwitz
  • Belzec
  • Sobibor
  • Treblinka
  • Majdanek
  • Maly Trostinez

Zote zilijengwa nje ya eneo la Ujerumani penyewe, sita katika Poland na moja katika Belarusi. Viongozi wa Nazi waliona Wajerumani wenyewe wasijue kwa undani habari za mauaji kwa sababu waliogopa upingamizi. Lakini watu wa Poland walitazamiwa kama watumwa kwa hiyo waliona nchi hii inafaa. Mahali palichaguliwa karibu na reli. Kwa njia hiyo iliwezekana kuwasafirisha Wayahudi wa Poland na Urusi lakini pia kutoka Ufaransa, Italia, Uholanzi na Ulaya ya Kusini.

Baada ya safari ndefu katika mabehewa ya mifugo wafungwa walitoka wakaangaliwa na madaktari mara moja mbele ya treni. Wenye afya waliwekwa kando na kupelekwa katika sehemu ya kambi ambako walipaswa kufanya kazi kama watumwa katika viwanda vilivyojengwa huko hasa. Wengine kama wagonjwa, wazee na watoto pamoja na wakinamama walitengwa na kuambiwa kuingia katika chumba kikubwa cha bafu chenye 210 m² walipotakiwa kujisafisha baada ya safari ndefu. Milango ikafungwa na gesi ya sumu badala ya maji ikaingizwa katika chumba kupitia vifaa vya manyunyu. Waliokufa walikuwa watu 500-700 kila safari. Maiti zikatolewa; midomo ikachunguliwa kama mtu alikuwa na dhahabu kwenye meno iliyotolewa halafu maiti zikachomwa katika meko makubwa.

Katika makambi sita za aina hii jumla ya watu milioni 2-3 waliuawa. Pamoja na wale waliouawa nje ya makambi ni mnamo watu milioni sita waliouawa kikusidi. Walio wengi sana walikuwa Wayahudi lakini pia vikundi vingine visivyolingana na itikadi ya kimbari kama vile Wasinti, walemavu, shoga na wafungwa wakomunisti.

Mwisho wa makambi[hariri | hariri chanzo]

Mauaji katika makambi yalisimamishwa kwa sababu jeshi la Ujerumani lilianza kushindwa vitani likarudi nyuma. Jeshi la Umoja wa Kisoveyti likakaribia makambi ya mauti wakati wa majira ya baridi ya 1944/45. Wakuu wa SS walijaribu kuficha matendo yao ilivyowezekana. Mahala pengi wafungwa wenye afya walipelekwa kwa safari ndefu kwa miguu bila chakula na bila makoti katika baridi kali. Kila moja aliyeshindwa kutembea aliuawa. Wagonjwa walibaki katika makambi walipopatikana wakati Warusi walipofika. Walipofika Auschwitz tar. 27 Januari 1945 meko ya kuchoma maiti bado yalikuwa moto. Watu waliendelea kufa hata baada ya uhuru wao kufika kwa sababu wengi walikuwa wadhaifu mno.

Wayhudi wachache walibaki au kurudi tena Poland au Ujerumani wangi waliondoka ama kwenda Marekani au nchi mpya ya Israel.

Marejeo ya Nje[hariri | hariri chanzo]

References[hariri | hariri chanzo]