Eritrea

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
ሃግሬ ኤርትራ
Hagärä Ertra
Flag of Eritrea
(Kinaganaga) (Kinaganaga)
Hadabu ya Taifa: Nie nie
Location of Eritrea
Lugha za Taifa Tigrinya, Kiarabu
na Kiingereza
Mji Mkuu Asmara
Rais Isaias Afewerki
Eneo
 - Total
 - % Maji
Kadiriwa 97th
121,320 km²
Acha
Idadi ya Watu
 - Makadirio (2005)
 - Jumla (2002)
 - Chumo cha Umma kugawa na Eneo
Kadiriwa 115th
4,561,599
4,298,269
38/km² (135th)
GDP (PPP)
 - Jumla
 - Kwa Kila Raia (Per capita)
2005 estimate
4,250 (155th)
917 (177th)
Uhuru
 - Kadirifu
 - Barabara
Kutoka Ethiopia (Uhebeshi)
 Mai 29, 1991
 Mai 24, 1993
Fedha Nakfa
Saa za Eneo UTC +3
Wimbo wa Taifa Ertra, Ertra, Ertra
Intaneti TLD .er
Kodi ya simu 291

Eritrea ni nchi ya Afrika kaskazini-mashariki. Upande wa Magharibi imepakana na Sudan, upande wa Kusini imepakana na Ethiopia, na Kusini-Mashariki kuna nchi ya Djibouti. Mashariki na Kusini-Mashariki Eritrea ina pwani ndefu ya Bahari ya Shamu. Eneo hili hujulikana pia kama Pembe ya Afrika.

Jina la nchi limetungwa mnamo mwaka 1890 na wakoloni wa Italia kutokana na neno la Kigiriki "erythraîa" linalomaanisha “bahari nyekundu”. Hii ni kwa sababu Bahari ya Shamu iliitwa "Sinus Erythraeus" na mabaharia Wagiriki au “Mare Erythraeum” kwa Kilatini na Waroma wa kale – maana yake ni "bahari nyekundu" – tazama Kiingereza “Red Sea”.

Historia[hariri | hariri chanzo]

Angalia makala: Historia ya Eritrea

Historia ya Eritrea kama eneo la pekee jinsi lilivyopata uhuru mwisho wa karne ya 20 ilianza na ukoloni wa Italia. Hadi karne ya 19 maeneo ya Eritrea yalikuwa sehemu ya Ethiopia. Pwani ilikaa karne nyingi chini ya utawala wa Uturuki au baadaye Misri zilizokuwa nchi zenye nguvu kwenye Bahari ya Shamu.

Koloni la Italia[hariri | hariri chanzo]

1869 kampuni la Kiitalia lilinunua bandari ya Assab ambayo ikawa koloni la serikali ya Italia mwaka 1882. Italia ilipanua utawala wake kwa kutwaa mji wa Massawa mwaka 1885 na kuchukua pia pwani yote kati ya miji hiyo miwili. Baadaye Waitalia walianza kuelekea nyanda za juu na Ethiopia yote. Mwendo huu ulisimamishwa na Ethiopia katika mapigano ya Adowa mwaka 1896. Italia ilikubali uhuru wa Ethiopia nayo ilikubali koloni la Italia katika Eritrea.

Koloni lilianzishwa rasmi mwaka 1890 kwa jina la "Eritrea" kutokana na jina la kale la "Mare Erytraeum" au Bahari ya Eritrea.

Utawala wa Italia ulileta mabadiliko mengi kati ya watu wa koloni na kujenga jamii mpya na tofauti na wakazi wa Ethiopia hivyo kuweka msingi wa taifa la pekee.

Tangu mwaka 1922 serikali mpya ya Italia ya Mussolini ilianzisha siasa ya ubaguzi wa rangi na kuwatendea wenyeji kwa dharau.

Kuanzia 1935 Eritrea ilikuwa mahali pa kuanzisha vita mpya ya Italia dhidi ya Ethiopia.

Eneo lindwa la Uingereza[hariri | hariri chanzo]

Katika Vita Kuu ya Pili ya Dunia jeshi la Italia katika Ethiopia lilishindwa na Waingereza na Eritrea ikaja kutawaliwa na Uingereza tangu 1941 mpaka 1952 Eritrea ilipokabidhiwa na Umoja wa Mataifa kwa Ethiopia kama eneo la pekee.

Chini ya Ethiopia[hariri | hariri chanzo]

Serikali ya Haile Selassie ililenga kuunganisha tena Eritrea na Ethiopia na kwa mbinu mbalimabli ilipata kura ya bunge la Eritrea ya kujivunja na kuwa jimbo la Ethiopia.

Baada ya tukio hili vikundi vya wanamigambo walienda porini kupigania uhuru ya Eritrea kwa silaha. Baada ya vita ya miaka 30 harakati ya Eritrean People's Liberation Front (EPLF) ilishinda jeshi la Ethiopia mwaka 1991. Usindi huu ulikuwa baadaye sababu kuu ya kuanguka kwa serikali ya Ukomunisti ya Ethiopia.

Eritrea huru[hariri | hariri chanzo]

Baada YA kura ya wakazi wa Eritrea uhuru wa nchi ilitangazwa tarehe 24 Mei 1993. Awali uhusiano na serikali mpya ya Ethiopia ulikuwa mzuri lakini baada ya miaka ya kwanza ulizorota.

Mwaka 1998 kulitokea vita kati ya Eritrea na Ethiopia vilivyokwisha na ushindi wa Ethiopia. Wanajeshi wa kulinda amani wa UM wanajaribu kutunza hali ya kutopigana.

Siasa[hariri | hariri chanzo]

Kifungu chenyewe: Siasa za Eritrea
Rais wa Eritrea Isaias Afewerki (kulia) na Waziri wa Marekani wa Ulinzi Donald Rumsfeld

Bunge la Taifa la viti 150, iliyo tekezwa mwaka 1993 baada ya Uhuru, Bunge hiyo ilimchagua Rais wa sasa, Isaias Afewerki. Kura za Nchi huwa zinapagwa na kupanguliwa. Shina za taarifa madaraka za kutangaza habari kwa siasa za nyumbani Eritrea haziko; na Septemba 2001 serikali ilifunga wataarifi midia zakibinafsi, na watu wanaopinga serikali kufugwa bila kushtakiwa, hii yote ni kutoka taarifa ya washufu wa ulimwengu, kama Waangalizi wa haki za Kibinadamu (Human Rights Watch) and Wakobozi wa Kimataifa (Amnesty International). Mwaka wa 2004 Idara ya jimbo ya marekani (U.S. State Department) iliamua kwamba Eritrea ni Nchi maksusi Kujalisha (Country of Particular Concern, au CPC) ya kufinyilia Dini (Ona chini hapa).

Mambo ya inje yanahusu vita na Ethiopia na Sudan. Baada ya wajumbe wa serikali ya Eritrea wa Idara ya mambo za kigeni kuenda Sudani, ushirikiano umeanza kuwa wakawaida. Bishano na Ethiopia bado ni mawazo makubwa ya chuki abayo imemfanya Rais kuiambia Muungano wa Kimataifa UN ichukua hatua. Uagizaji huu umelezwa kwa barua kumi na moja uadishi wa Rais[1].

Eneo[hariri | hariri chanzo]

Kifungu chenyewe: Eneo za Eritrea

Eritrea Mgao Eneo 6:

Jiografia[hariri | hariri chanzo]

Eritrea
Kifungu chenyewe: Jiografia ya Eritrea

Eritrea iko kwa eneo la Pembe la Afrika na imepakana na Bahari ya Shamu kaskazini mashariki. Kwa mchanga wa pwani uliyo Eneo Kame pahali pa kutega samaki ni Dahlak Achipelago. Eneo ambayo iko kwa milima kusini si kame vile lakini hali ya hewa ni poa. Mlima juu zaidi ni Soira, ambao huko kati ya Nchi Eritrea, 3018 m Juu ya bahari.

Mji mkuu wa Eritrea ni Asmara na miji mingine ni kama mji wa bandari Assab kusini mashariki, na pia miji kama Massawa na Keren.

Uchumi[hariri | hariri chanzo]


Nchi za Afrika Bara la Afrika
Afrika ya Kati (Jamhuri ya) | Afrika Kusini | Algeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Cabo Verde | Chad | Cote d'Ivoire | Eritrea | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Guinea ya Ikweta | Jibuti | Kamerun | Kenya | Komori | Kongo (Jamhuri ya) | Kongo (Jamhuri ya Kidemokrasia ya) | Lesoto | Liberia | Libya | Madagaska | Malawi | Mali | Misri | Morisi (Visiwa vya) | Mauritania | Moroko | Msumbiji | Namibia | Niger | Nigeria | Rwanda | Sahara ya Magharibi | Sao Tome na Principe | Senegal | Shelisheli | Sierra Leone | Somalia | Sudan | Sudan Kusini | Tanzania | Togo | Tunisia | Uganda | Uhabeshi | Uswazi | Zambia | Zimbabwe
Maeneo ya kiafrika ambayo ni sehemu za nchi nje ya Afrika
Ufaransa: Mayotte · Réunion | Hispania: Visiwa vya Kanari · Ceuta · Melilla | Ureno: Visiwa vya Madeira | Uingereza: · Kisiwa cha St. Helena · Kisiwa cha Diego Garcia