Ufaransa

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
République française Jamhuri ya Kifaransa
Bendera ya Ufaransa Nembo la Ufaransa
Bendera ya Ufaransa Nembo la Ufaransa
National motto: Uhuru, Usawa, Undugu
(Kifaransa: Liberté, Egalité, Fraternité)
Mahali pa Ufaransa
Lugha rasmi Kifaransa1
Mji mkuu Paris
Mji mkubwa Paris
Rais: François Hollande
Waziri Mkuu: Manuel Valls
Eneo
 - Jumla2


 - Ufaransa bara3



 - % maji
Nafasi ya 42
674,843 km²
(260,558 sq. mi.)
Nafasi ya 47
551,695 km²4
(213,011 sq. mi.)
543,965 km²5
(210,026 sq. mi.)
0.26%
Wakazi
(1 Januari 2005)
 - Total2
 - Ufaransa bara3
 - Density3
Nafasi ya 20

63,044,000
60,560,000
111/km²
GDP (PPP)
  - Jumla (2003)
  - GDP/mtu
Nafasi ya 5
$1.661 Trillioni
$27,600
Pesa Euro (€)6, CFP Franc7
Kanda ya wakati
 - in summer
CET (UTC+1)3
CEST (UTC+2)3
Wimbo wa taifa La Marseillaise
Internet TLD .fr
Calling Code 33

1 Taz. #Demografia kwa lugha za kimkoa
2 Eneo lote la Ufaransa pamoja na mikoa ya ng'ambo lakini bila Antaktika.
3 Ufaransa bara pekee (=Ufaransa ya Ulaya)
4 Namba za taasisi ya jiografia ya Ufaransa
5 Kumbukumbu ya ofosi ya ardhi
6 Jamhuri yote ya Kifaransa bila maeneo katika Pasifiki
7 Maeneo ya ng'ambo katika Pasifiki pekee

Ramani ya Ufaransa katika Ulaya

Ufaransa ni nchi ya Ulaya. Mji mkuu ni Paris. Ni nchi mwanachama wa Umoja wa Ulaya. Eneo lake ni 674,843 km² na idadi ya wakazi ni 63,044,000.

Imepakana na Ubelgiji, Luxemburg, Ujerumani, Uswisi, Italia, Monako, Andorra na Hispania. Ina pwani ndefu na Atlantiki pande za kaskazini na magharibi halafu na Mediteranea upande wa kusini.

Ufaransa ina pia maeneo mengi ya ng'ambo yaliyokuwa makoloni yake zamani lakini kwa sasa ni sehemu rasmi za Jamhuri ya Ufaransa na wakazi wao ni raia wa Ufaransa wenye haki zote. Kati ya maeneo haya kuna hasa visiwa katika Amerika ya Kaskazini, Amerika ya Kusini, Bahari ya Karibi, Afrika, Bahari Hindi halafu Bahari ya Pasifiki.

Lugha ya taifa ni Kifaransa lakini kuna lugha za maeneo kama vile Kibaski, Kibretoni, Kikatalani, Kikorsika, Kijerumani, Kiholanzi na Kioxitania. Wahamiaji walileta pia lugha zao, hasa Kiarabu na Kiberber kutoka Afrika ya Kaskazini.

Ufaransa haina dini rasmi lakini wakazi walio wengi (75%) ni Wakatoliki. Kutokana na uhamiaji kuna pia Waislamu wengi.

Wafaransa wanapenda sana michezo hasa mpira wa miguu.

Ufaransa ilikuwa kati ya nchi zenye makoloni mengi ikasambaza lugha yake kote duniani na kutunza uhusiano wa pekee na nchi nyingine zinazotumia Kifaransa.

Historia[hariri | hariri chanzo]

Ufaransa ilikaliwa na watu tangu muda mrefu sana. Utafiti wa akiolojia imeonyesha vifaa vya mawe vyenye umri wa miaka milakhi iliyopita.

Gallia[hariri | hariri chanzo]

Watu wa Ufaransa waliingia katika historia andishi kupitia taarifa za waandishi wa Roma ya Kale walioeleza habari za majirani wa Gallia katika Italia ya kaskazini na Ufaransa wa leo. Hao Wagallia walikwa Wakelti na mara kwa mara katika hali ya vita kati yao na Waroma. Kuanzia mwaka 58 KK Juliasi Caesar aliteka na kutawala Gallia yote kwa niaba ya Dola la Roma. Gallia ikaendelea kuwa moja ya majimbo matajiri ya Roma na wakazi wengi walitumia lahaja za Kilatini kilichokuwa mama ya Kifaransa ya kisasa. Lahaja za Kikelti zilibaki katika maeneo ya kando tu kwa mfano Bretagne. Polepole wakazi wengi walikuwa wakristo.

Sehemu ya Milki ya Franki[hariri | hariri chanzo]

Wakati wa kuporomoka kwa Dola la Roma makabila ya Kigemanik waliingia katika eneo la Ufaransa na kuchkua utawala mkononi mwao. Kabila la Kigermanik la Wafranki[1] ilitawala sehemu kubwa ya Ufaransa pamoja na Ujerumani ya magharibi mnamo mwaka 500. Mfalme wao Chlodwig (tamka klod-vig) alipokea Ukristo wa kikatoliki kama dini rasmi ya milki yake.

Mfalme wao Karolo Mkuu alipanusha mipaka ya milki hadi Ujerumani ya kaskazini na Italia na mwaka 800 akapokea cheo cha Kaisari wa Roma kutoka mikono ya Papa Leo III

Chanzo cha ufalme wa Ufaransa[hariri | hariri chanzo]

Baada ya kifo cha Karolo na mwanawe milki iligawiwa kati ya warithi kwenye mkataba wa Verdun mwaka 843. Miaka 100 baadaye mtemi wa Paris Hugo Capet alichukua nafasi ya wajukuu wa Karolo na wafuasi wake waliendelea kuimarisha mamlaka ya wafalme.

Ugawaji wa mwaka 843 ilikuwa chanzo cha nchi ya Ufaransa kama nchi ya pekee. Mwanzoni ilijulikana kama "milki ya Wafranki wa magharibi" ilhali sehemu za Ujerumani ziliitwa "milki ya Wafranki wa mashariki". Lakini Wagermanik katika Ufaransa walikuwa wameshaacha lugha yao asilia na kutumia kile Kilatini-Kifaransa cha siku zile.

Wafalme wa sehemu walikuwa wadhaifu mwanzoni na mamlaka kubwa ilkuwa mkononi wa makabaila katika majimbo ya ufalme.

Ufaransa na Uingereza[hariri | hariri chanzo]

Kwa karne kadhaa historia ya Ufaransa ilikuwa na ugumu wa pekee kutokana na mchanganyiko wake na historia ya Uingereza. Mwaka 1066 mtemi William wa Normandi aliyekuwa chini ya mfalme wa Ufaransa alivamia Uingereza na kuwa mfalme huko lakini yeye pamoja na warithi wake waliendelea kuwa watemi wa Normandi. Kwa njia hii watemi wa Normandi waliingia mara nyingi kwa nguvu katika siasa ya Ufaransa.

Baada ya kifo cha mtawala wamwisho kutoka ukoo wa Hugo Capet Wanormandi walidai cheo cha kifalme kwa Ufaransa na hii ilikuwa chanzo cha vita ya miaka 100. Mwishowe Waingereza walipaswa kuacha karibu mali yote kutoka urithi wa Wanormandi.

Kilele cha ufalme hadi mapinduzi ya 1789[hariri | hariri chanzo]

Milki ya Ufaransa iliendelea kuwa nchi yenye nguvu katika Ulaya. Katika via ya miaka (1618 - 1648) iliweza kujipatia nafasi ya mwamuzi katika siasa ya Ulaya bara. Wakati huohuo matengenezo ya kiprotestanti yalikuwa yameshaenea na watemi waprotestanti walitawala maeneo makubwa ya Ufaransa.

Mfalme Louis XIV wa Ufaransa aliona hali hii kama hatari ya mamlaka yake akafuta ahadi zote kwa Waprotestanti walioondoka nchini kwa wingi. Baada ya Louis XIV wafuasi wake waliongeza madeni ya serikali kwa vita vingi dhidi ya Uingereza na ujenzi wa majumba makubwa. Matatizo makali ya kiuchumi pamoja na mawazo mapya ya Zama za Mwangaza yalisababisha mapinduzi ya kifaransa ya mwaka 1789. Mamlaka ya mfalme iliondolewa na baada ya kipindi jamhuri kutangaziwa ilhali mfalme alishtakiwakuwa msaliti na kupewa adhabu ya mauti.

Napoleoni[hariri | hariri chanzo]

Baada ya mapinduziUfaransa uliingia katika vita na falme wengine wa Ulaya walioona mapinduzi ni hatari kwao. Wapinzani walikuwa hasa Uingereza, Austria na pia Prussia. Kwa jumla jeshi ya kimapinduzi ilifaulu kutetea eneo la Ufaransa na kuingia katika sehemu za Ujerumani, Uholanzi na Italia.

Katika vita hizi afisa kijana kwa jina la Napoleon Bonaparte alipanda vyeo haraka hadi kuingia katika siasa; 1799 alichukua mamlaka yote kwa kutumia cheo cha "konsuli ya kwanza" na tangu 1804 alijiita "Kaisari wa Wafaransa".

Katika vita mfululizo aliteka sehemu kubwa ya nchi za Ulaya au kuzilazimisha kumfuata. Baada ya kushinda Prussia na Austria na kutawala Italia pamoja na Hispania alikuwa mkuu wa Ulaya. lakini vita aliyoanzishwa mwaka 1812 dhidi ya Urusi ilikuwa msingi wa kushindwa kwake. 1814 alipaswa kusalimisha amri akapelekwa kisiwa cha Elba; aliporudi barani na kujaribu kuwa mkuu wa Ufaransa tena jeshi alke lilishindwa katika mapingano ya Waterloo mwaka 1815 na Napoleon akawa mfungwa kwenye kisiwa cha St Helena hadi kifo chake.

Baadaye ufalme ulirudishwa kwa msaada wa nchi zilizoshauriana pamoja wenye mkutano wa Vienna 1815.

Majiji[hariri | hariri chanzo]

Waja[hariri | hariri chanzo]

Tazama pia[hariri | hariri chanzo]

Viungo vya Nje[hariri | hariri chanzo]

Marejeo[hariri | hariri chanzo]

  1. jina la kilatini "Franci" ni asili ya maneno kama "Ufaransa, Kifaransa" na pia "Frankonia" inayotaja sehemu ya Ujerumani - hasa Bavaria kaskazini- ambako watu hujiita "Franken" hadi leo. Maumbo tofauti kwa Kiswahili yametokea na jina asilia; yaani herufi "c" ilipeta mara matamshi kama "k" (Franki) au "s" (-faransa)
Europa Mapa.png Makala hii kuhusu maeneo ya Ulaya bado ni mbegu.
Je unajua kitu kuhusu Ufaransa kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni?
Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.