Pesa

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
Pesa za Afrika ya Mashariki
Pesa ya Euro

Pesa ni chombo cha kubadilishana bidhaa na huduma kati ya watu. Pesa yenyewe haina faida haitoshelezi mahitaji ya kibinadamu ila imekubaliwa katika jamii kama njia ya kujipatia mahitaji mengine.

Kuna maneno mengine kwa pesa kama vile hela, fedha au sarafu. Mfumo wa sarafu unamaanisha utaratibu wa kutoa na kusimamia pesa katika uchumi wa kisasa.

Historia ya pesa[hariri | hariri chanzo]

Kiasili watu walibadilishana vitu kwa mfano ng'ombe mmoja kwa mbuzi kadhaa au mazao kwa samaki nk. Baadaye imeonekana ya kwamba itasaidia zaidi kama kiwango fulani inapatikana kwa vitu vyote.

Metali zilizokuwa haba zilitumiwa kama kipimo hiki kwa mfano dhahabu, fedha au shaba. Vilipimwa kufuatana uzito. Hatua iliyofuata ilikuwa kutumia vipande vya metali hizi vilivyogongwa mihuri halafu hapakuwa na lazima ya kuvipima kimoja-kimoja. Inavyojulikana Wachina walikuwa watu wa kwanza waliochukua hatua hii katika milenia ya 2 KK. Hii ilikuwa mwanzo wa sarafu.

Pesa hutolewa na serikali ya nchi au na taasisi kama benki kuu inayofanya kazi hii kwa niaba ya serikali. Mwanzoni sarafu ilikuwa sawa na kiasi fulani cha dhahabu au fedha.

Hatua nyingine ilikuwa kutolewa kwa pesa ya karatasi au benknoti zilizoahidi kumpatia mtu yeyote kiasi kilichoandikwa kwa dhahabu au fedha yenyewe. Kwa muda mrefu benki kuu zilikuwa na hazina ya dhahabu iliyolingana na kiasi cha benknoti zilizochapishwa. Tangu mwisho wa karne ya 20 nchi kadhaa zilianza kutoa benknoti za plastiki kwa sababu zinadumu kushinda noti za karatasi tena ni vigumu zaidi kutengeneza pesa bandia.

Katika karne ya 20 nchi zote zilifanya hatua ya kuacha makadirio ya dhahabu kwa sababu thamani ya bidhaa katika jamii ilipita kiasi cha dhahabu iliyopatikana. Siku hizi jumla ya pesa inayotolewa inatakiwa kulingana na thamani ya rasilmali ya taifa fulani.

Pale ambako serikali inachapisha benknoti kushinda kiwango hicho thamani ya pesa inashuka na mfumko wa bei inatokea.

Pesa 1 ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (hadi 1904) - nyuma; maandishi yasema: "Deutsch-Ostafrikanische Gesellschaft 1892"
Pesa 1 ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani (hadi 1904) - mbele; maandishi yasema: "sharaka almaniya 1309"

"Pesa" ya Kihindi kama sarufi[hariri | hariri chanzo]

Asili ya neno "pesa" katia lugha ya Kiswahili ni sarufi ndogo ya Kihindi iliyokuwa kitengo cha rupia. Rupia 1 ilikuwa na pesa 64 ikawa sarufi ya kawaida katika Afrika ya Mashariki kabla ya kipindi cha ukoloni.

"Pesa" ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani[hariri | hariri chanzo]

Wajerumani walipoanzisha koloni ya Afrika ya Mashariki ya Kijerumani waliendelea kutoa sarufi kwa jina la rupia na pesa hadi 1904. Pesa 64 zilifanya rupie 1. Mwaka 1904 walibadilisha muundo na sarufi ya pesa ilipotea badala yake heller ilianzishwa. Lakini neno lilibaki katika lugha.

Sarufi za pesa zilitolewa na Kampuni ya Kijerumani kwa Afrika ya Mashariki. Zilikuwa na maandishi ya Kiarabu upande moja na maandishi ya Kijerumani nyuma yake. Upande wa Kiarabu ilionyesha mwaka wa kutolewa kama tarehe baada ya hijra na upande wa Kijerumani ulionyesha mwaka BK. Maandishi yalikuwa jina la kampuni tu kwa Kiarabu na Kijerumani; upande wa Kijerumani ulikuwa na tai mwenye taji kama nembo la Dola la Ujerumani.

"Pesa" za Afrika[hariri | hariri chanzo]

Dinar (دينار) Sudan dinar - Sudan

Dobra - São Tomé and Príncipe

Dollar Namibian dollar - Namibia

"Pesa"[hariri | hariri chanzo]

D

Dalasi - The Gambia Daler - Danish West Indies Denar - Macedonia Denier - France Dime Dime (Canadian coin) - Canada Dime (United States coin) - United States Algerian dinar - Algeria Bahraini dinar - Bahrain Bosnia and Herzegovina dinar - Bosnia and Herzegovina Croatian dinar - Croatia Iraqi dinar - Iraq Jordanian dinar - Jordan, Palestinian territories Kelantanese dinar - Kelantan Krajina dinar - Krajina Kuwaiti dinar - Kuwait Libyan dinar - Libya Republika Srpska dinar - Republika Srpska Serbian dinar - Serbia South Yemeni dinar - South Yemen Swiss dinar - Iraq Tunisian dinar - Tunisia Yugoslav dinar - Yugoslavia Diner - Andorra (commemorative only) Dinero - Spain Dinheiro - Portugal Dirham (درهم) Moroccan dirham - Morocco United Arab Emirates dirham - United Arab Emirates Antigua dollar - Antigua Australian dollar - Australia, Kiribati, Nauru and Tuvalu Bahamian dollar - Bahamas Barbadian dollar - Barbados Belize dollar - Belize Bermudian dollar - Bermuda British Columbia dollar - British Columbia British North Borneo dollar - British North Borneo British West Indies dollar - British West Indies Brunei dollar - Brunei Canadian dollar - Canada Cayman Islands dollar - Cayman Islands Continental dollar - Colonial America Cook Islands dollar - Cook Islands Dominican dollar - Dominica East Caribbean dollar - Anguilla, Antigua and Barbuda, Dominica, Grenada, Montserrat, Saint Kitts and Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent and the Grenadines Fijian dollar - Fiji Grenadan dollar - Grenada Guyanese dollar - Guyana Hawaiian dollar - Hawaii Hong Kong dollar - Hong Kong International dollar - hypothetical currency pegged 1:1 to the United States dollar Jamaican dollar - Jamaica Kiautschou dollar - Qingdao Kiribatian dollar - Kiribati Liberian dollar - Liberia Malaya and British Borneo dollar - Malaya, Singapore, Sarawak, British North Borneo and Brunei Malayan dollar - Brunei, Malaysia and Singapore Mauritian dollar - Mauritius Mongolian dollar - Mongolia Nevisian dollar - Nevis New Brunswick dollar - New Brunswick New Zealand dollar - New Zealand, Cook Islands, Niue, Tokelau, Pitcairn Islands. Newfoundland dollar - Newfoundland Nova Scotian dollar - Nova Scotia Prince Edward Island dollar - Prince Edward Island Penang dollar - Penang Puerto Rican dollar - Puerto Rico Rhodesian dollar - Rhodesia Saint Kitts dollar - Saint Kitts Saint Lucia dollar - Saint Lucia Saint Vincent dollar - Saint Vincent Sarawak dollar - Sarawak Sierra Leonean dollar - Sierra Leone Singapore dollar - Singapore Solomon Islands dollar - Solomon Islands Straits dollar - Brunei, Malaysia and Singapore Sumatran dollar - Sumatra Surinamese dollar - Suriname Old Taiwan dollar - Taiwan New Taiwan dollar - Taiwan Texan dollar - Republic of Texas Tobagan dollar - Tobago Trinidadian dollar - Trinidad Trinidad and Tobago dollar - Trinidad and Tobago Tuvaluan dollar - Tuvalu (not an independent currency, equivalent to Australian dollar) United States dollar - United States of America; also used officially in several other countries: British Indian Ocean Territory (accepted), East Timor (has own centavo coins), Ecuador (has own centavo coins), El Salvador, Marshall Islands, Federated States of Micronesia, Palau and Panama (has own balboa currency) Zimbabwean dollar - Zimbabwe

Tazama pia[hariri | hariri chanzo]

Viungo vya Nje[hariri | hariri chanzo]

  • Linguistic and Commodity Exchanges by Elmer G. Wiens. Examines the structural differences between barter and monetary commodity exchanges and oral and written linguistic exchanges.
ThreeCoins.svg Makala hii kuhusu mambo ya uchumi bado ni mbegu.
Je, unajua kitu kuhusu Pesa kama historia yake au mahusiano yake na mada nyingine?
Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.