Malta

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
Ir-Repubblika ta' Malta
Jamhuri ya Malta
Bendera ya Malta Nembo ya Malta
Bendera Nembo
Wito la taifa: --
Wimbo wa taifa: L-Innu Malti
Lokeshen ya Malta
Mji mkuu Valletta
35°48′ N 14°28′ E
Mji mkubwa nchini Birkirkara
Lugha rasmi Kimalta, Kiingereza
Serikali Jamhuri
Marie Louise Coleiro Preca
[[ Joseph Muscat]]
Uhuru
Kutoka Uingereza
Jamhuri

21 Septemba 1964
13 Desemba 1974
Eneo
 - Jumla
 - Maji (%)
 
316 km² (ya 185)
0.001
Idadi ya watu
 - 31 Machi 2013 kadirio
 - 2011 sensa
 - Msongamano wa watu
 
446,547 (ya 171)
416,055¹
1,562/km² (ya 7)
Fedha Lira ya Malta (Lm)
(Euro kuanzia Januari 2008) (MTL)
Saa za eneo
 - Kiangazi (DST)
CET (UTC+1)
CEST (UTC+2)
Intaneti TLD .mt 2
Kodi ya simu +356

-


Ramani ya Malta
Malta kutoka angani

Malta ni nchi ndogo kwenye funguvisiwa katikati ya bahari ya Mediteranea.

Malta iko km 93 kusini kwa kisiwa cha Sisilia (Italia), upande wa mashariki kwa Tunisia na kaskazini kwa Libya.

Jiografia[hariri | hariri chanzo]

Funguvisiwa ya Malta ina visiwa saba. Visiwa vikubwa viwili ni Malta (km² 246) na Gozo (km² 70). Kuna kisiwa cha tatu kinachokaliwa na watu, ndicho Comino (km² 3). Vingine ni vidogo, havina watu. Jumla la eneo ni km² 316.

Visiwa vya Malta ni mabaki ya kanda la nchi kavu lililounganisha Afrika na Ulaya na kukatwa na kupanda kwa usawa wa bahari tangu mwaka 11000 KK hivi.

Sehemu za juu ni vilima vya Dingli Cliffs vyenye kimo cha mita 245 juu ya UB.

Tatizo kubwa la Malta ni uhaba wa maji baridi. Siku hizi vituo vinne vya kuondoa chumvi kwenye maji ya bahari kwa njia ya osmosi vinatengeneza maji ya kunywa. Maji machafu husafishwa na mvua kukusanywa.

Wakazi na Miji[hariri | hariri chanzo]

Kwa jumla kuna wakazi 404,039 (wa kiume 200,715 (49.7%) na wa kike 203,324 (50.3%)). Msongamano wa watu ni 1,282 kwa kilomita ya mraba ambao ni msongamano mkubwa kati ya nchi zote za Ulaya.

Miji mikubwa zaidi ni: Birkirkara (wakazi 21,676), Qormi (wakazi 18,230), Mosta (wakazi 17,789), Zabbar (wakazi 15,030), Victoria (wakazi 12,914) na San Gwann (wakazi 12,346).

Mji mkuu Valletta una wakazi 7,173 tu.

Karibu wakazi wote (98%) ni Wakatoliki, na ndiyo dini rasmi ya nchi.

Lugha na utamaduni[hariri | hariri chanzo]

Lugha ya Kimalta ni lugha ya pekee. Asili yake ni lahaja ya Kiarabu iliyopokea maneno mengi ya Kiitalia, Kisisili, Kiingereza, Kihispania na Kifaransa. Ni lugha pekee ya Kisemiti inayoandikwa rasmi kwa alfabeti ya Kilatini.

Lugha rasmi ya pili ni Kiingereza kutokana na miaka 150 ya ukoloni wa Uingereza. Wamalta wengi sana (66%) huelewa pia lugha ya nchi kubwa jirani, Italia.

Valetta

Historia[hariri | hariri chanzo]

Malta ilikaliwa na watu tangu milenia ya 4 KK. Kuna maghofu ya hekalu la mwaka 3200 KK.

Baadaye funguvisiwa ilitawaliwa na Wafinisia, Karthago na Dola la Roma.

Malta inatajwa katika Biblia kwa sababu Mtume Paulo aliponea huko baada ya kuzama kwa merikebu alimosafiri baharini kuelekea Roma (Mdo 27,39 nk).

Waarabu walivamia kisiwa mwaka 870 na kukitawala hadi 1091.

Baadaye kilitawaliwa na Wanormandi wa Italia Kusini, baadaye tena na Wahispania chini ya mamlaka ya Dola Takatifu la Kiroma la Ujerumani.

Tangu mwaka 1530 visiwa vilikabidhiwa na Kaisari kwa askari wa Vita vya msalaba wa Chama cha Wanahospitali wa Mt. Yohane wa Yerusalemu.

Wanamisalaba hao walikuwa mabwana wa visiwa hadi Napoleoni alipoteka Malta mwaka 1799 safarini kwenda Misri.

Uingereza ulitwaa visiwa kutoka kwa Ufaransa ukatawala Malta hadi uhuru wake tarehe 21 Septemba 1964.

Tarehe 13 Desemba 1974 Malta ikatangazwa kuwa jamhuri ndani ya Jumuiya ya Madola.

Tarehe 1 Mei 2004 nchi ikajiunga na Umoja wa Ulaya.

Tanbihi[hariri | hariri chanzo]

Marejeo[hariri | hariri chanzo]

Viungo vya nje[hariri | hariri chanzo]

WikiMedia Commons
Wikimedia Commons ina media kuhusu:


Serikali
Taarifa za jumla
Vyombo vya habari
Safari


Nchi za Umoja wa Ulaya Bendera ya Umoja wa Ulaya
Austria | Bulgaria | Denmark | Estonia | Hispania | Hungaria | Ireland | Italia | Kroatia | Kupro | Latvia | Lituania | Luxemburg | Malta | Poland | Slovakia | Slovenia | Romania | Ubelgiji | Ucheki | Ufalme wa Muungano | Ufaransa | Ufini | Ugiriki | Uholanzi | Ujerumani | Ureno | Uswidi
Europa Mapa.png Makala hii kuhusu maeneo ya Ulaya bado ni mbegu.
Je unajua kitu kuhusu Malta kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni?
Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.