Kimalta

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta

Kimalta ni lugha rasmi kwenye nchi ya kisiwani ya Malta katikati ya Bahari ya Mediteranea. Kimalta huhesabiwa kati ya lugha za Kisemiti ikiwa ni lugha pekee ya familia hiyo katika nchi za Ulaya.

Kimalta ni karibu na Kiarabu cha Tunisia lakini huandikwa kwa alfabeti ya Kilatini. Lugha imepokea maneno mengi kutoka Kiitalia na Kiingereza. Siku hizi takriban nusu ya maneno yana asili ya Kiitalia, na theluthi moja ni Kiarabu. Mengine yameingia kutoka kwa Kiingereza. Misingi ya sarufi ni Kiarabu.

Historia[hariri | hariri chanzo]

Asili ya lugha ni visiwa kuvamiwa na Waarabu Waislamu mwaka 870. Hao walitawala hadi 1091 na katika kipindi hiki lugha ya Kiarabu ilienea kisiwani.

Baada ya Ufalme wa Wanormandi wa Sisilia kupata utawala wa funguvisiwa ya Malta, watawala wapya walivumilia lugha ya Kiarabu.

Katika karne zilizofuata Kimalta kikaendelea kujenga tabia za pekee na maendeleo ya Kiarabu barani.

Tangu karne ya 16 lugha ya kiutawala ilikuwa Kiitalia, lakini wakulima na wavuwi waliendelea na Kimalta.

Mwaka 1936 wakati wa utawala wa Waingereza Kimalta kilipewa hadhi ya lugha rasmi pamoja na Kiingereza badala ya Kiitalia.

Idadi ya wasemaji ni takriban watu 370,000.

Mifano ya maneno ya Kimalta[hariri | hariri chanzo]

Asili ya Kiarabu[hariri | hariri chanzo]

  • wieħed („moja“) < واحد wāḥid
  • kbir („kubwa“) < كبير kabīr
  • raġel („mwanaume“) < رجل raǧul
  • ħobż („mkate“) < خبز ḫubz
  • qamar („mwezi“) < قمر qamar
  • belt („mji“) < بلد balad
  • id („mkono“) < يد yad
  • tajjeb („njema“) < طيب ṭayyib
  • saba' („kidole“) < إصبع ʾiṣbaʿ
  • sema („anga“) < سماء samāʾ'
  • marid („mgonjwa“) < مريض marīḍ
  • tqil („nzito“) < ثقيل ṯaqīl
  • xahar („mwezi“) < شهر šahr
  • tifla („binti“) < طفلة ṭifla
  • kelma („neno“) < كلمة kalima
  • marsa („bandari“) < مرسى marsan

Asili ya Kiitalia[hariri | hariri chanzo]

  • gravi („muhimu“) < grave
  • lvant („mashariki“) < levante
  • skola („shule“) < scuola
  • parti („sehemu“) < parte
  • avukat (wakili) < avvocato
  • natura („hali asilia“) < natura
  • frotta („tunda“) < frutto
  • griż („kijivu“) < grigio
Globe of letters.svg Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni mbegu.
Je, unajua kitu kuhusu Kimalta kama historia yake, uenezi au maendeleo yake?
Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.