Nenda kwa yaliyomo

Wabarabaig

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Mwanamke wa kabila la Wabarabaig

Wabarabaig ni kabila la wahamaji jamii ya Wadatoga walioko katika nyanda za juu za volkeno za kaskazini karibu na Mlima Hanang katika Mkoa wa Manyara, Tanzania, wakizungumza lahaja mojawapo ya lugha ya Kidatooga.[1]Idadi yao ni takriban watu 50,000.

Historia

[hariri | hariri chanzo]

Wabarabaig ni kati ya Waniloti [2] waliohamia kusini hadi Afrika Mashariki kutoka Bonde la Nile huko Afrika Kaskazini zaidi ya miaka elfu moja iliyopita. Wanaunda kundi kubwa zaidi miongoni mwa watu wanaozungumza Kidatooga. Wataalamu wa lugha wanatuambia waliingia katika eneo ambalo sasa ni Kenya mwishoni mwa milenia ya 1 BK ambapo walikusanyika kuzunguka Mlima Elgon hadi karibu miaka 250 iliyopita. [3] Mwishoni mwa miaka ya 1800, wachunguzi kutoka Ujerumani waliwapata kwenye tambarare za Serengeti za Afrika Mashariki ya Kijerumani ambayo sasa ni eneo la Tanzania. [4] Ushahidi wa akiolojia unaonyesha kwamba walikuwa bado katika Nyanda za Juu za Ngorongoro hadi karibu miaka 150 iliyopita, kabla ya kufukuzwa na Wamasai, ambao wanaishi huko hadi leo, bado wakiita eneo hilo Osupuko loo Ltatua (Milima ya Tatoga). [5] Kisha Watatoga walielekea kusini kando ya tawi la mashariki la Bonde Kuu la Ufa na hatimaye wakagawanyika katika vikundi vinavyoviita emojiga. Wale waliokaa katika tambarare zinazozunguka Mlima Hanang walijulikana kama Wabarabaig – Wapiga Mishale (bar = kupiga, baig = vijiti, yaani mishale) kwa sababu ya umuhimu wanaouweka kwenye mishale kama silaha na ala ya ngoma kwenye dansi. [6] Wakiwa na idadi kati ya watu 35,000 na 50,000 (ingawa haiwezekani kuhakikisha idadi ya watu kwani sensa ya Tanzania hairekodi ukabila) wanaishi hadi leo kwenye Tambarare za Hanang katika Wilaya ya Hanang, Mkoa wa Manyara, kaskazini mwa kati mwa Tanzania.

Wabarabaig wengi walifukuzwa kwa nguvu kutoka kwenye Nyanda za Basotu katika miaka ya 1990 ili kutoa nafasi kwa mradi mkubwa wa kilimo cha ngano wa serikali za Kanada na Tanzania. [7]

Jamii

[hariri | hariri chanzo]

Wabarabaig hawana kiongozi mkuu au chifu. Wamepangwa katika koo zinazoundwa na wazao ambao wanaweza kufuatilia ukoo wao hadi kwa babu mmoja. Kila ukoo au dosht ina kichwa cha ukoo kinachokusanya mambo ya ukoo kupitia baraza la ukoo. Kuna koo sita za kiroho (daremng'ajega) na zaidi ya koo 30 za kidunia (homatk). Wajumbe wa ukoo wote isipokuwa wa fundi chuma (Gidang'odiga) lazima waoe nje ya ukoo. Wafundi chuma lazima waoe ndani ya uanachama wao, labda kutokana na ukosefu wa usafi wa kiibada unaoonekana. [8]

Utaratibu wa kijamii unadumishwa kupitia mfululizo wa mabaraza au mijadala ya kisheria ambayo ina mamlaka tofauti; Gitabaraku au mkutano wa hadhara wa Wabarabaig wote wanaoshughulikia masuala ya jamii nzima, Girgwageda Dosht kuhusu masuala ya ukoo, Girgwageda Gisjeuda kwa masuala ya ujirani, na Girgwageda Gademg kwa wanawake kuhukumu makosa ya wanaume dhidi yao. Makosa makubwa hushughulikiwa kwa kamera na vikwazo vinatolewa na Makchamed inayoundwa na wazee waliochaguliwa [9]

Wabarabaig wanaishi kwa uwindaji, kilimo, na ufugaji.

Kuna desturi ambayo huwinda kwa mikuki pekee, ambayo ni: tembo, simba, na wanyama wengine. Yeyote anayefanya hivyo atachukuliwa kuwa " ghadyirochand " (shujaa), na atapewa zawadi za ng'ombe, wanawake, na heshima katika kabila lake. [10]

Dini - kama ilivyo kwa Wadatooga wote - ni imani na desturi za kitamaduni za kuabudu roho. Wainjilisti wa Marekani wenye itikadi kali wameorodhesha Wabarabaig na Wadatooga kama "watu ambao hawajafikiwa" (na Injili). [11]

Ng'ombe

[hariri | hariri chanzo]

Ng'ombe ni muhimu kwa maisha ya Wabarabaig. Wanatoa maziwa, nyama, na wakati mwingine damu kwa ajili ya riziki, ngozi kwa ajili ya nguo, pembe kama vyombo vya kunywea, kinyesi cha ujenzi na mkojo kama kisafishaji. Ng'ombe pia hufanyiwa biashara kwa kuuza au kubadilishana ili kupata kila kitu kingine ambacho Wabarabaig wanahitaji. Kijadi, Wabarabaig hawakulima mazao, lakini sasa wanalima mashamba ya mahindi, mtama na maharagwe. Pia hupanda mboga katika bustani karibu na mashamba yao. Chochote kinachozalishwa huliwa zaidi na kaya inayokikuza. Wabarabaig pia huchunga kondoo na mbuzi, hutumia punda kama wanyama wa kubeba mizigo, na hufuga kuku, ingawa hawali mayai. Mbuzi hufanyiwa biashara na kuchinjwa ili kula, na kondoo wana jukumu muhimu kama dhabihu katika mila. Lakini ni ng'ombe wanaotawala maisha yao na kushawishi utamaduni wao. Ng'ombe ni sarafu ya maisha na hufunga jamii kupitia urithi, zawadi na mikopo, malipo, faini na dhabihu. Mtu asiye na ng'ombe hawezi kufurahia cheo wala heshima ya kijamii [12]

Kwa sababu ya jukumu kuu linalochezwa na ng'ombe, inaaminika sana kwamba Barabaig huwapa umuhimu mkubwa wa kijamii kuliko thamani ya kiuchumi. Hii inadhaniwa kuelezea kwa nini mara nyingi hukataa kuwauza - jambo ambalo limezuia majaribio ya mara kwa mara ya kuwashirikisha katika biashara ya nyama ya kibiashara. Inaaminika na wengi kwamba wanahifadhi ng'ombe, lakini hii ni dhana potofu. Wanaweka ng'ombe kwa ajili ya maziwa si nyama, na kila juhudi hufanywa ili kujenga kundi la ng'ombe ili kuongeza uzalishaji wa maziwa. Wanauza kwa hiari mifugo dume ili kupata wanachohitaji, lakini kuuza mifugo jike kungepunguza kundi lao la kuzaliana na kupunguza njia zao za kuishi, na kuna ushahidi kwamba kwa pamoja wana ng'ombe wachache kuliko inavyoaminika [13]

Mazishi

[hariri | hariri chanzo]

Wabarabaig wanatofautishwa na wafugaji wengine wa Afrika Mashariki kwa kuwazika wazee waheshimiwa katika ibada wanayoiita bung'ed. Hili ni jina la kilima cha mazishi na sherehe ya miezi tisa inayoambatana nacho. Kabla ya bung'ed kupewa mzee (wakati mwingine, lakini mara chache mwanamke), ukoo wake hukutana kujadili kama anahitimu kwa kuishi maisha ya maadili, alikuwa na wake na watoto wengi, alikuwa na ng'ombe wengi, na alitawala mamlaka kupitia hotuba, alionyesha matendo ya ujasiri na kuonyesha busara. Akichukuliwa hivyo, anazikwa uchi, ameketi, akielekea mashariki na kilima kikiwa kimejengwa juu ya maiti. Baada ya hapo, eneo la mazishi huwa takatifu, hubeba jina la marehemu na huhifadhiwa na ukoo milele [14]

Uhamiaji

[hariri | hariri chanzo]

Wabarabaig ni wahamaji kwa kuwa hufuata mzunguko wa malisho kuzunguka Nyanda za Hanang na zaidi. Wakati wa kiangazi, huishi hasa kwenye Nyanda za Barabaig kusini mwa Mlima Hanang . Wakati wa mvua, walihamisha mifugo yao kuelekea kaskazini hadi Nyanda za Basotu wakati kulikuwa na maji ya kutosha juu ya ardhi ili waweze kutumia malisho yenye rutuba yanayopatikana huko wanayaita muhajega. Katika nyakati ngumu sana, huhamia zaidi ya eneo lao la makazi hadi mabonde makubwa ya mito kusini mwa nchi. Leo, uhamiaji kwenye Nyanda za Basotu unazuiliwa na kutenganishwa kwa sehemu kubwa ya ardhi yao ya muhajega na serikali kwa ajili ya mpango wa ngano unaofadhiliwa na Kanada [15]

Kupoteza Ardhi

[hariri | hariri chanzo]

Ili kukidhi mahitaji ya ndani ya ngano yaliyoongezeka katika miaka ya 1960, Rais wa Tanzania, Julius Nyerere, binafsi alimwomba Waziri Mkuu wa Kanada, Pierre Trudeau, kuisaidia Tanzania kuongeza uzalishaji wa ngano wa ndani. Hii ilisababisha makubaliano ya misaada ya pande mbili kwa ajili ya Programu ya Ngano ya Tanzania na Kanada ambayo ilikuwa katika Nyanda za Basotu ambapo walipata mazingira bora ya kilimo cha ngano.

Ili kurahisisha mpango huo, kati ya 1978 na 1981 [16] Serikali ya Tanzania ilitenganisha kwa ufupi 40 hekta za ardhi bora ya malisho kwa mashamba saba, na kwa kufanya hivyo ilivuruga mzunguko wa malisho na kuwafukuza wengi kutoka kwenye ardhi zao. Eneo hili lilichukuliwa kama ardhi ya jumuiya na kama mali ya pamoja kwingineko, lilileta ugumu kwa Wabarabaig kuilinda [17] Ingawa baadhi ya wafugaji walichukua ardhi hii, wengine waliipata tu wakati fulani wa mwaka, lakini kwa kuwa hawakuwapo wakati wote ilidhaniwa kuwa si ya mtu yeyote na ilichukuliwa kama 'tupu' na kuhalalisha kuichukua [18]

Ingawa hakuna mtu anayeweza kumiliki ardhi nchini Tanzania, wanaweza kuwa na haki za kimila za matumizi juu yake. Kwa kuwa Wabarabaig walikuwa wamechukua eneo hili kwa angalau miaka 150, walikuwa na madai ya kimila. Kwa kuwanyang'anya, Wabarabaig waliamini kwamba Serikali ilikuwa ikikiuka haki zao za kimila. Kwa hivyo walipinga wakala wa serikali, Shirika la Kilimo na Chakula la Kitaifa (NAFCO) lililosimamia mashamba hayo, na kufungua kesi katika Mahakama Kuu. Baada ya hukumu ya awali iliyopendelea haki zao za kimila katika kesi ya Yoke Gwako & 5 Others dhidi ya NAFCO & Gawal Farm (Kesi ya Kiraia Nambari 52 ya 1988), uamuzi huo ulibatilishwa kwa rufaa kupitia ufundi wa kisheria (Tengo, R. & Kakoti, G. 1993 Kesi ya Ardhi ya Wabarabaig: Mekaniki za unyakuzi wa ardhi uliopangwa na serikali nchini Tanzania katika kesi ya Veber, H, Dahl, J., Wilson, F., & Wæhle, E., "Usinywe Kutoka Kikombe Kimoja", IWGIA / CDR, Copenhagen). [ nukuu inahitajika ]

Kupotea huku kwa ardhi hii kumekuwa na athari mbaya kwa Wabarabaig na uzalishaji wao wa ufugaji. Mbali na kupotea kwa ardhi, Wabarabaig wamelazimika kuvumilia uharibifu wa maeneo matakatifu, ukiukwaji wa haki zao za binadamu kwa kupigwa, kubakwa na faini za jumla na hatia kwa kuingia katika mashamba hayo na kusababisha kufungwa. Leo, Kanada imejiondoa katika mradi huo na mashamba mawili (20,000). ekari) zimerejeshwa kwa jamii za Wabarabaig, ingawa ardhi hii pia iko katika hatari ya kutengwa tena [19]

Tazama pia

[hariri | hariri chanzo]

Marejeo

[hariri | hariri chanzo]
  1. ↑ ethnologue.com
  2. ↑ Lane 1994.
  3. ↑ Ehret, C. 1974 Ethiopians and East Africans: The Problem of Contacts, East African Publishing House, Nairobi
  4. ↑ Jaeger, F. 1913 Das Hochland der Reisenkrater und die umliegenden hochlander Deutsch-Ostafrikas. Tiel I; Aufgaben und Verlauf – Die Karte – Ergenbisse der Sammlungen – Ethnographisches. In Mitt. Dt. Schutzgebiette, Erg.H. No.8, 213, Seiten, Berlin.
  5. ↑ Mol 1996.
  6. ↑ Lane, C. 2017 op cit
  7. ↑ George Monbiot, monbiot.com
  8. ↑ (Lane, C. 2017 op. cit.)
  9. ↑ (Klima, G. 1970 The Barabaig: East African Cattle Herders, Holt, Rinehart & Winston, New York).
  10. ↑ From "National Geographic July 2004, 'Toe-to-Toe with Tanzania's Elephants'"
  11. ↑ "Datooga, Barabaig in Tanzania". Joshua Project. 2010-01-13. Iliwekwa mnamo 2019-07-12.
  12. ↑ (Lane, C. 2017 op.cit.).
  13. ↑ (Lane, C 1996 Pastures Lost: Barabaig Economy, Resource Tenure, and the Alienation of their Land in Tanzania, Initiatives, Nairobi)
  14. ↑ (Lane, C. 2017 op. cit.).
  15. ↑ (Lane, C. 1996 op. cit.).
  16. ↑ Gardner 2016.
  17. ↑ (Lane, C. ed. 1998 Custodians of the Commons: Pastoral Land Tenure in East and West Africa, Earthscan, London).
  18. ↑ (Lane, C. 1991 Wheat at What Cost in Conflicts of Interest: Canada and the third World, Between The Lines, Toronto).
  19. ↑ (Lane, C. 2017 op.cit.).
Rudishwa kutoka "https://sw.wikipedia.org/w/index.php?title=Wabarabaig&oldid=1530645"