Algeria

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية
Al-Jumhurīyah al-Jazā’irīyah
ad-Dīmuqrāṭīyah ash-Sha’bīyah

Jamhuri ya kidemokrasia ya watu wa Algeria
Bendera ya Algeria Nembo ya Algeria
Bendera Nembo
Wito la taifa: Kiarabu: من الشعب و للشعب


(IPA transliteration: aθ-θawratu mina-ʃ-ʃaʕbi wa-li-ʃ-ʃaʕb
(Translation: "Mapinduzi ya watu kwa ajili ya watu")

Wimbo wa taifa: Kassaman (qasaman bin-nāzilāt il-māḥiqāt)
(Arabic: Twayamini kwa radi inayoharibu)
Lokeshen ya Algeria
Mji mkuu Algiers [1]
36°42′ N 3°13′ E
Mji mkubwa nchini Algiers
Lugha rasmi Kiarabu
Serikali Demokrasia Jamhuri
Abdelaziz Bouteflika
Ahmed Ouyahia
Uhuru
Tarehe
kutoka Ufaransa
5 Julai 1962 [2]
Eneo
 - Jumla
 - Maji (%)
 
2,381,740 km² (11th)
kidogo sana
Idadi ya watu
 - 2005 kadirio
 - Msongamano wa watu
 
32,531,853 [1] (ya 36)
13/km² (ya 168)
Fedha Dinari ya Algeria (DZD)
Saa za eneo
 - Kiangazi (DST)
CET (UTC+1)
CET (UTC(hawajali))
Intaneti TLD .dz
Kodi ya simu +213

-



Algeria (pia: Aljeria ; kwa Kiarabu: الجزائر al-Jazā’ir) au kwa jina rasmi "Jamhuri ya kidemokrasia ya watu wa Algeria" ni nchi ya Afrika ya Kaskazini-Magharibi. Imepakana na bahari ya Mediteranea, Moroko, Sahara ya Magharibi, Mauretania, Mali, Niger, Libya na Tunisia.

Ramani ya Algeria

Algeria ni nchi kubwa kuliko zote za Afrika lakini sehemu kubwa ya eneo lake iko katika jangwa la Sahara.

Jina la nchi limetokana na mji mkuu unaoitwa kwa jina lilelile "al-jaza-ir" kama nchi ya leo kwa lugha ya Kiarabu.

Historia[hariri | hariri chanzo]

Kwa lugha, utamaduni na historia Algeria ni sehemu ya dunia ya Kiarabu tangu miaka 1300 iliyopita. Nchi imebaki pia na idadi kubwa (25-30%) ya wakazi wa kabila la Waberber ambao kihistoria ni wenyeji asilia.

Mawe ya maghofu ya miji ya kale bado yanaonyesha uhusiano wake na Dola la Roma lililoitawala kwa karne nyingi hadi kuja kwa Waarabu.

Jiografia[hariri | hariri chanzo]

Sehemu kubwa ya nchi ni jangwa, Sahara iko upande wa kusini. Asilimia 20 za eneo la Algeria katika kaskazini ni nyumbani kwa karibu wakazi wote. Maeneo haya ni pwani ya Mediteranea na milima ya Atlas.

Atlas inapanda hadi kimo cha mita 2,308.

Sahara inaanza kusini ya Atlas na kanda penye manyasi machache halafu inafuata eneo la matuta ya mchango pasipo na mimea yote. Tena kusini yake ni nyanda za juu ambazo ni hasa maeneo ya miamba matupu. Kwenye kusini kabisa kuna milima ya Ahaggar inayopanda hadi mita 2,918.

Mito ya kudumu iko kaskazini tu sehemu za pwani. Mabonde ya mito ya ndani ni pakavu isipokuwa baada ya mvua mito mikali inajitokeza kwa masaa kadhaa.

Hali ya hewa[hariri | hariri chanzo]

Kanda la kaskazini lina hali ya hewa inayoathiriwa na Bahari Mediteranea. Hapa halijoto kwenye mwezi wa Agosti ni 25 °C na 12 °C wakati wa Januari.

Kwenye sehemu za juu kuna baridi hata barafu kwenye majira ya Januari lakin i joto ni kali zaidi wakati wa Julai/Agosti.

Kusini ya Atlas inaanza hali ya hewa ya jangwani; halijoto inaweza kucheza zaidi ya 20 °C katika siku moja. Wakati wa joti halijoto inapita 40 °C lakini wakati wa baridi halijoto inashuka chini ya °C kwenye saa za usiku.

Mvua ni haba mno kuna miaka mfululizo bila tone moja. Katika milima ya Ahaggar kuna usimbishaji kidogo kutokana na ukungu kwa hiyo miti kadhaa na mimea mingine iko.

Historia[hariri | hariri chanzo]

Historia inayojuikana ilianza na Waberber ambao ni wenyeji asilia.

Tangu mwaka 1000 KK Wafinisia walianza kufika na kujenga miji yao ya biashara kwenye pwani ya Mediteranea. Muhimu kati ya miji yao ilikuwa hasa Karthago iliyopanua utawala wake hadi Hispania na Gallia (Ufaransa ya Kusini). Waberber wa bara walijenga milki zao za Numidia na Mauretania.

Katika vita kati ya Karthago na Roma ya Kale Waberber walisimama upande wa Roma wakapata uhuru wao kwa muda kidogo lakini wakati wa karne ya 1 KK Roma ilianza kutawala eneo la Algeria moja kwa moja.

Numidia na Mauretania zilikuwa mashamba ya Roma na sehemu kubwa ya nafaka za Italia zililimwa hapa. Utawala wa Roma ulivurugika baada ya Wavandali kutoka Ulaya Kaskazini kufika na kuanzisha milki yao kwa muda wa karne moja. Jeshi la Kaisari Justiniani I wa Bizanti ilirudisha utawala wa Kiroma, ila tu katika karne ya 7 uvamizi wa Waarabu Waislamu ulimaliza kipindi cha Kiroma.

Kuanzia mwaka 642 vikosi vya Waislamu Waarabu kutoka Misri walishambulia eneo la Afrika ya Kaskazini. Mwanzoni hawakufaulu kuwashinda Wabizanti lakini baada ya uhamisho wa serikali ya makhalifa kutoka Medina kwenda Dameski] Waumawiya walikaza jitihada dhidi ya Afrika ya kaskazini.

Mwaka 670 jeshi kubwa la Waarabu likaunda mji wa Kairuan kusini ya Tunis ya leo na mji huu ulikuwa kitovu cha unenezaji. Walipoenea katika Algeria ya leo walirudishwa na Waberber Wakristo kwa msaada wa Wabizanti lakini jeshi lililofuata lilishinda na kufikia mwaka 711 Afrika ya kaskazini yote (maana nchi za leo Tunisia, Algeria na Moroko) zilikuwa chini ya utawala wa Waarabu. Sehemu kubwa ya Waberber walifanya haraka kujiunga na Uislamu wakasaidiana na Waarabu.

Matokeo haya yalikuwa chanzo cha mabadiliko makubwa ya kudumu maana yake upanuzi wa lugha ya Kiarabu kati ya wananchi na uenezaji wa Uislamu.

Historia ya karibuni imeacha kumbukumbu yake inayoonekana katika athira kubwa ya lugha na utamaduni wa Kifaransa kutokana na ukoloni wa Ufaransa kati ya 1830 na 1962.

Kwa Marais wa nchi tangu uhuru, angalia hapa.

Kwa sasa Algeria inajenga upya umoja wa kitaifa baada ya vita kali ya wenyewe kwa wenyewe iliyoishia mwaka 2002.

Wilaya za Aljeria[hariri | hariri chanzo]

Kuna vitengo vya utawala 48 vinavyoitwa wilaya.


1 Adrar
2 Chlef
3 Laghouat
4 Oum el-Bouaghi
5 Batna
6 Béjaïa
7 Biskra
8 Béchar
9 Blida
10 Bouira
11 Tamanghasset
12 Tébessa


13 Tlemcen
14 Tiaret
15 Tizi Ouzou
16 Algiers
17 Djelfa
18 Jijel
19 Sétif
20 Saida
21 Skikda
22 Sidi Bel Abbes
23 Annaba
24 Guelma


25 Constantine
26 Médéa
27 Mostaganem
28 M'Sila
29 Mascara
30 Ouargla
31 Oran
32 El Bayadh
33 Illizi
34 Bordj Bou Arréridj
35 Boumerdès
36 El Tarf


37 Tindouf
38 Tissemsilt
39 El Oued
40 Khenchela
41 Souk Ahras
42 Tipasa
43 Mila
44 Aïn Defla
45 Naama
46 Aïn Témouchent
47 Ghardaïa
48 Relizane

Miji[hariri | hariri chanzo]

Mascara-Oran

Algiers

Annaba

Temurssen

  1. 1.0 1.1 CIA World Factbook Algeria (accessed 4 Aprili 2006)
  2. Algeria County analysis Energy Information Administration (accessed 4 Aprili 2006)

Viungo vya Nje[hariri | hariri chanzo]

Serikali
Maelezo zaidi



Nchi za Afrika Bara la Afrika
Afrika ya Kati (Jamhuri ya) | Afrika Kusini | Algeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Cabo Verde | Chad | Cote d'Ivoire | Eritrea | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Guinea ya Ikweta | Jibuti | Kamerun | Kenya | Komori | Kongo (Jamhuri ya) | Kongo (Jamhuri ya Kidemokrasia ya) | Lesoto | Liberia | Libya | Madagaska | Malawi | Mali | Misri | Morisi (Visiwa vya) | Mauritania | Moroko | Msumbiji | Namibia | Niger | Nigeria | Rwanda | Sahara ya Magharibi | Sao Tome na Principe | Senegal | Shelisheli | Sierra Leone | Somalia | Sudan | Sudan Kusini | Tanzania | Togo | Tunisia | Uganda | Uhabeshi | Uswazi | Zambia | Zimbabwe
Maeneo ya kiafrika ambayo ni sehemu za nchi nje ya Afrika
Ufaransa: Mayotte · Réunion | Hispania: Visiwa vya Kanari · Ceuta · Melilla | Ureno: Visiwa vya Madeira | Uingereza: · Kisiwa cha St. Helena · Kisiwa cha Diego Garcia
Flag and map of Algeria.svg Makala hii kuhusu maeneo ya Algeria bado ni mbegu.
Je unajua kitu kuhusu Algeria kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni?
Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.