Komori

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
Union des Comores
Udzima wa Komori

اتحاد القمر

Umoja wa Komori
Bendera ya Komori Nembo ya Komori
Bendera Nembo
Wito la taifa: Unité - Justice - Progrès
(Umoja – Haki - Maendeleo)
Wimbo wa taifa: Udzima wa ya Masiwa
Lokeshen ya Komori
Mji mkuu Moroni
11°41′ S 43°16′ E
Mji mkubwa nchini Moroni
Lugha rasmi Shikomor, Kiarabu, Kifaransa
Serikali Shirikisho la Jamhuri
Ikililou Dhoinine
Uhuru
- tarehe
kutoka Ufaransa
6 Julai 1975
Eneo
 - Jumla
 - Maji (%)
 
2,170 km² (ya 167)
--
Idadi ya watu
 - 2002 kadirio
 - Msongamano wa watu
 
596,202 (ya 158)
275/km² (275)
Fedha Frank ya Komori (KMF)
Saa za eneo
 - Kiangazi (DST)
EAT (UTC+3)
not observed (UTC+3)
Intaneti TLD .km
Kodi ya simu +269

-



Komori (pia: Visiwa vya Ngazija) ni nchi kwenye funguvisiwa katika Bahari Hindi upande wa Mashariki ya Afrika. (Kikomori: قمر Komori, kifaransa: Comores) Jina limetokana na lugha ya Kiarabu Juzur al-Qamar (جزر القمر) linamaanisha "visiwa vya mwezi".

Katika Afrika iko kati ya nchi tatu ndogo kabisa. Ina lugha tatu rasmi ambazo ni Kifaransa, Shikomor (inayofanana na Kiswahili) na Kiarabu.

  • Pesa: 1 Frank ya Komori (FC) = 100 centimes. 1€ = 491,9677 FC
  • Sikukuu ya Taifa: 4. Julai

Jiografia[hariri | hariri chanzo]

Ramani ya Komori

Funguvisiwa ya Komori ina visiwa vitatu vikubwa: Grande Comore (Ngazidja), Anjouan (Nzwani) na Moheli (Mwali). Iko katika Kanali ya Msumbiji kaskazini ya Madagaska na mashariki ya Msumbiji. Kisiwa cha Mayotte ni sehemu ya funguvisiwa kijiografia lakini kisiasa sehemu ya Ufaransa kwa sababu wakati wa uhuru watu wa Mayotte walitamka kwa kura nyingi (73%) ya kwamba wanataka kukaa na Ufaransa. Lakini Komori inadai ni sehemu ya eneo lake.

Komori ni sehemu ya bara la Afrika. Ina pia visiwa mbalimbali vidogo. Hali ya hewa ni kitropiki. Kuna mvua miezi yote.

Kitovu cha kisiwa kikubwa Grande Comore ni mlima wa volkano hai Karthala mwenye 2,461 m. Safari iliyopita Karthala ililipuka mw. 1977 ikaharibu kijiji kimoja.

Miji mikubwa ni (Wakazi wa hali ya 2005): Moroni 42.872, Mutsamudu 23.594, Fomboni 14.966, Domoni 14.509 na Tsémbehou 11.552.

Watu[hariri | hariri chanzo]

Watu wa Komori ni mchanganyiko wa Waarabu, Wamadagaska, Waafrika wa bara ambao mababu walikuwa watumwa, Wahindi na Wazungu kadhaa. Kutokana na uhaba wa ajira Wakomori wengi wamehamia nje hasa Madagaska. Wakazi wengi ni Waislamu (98%, hasa Wasunni), wakifuatwa na Wakristo (2%). Karibu nusu ya watu wote hawajui kusoma.

Historia[hariri | hariri chanzo]

Visiwa vya Komori vimekaliwa na watu mbalimbali kutoka Afrika na Asia Kusini katika historia ndefu. Wana Akiolojia walitambua mabaki ya makazi ya watu kutoka karne ya sita kwenye kisiwa cha Nzwani lakini haijulikani kama watu walitangulia kufika mapema bila kuacha mabaki ya kutambulika.

Waswahili wa kwanza walifika kama sehemu ya uenezaji wa Wabantu tangu karne ya 9 BK.

Kipindi cha kwanza huitwa kipindi cha Dembeni (karne ya 9 - 19) ambako Waswahili walianzisha kijiji kimoja katika kila kisiwa.

Wakati wa arne ya 11 hadi 15 biashara iliongezeka na Madagaska pia na wafanyabiashara kutoka Uarabuni. Vijiji vidigo vikaongezeka na vijiji vya awali vikakua vikawa miji. Kumbukumbu ya wenyeji hutaja mara nyingi majina ya Waarabu kutoka Yemen na Saba' kama bababu wa koo asilia lakini hakuna uhakika kama kumbukumbu hizi zinalingana na historia halisi.

Athira ya Kiarabu na ya Kiislamu ikaongezeka kutokana na biashara ya watumwa, dhahabu na pembe za ndovu kati ya Afrika ya Mashariki na nchi za Kiislamu. Waarabu na Waajemi walijenga vituo kwa ajili ya biashara yao pamoja na misikiti na kueneza dini ya Uislamu kwenye visiwa.

Hata kama Komri si karibu sana na pwani hata hivyo kutokana na mwendo wa upepo ni kituo muhimu cha jahazi kwenye safari kati ya Kilwa na Msumbiji iliyokuwa bandari kuu ya dhahabu ya Zimbabwe.

Siasa[hariri | hariri chanzo]

Kufuatana na katiba ya uhuru ya 1975 Komori ilitangazwa kuwa jamhuri ya Kiislamu. Serikali zilipinduliwa mara kwa mara na wanajeshi au na mamluki. Katiba mpya ya mwaka 2001 imeondoa tabia ya kidini ya dola na iliunda utaratibu wa urais kuzunguka kati ya visiwa vitatu vikubwa.

Katika muundo huo rais wa jamhuri atateuliwa kila baada ya miaka minne kutoka kisiwa tofauti. Katika uchaguzi ya mwaka 2002 rais Azali Assoumani alichaguliwa kutoka kisiwa cha Ngazidja (Komori Kuu). Katika uchaguzi wa 2006 rais amechaguliwa kati ya wagombea kutoka kisiwa cha Anjouan. Wananachi wa Anjouan walipiga kura ya kwanza. Wagombea watatu wenye kura nyingi wameteuliwa na kusimamishwa mbele ya wapiga kura wa visiwa vyote watakaomchagua rais wa jamhuri. Rais wa mwaka 2010 anatakiwa kutoka katika kisiwa cha Moheli, baadaye tena rais kutoka Ngazidja, n.k.

Katika uchaguzi wa 2010 ndiye Ikililou Dhoinine aliyepata kura nyingi.

Uchumi[hariri | hariri chanzo]

Komori ni kati ya nchi maskini zaidi duniani. Kilimo, uvuvi, uvindaji na misitu ni misingi ya uchumi wote. Barabara na mawasiliano ya meli au ndege ni haba, idadi ya watu inakua haraka, elimu ni duni; haya yote yanasababishi kudumu kwa uchumi wa kijungujiko na uhaba wa ajira. 80% ya wafanyakazi wote wanashughulika kilimo.

Viungo vya nje[hariri | hariri chanzo]



Nchi za Afrika Bara la Afrika
Afrika ya Kati (Jamhuri ya) | Afrika Kusini | Algeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Cabo Verde | Chad | Cote d'Ivoire | Eritrea | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Guinea ya Ikweta | Jibuti | Kamerun | Kenya | Komori | Kongo (Jamhuri ya) | Kongo (Jamhuri ya Kidemokrasia ya) | Lesoto | Liberia | Libya | Madagaska | Malawi | Mali | Misri | Morisi (Visiwa vya) | Mauritania | Moroko | Msumbiji | Namibia | Niger | Nigeria | Rwanda | Sahara ya Magharibi | Sao Tome na Principe | Senegal | Shelisheli | Sierra Leone | Somalia | Sudan | Sudan Kusini | Tanzania | Togo | Tunisia | Uganda | Uhabeshi | Uswazi | Zambia | Zimbabwe
Maeneo ya kiafrika ambayo ni sehemu za nchi nje ya Afrika
Ufaransa: Mayotte · Réunion | Hispania: Visiwa vya Kanari · Ceuta · Melilla | Ureno: Visiwa vya Madeira | Uingereza: · Kisiwa cha St. Helena · Kisiwa cha Diego Garcia
Africa satellite plane.jpg Makala hii kuhusu maeneo ya Afrika bado ni mbegu.
Je unajua kitu kuhusu Komori kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni?
Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.