Ufalme wa Muungano

Makala hii yahusu nchi ya muungano wa Uingereza, Welisi, Uskoti na Eire Kaskazini. Kwa Kisiwa cha Britania, tazama Britania.

Ufalme wa Muungano wa Britania na Eire ya Kaskazini United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
Bendera Nembo
Kaulimbiu: Dieu et mon droit (Kifaransa: "Mungu na haki yangu")
Wimbo wa taifa: God Save the King
Mji mkuu na mkubwa	London
Lugha ya taifa	Kiingereza
Kabila (2021)	83.0% Wazungu 8.6% Waasia 3.7% Weusi/Waafrika 2.7% Wachotara 2.0% Wengine
Serikali	Ufalme wa kikatiba wa bunge la umoja
• Mfalme wa Ufalme wa Muungano	Charles III
• Waziri Mkuu wa Ufalme wa Muungano	Keir Starmer
Historia
• Muungano wa Kiingereza na Kiskoti	1 Mei 1707
• Muungano wa Britania na Eire	1 Januari 1801
• Uanzishwaji wa Ufalme wa Muungano wa sasa	12 Aprili 1927
Eneo
• Jumla	km2 243,610 (ya 80)
• Maji (asilimia)	1.34%
Idadi ya watu
• Kadirio la 2019	67,545,757
• Msongamano	270.7/km2
PLT (PPP)	Kadirio la 2024
• Jumla	▲ $4.28 Trilioni
• Kwa kila mtu	▲ $62,570
PLT (Kawaida)	Kadirio la 2024
• Jumla	▲ $3.59 Trilioni (ya 10)
• Kwa kila mtu	▲ $52,420
HDI (2022)	▲ 0.940 juu sana (ya 15)
Sarafu	Pauni ya Sterling
Majira ya saa	UTC+0 Greenwich Mean Time (GMT)
Upande wa magari	Kushoto
Msimbo wa simu	+44
Jina la kikoa	.uk

Ufalme wa Muungano wa Britania na Eire Kaskazini, Inayojulikana kwa kawaida kama Ufalme wa Muungano (UK) au Britania, ni nchi iliyoko Kaskazini Magharibi mwa Ulaya, nje ya pwani ya bara kuu. Inajumuisha Uingereza, Uskoti, Welisi, na Eire Kaskazini. Ufalme wa Muungano inajumuisha kisiwa cha Britania Kuu, sehemu ya kaskazini-mashariki ya kisiwa cha Eire, na sehemu kubwa ya visiwa vidogo ndani ya visiwa vya Britania, ikichukua eneo la maili za mraba 94,354 (kilomita za mraba 244,376).Mnamo mwaka 2023, Ufalme wa Muungano ulikadiriwa kuwa na idadi ya watu milioni 68.2. London ndio mji mkuu na jiji kubwa zaidi la Uingereza na Ufalme wa Muungano.

Ufalme wa Muungano una historia ndefu na yenye ushawishi mkubwa, ambayo imeathiri Ulaya na dunia kwa ujumla. Ulianzishwa kama taifa lililounganishwa kupitia mfuatano wa mikataba ya kisiasa, ikiwemo muungano wa Uingereza na Uskoti mnamo mwaka 1707, na baadaye kuhusisha Eire, ingawa sehemu kubwa ya Eire ilipata uhuru mwaka 1922. Ufalme huu uliheshimiwa katika matukio makuu ya kihistoria kama Mapinduzi ya Viwanda, yaliyoanza nchini Uingereza, pamoja na Vita vya Kwanza vya Dunia na Vita vya Pili vya Dunia. Pia uliunda moja ya milki mikubwa zaidi ya kifalme katika historia, ukiathiri biashara, utamaduni, lugha, na mifumo ya kisiasa duniani.

Leo, Ufalme wa Muungano unaendeshwa kama taifa la kifalme lenye katiba lenye mfumo wa bunge. Mfalme au Malkia anahudumu kama kiongozi wa taifa, wakati Waziri Mkuu ndiye kiongozi wa serikali. Uchumi wa Ufalme wa Muungano umeendelea sana, ukiwa na sekta muhimu kama fedha, viwanda, teknolojia, na huduma. Jiji kuu la Ufalme wa Muungano ni London, ambalo ni kitovu kikuu cha fedha duniani. Nchi hii pia inajulikana kwa michango yake ya kitamaduni, ikiwemo fasihi, muziki, sayansi, na elimu, na inaendelea kuwa mchezaji muhimu wa kimataifa katika diplomasia, mashirika ya kimataifa, na masuala ya uchumi.

Historia

Eneo hilo lilikaliwa na watu tangu miaka 30,000 iliyopita.

Miaka 2000 iliyopita kisiwa cha Britania kilikaliwa na makabila ya Wakelti kikavamiwa na Dola la Roma kuanzia mwaka 43 BK. Waroma wakatawala sehemu zote za kisiwa kikubwa isipokuwa Uskoti kwa miaka 400.

Walipoondoka wanajeshi wao, walowezi wapya Wagermanik kutoka Ujerumani wa Kaskazini na Denmark walihamia kisiwani, wanaojulikana kama Wasaksoni na Waangli. Utamaduni wa Wakelti uliendelea katika Welisi na Uskoti.

Ndicho chanzo cha Ufalme wa Uingereza uliounganisha sehemu zilizokaliwa na walowezi Wagermanik.

Mwaka 1066 Wanormani kutoka Ufaransa walivamia Uingereza wakafaulu kuchukua utawala wa kusini mwa Uingereza. Uvamizi wao ulibadilisha utamaduni na pia lugha ya nchi. Walifaulu kuvamia Welisi na Uingereza lakini walishindwa kuteka Uskoti. Katika karne za utawala wao lugha ya Kiingereza ilizaliwa ambayo kimsingi bado ni lugha ya Kigermanik ya Wasaksoni pamoja na athira kubwa ya msamiati wa Kilatini-Kifaransa uliotokana na mabwana Wanormani walioshika utawala.

Tangu mwaka 1284 Welisi ilitawaliwa na Uingereza na katika Hati ya Muungano (Act of Union) ya mwaka 1536 ilikuwa rasmi sehemu ya Milki ya Uingereza.

Kutokana na asili yao katika Ufaransa ya kaskazini wafalme wa Uingereza walijaribu pia kutetea madai yao ya utawala juu ya sehemu za Ufaransa. Baada ya Vita ya Miaka 100 walipaswa kuachana na madai haya.

Katika karne ya 16 mfalme Henry VIII aliamua kutanganisha Kanisa Katoliki la nchi yake kutoka mamlaka ya Papa hivyo akweka misingi kwa kutokea kwa Kanisa Anglikana.

Wakati huohuo mfalme wa Uingereza alipanusha utawala wake juu ya kisiwa cha Eire.

Tangu 1603 mfalme wa Uingereza alikuwa pia mfalme wa Uskoti na hati ya Muungano ya mwaka 1707 iliunganisha milki mbili za Uingereza na Uskoti kuwa Milki ya Britania Kuu. Tangu wakati uleule Ufalme wa Eire (Ireland) ilitawaliwa na Uingereza pia.

Katikati ya karne ya 17 kulikuwa na vita ya wenyewe kwa wenyewe ya 1642 hadi 1648. 1649 mfalme Charles I alihukumiwa na kukatwa kichwa na kwenye Mei wa mwaka uleule Uingereza ulitangaziwa kuwa "Commonwealth" yaani jamhuri chini ya Oliver Cromwell. Baada ya kifo chake ufalme ulirudishwa lakini wafalme hawakupata tena utawala kamili walipaswa kukubali kipaumbile wa bunge la raia wa ufalme. Hivyo Uingereza ilikuwa mfano wa mfumo wa utawala wa sheria inayoundwa na wawakilishi wa wanachi wenyewe.

Tangu karne ya 18 Uingereza ilikuwa nchi ya kwanza iliyoona maendeleo ya teknolojia iliyoleta mapinduzi ya viwandani. Utajiri wa uwezo wake ulipanuka na kuweka msingi wake wa kutawala nchi nyingi nje yake kwa mfumo wa ukoloni.

Sheria ya mwaka 1800 iliunganisha Ufalme wa Britania Kuu na Ufalme wa Eire na hivyo kuunda Ufalme wa Muungano (United Kingdom of Great Britan and Ireland).

Baada ya Vita vya uhuru vya Eire bunge la London kwa sheria ya mwaka 1920 (Government of Ireland Act 1920) liligawa Ireland katika sehemu mbili za Northern Ireland na Southern Ireland.

Wabunge waliochaguliwa katika Ireland ya Kusini walijitangaza kuwa bunge la Eire na kwa mapatano ya mwaka 1922 uhuru wa Eire ulitambuliwa. Nchi mpya ilijiita tangu 1937 "Jamhuri ya Eire" na kuendelea kama nchi ya pekee. Mikoa ya Northern Ireland iliendelea kuwa sehemu za Ufalme wa Muungano.

Mwaka 1999 Uskoti, Welisi na Ireland ya Kaskazini zilirudishiwa mabunge yao ya pekee.

Uskoti ulikuwa na harakati pana ya kuondoka katika Ufalme wa Muungano lakini katika kura ya watu wa Uskoti ya mwaka 2014 asilimia 55 waliamua kubaki.

Kumbe kura ya wananchi wa Ufalme mzima ya mwaka 2016 iliamua kuondoka katika Umoja wa Ulaya kwa asilimia 51.9. Utekelezaji ulihitaji muda mrefu na kutimizwa tarehe 31 Januari 2020.

Demografia

Asili/Kabila

Wenyeji wengi wana asili ya Kijerumaniki na ya Kiselti, lakini uhamiaji mkubwa umeleta Wazungu wengine wengi na kufanya sasa 7% wawe na asili ya Asia, 3% wana asili ya Afrika, 2% ni machotara, n.k.

Lugha

Upande wa lugha, Kiingereza ndiyo lugha mama ya 94.5% za wakazi na kinatumika kama lugha rasmi hata bila kutangazwa.

Dini

Upande wa dini, kadiri ya sensa ya mwaka 2011, 59.5% za wakazi ni Wakristo (hasa wa Anglikana, halafu Wakatoliki, Wamethodisti, Wakalvini na wengineo), 4.4% ni Waislamu, 1.3% ni Mabanyani, 0.7% ni Singasinga, 0.4% Wayahudi, 0.4% Wabuddha n.k. 25.7% hawana dini yoyote.

Uchumi

London, Uingereza

Ufalme wa Muungano una moja ya uchumi unaoendelea na wenye utofauti, ukiwa wa sita kwa ukubwa ikiwa na pato la taifa (GDP) trilioni 3.59. Kihistoria, ndio mahali palipoibuka Mapinduzi ya Viwanda, yaliyoanzisha ushawishi wake wa kiuchumi duniani katika karne ya 18 na ya 19. Leo, uchumi huu unachanganya viwanda vya jadi kama vile uzalishaji wa bidhaa na kilimo pamoja na sekta za kisasa zikiwemo fedha, teknolojia ya taarifa, bioteknolojia, na viwanda vya ubunifu. Shughuli za kiuchumi zimekusanyika sana katika miji mikuu, huku Jiji kuu la London likihudumu kama kitovu cha fedha na [[biashara] kimataifa.

Sekta ya huduma ndiyo inayoongoza katika uchumi wa Ufalme wa Muungano, ikichangia zaidi ya asilimia 70 ya pato la taifa. Huduma za fedha, bima, na taaluma maalum ni muhimu sana, huku utalii, elimu, afya, na viwanda vya ubunifu vikichangia kwa kiasi kikubwa pia. Viwanda vinaendelea kuwa na umuhimu katika anga, magari, kemikali, na dawa, wakati kilimo kikiwa na mchango mdogo, likizalisha nafaka, mifugo, na mazao ya bustani.

Uchumi wa Ufalme wa Muungano unategemea nguvu kazi yenye ujuzi mkubwa, miundombinu ya kisasa, na ubunifu ili kudumisha ushindani sokoni ndani na nje ya nchi. Biashara na uwekezaji ni nguzo kuu za nguvu za uchumi wa Ufalme wa Muungano. Inasafirisha nje mashine, magari, dawa, huduma za kifedha, na bidhaa za ubunifu, huku ikileta mafuta, mashine, chakula, na bidhaa za matumizi. Uwekezaji wa moja kwa moja wa kigeni huvutwa na mfumo thabiti wa sheria, nguvu kazi yenye ujuzi, na eneo la kimkakati. Maendeleo ya karibuni, yakiwemo Brexit, yameathiri mifumo ya biashara na kusababisha makubaliano mapya ya kimataifa, huku serikali ikizingatia kukuza ubunifu, ukuaji endelevu, na viwanda vya thamani kubwa ili kushughulikia changamoto kama vile tofauti za kikanda, mapengo ya uzalishaji, na mabadiliko ya uchumi wa dunia.

Elimu

Chuo Kikuu cha Oxford, Uingereza

Elimu katika Ufalme wa Muungano imeendelea sana na imepangwa katika mifumo minne mikuu inayolingana na nchi zake zinazounda muungano huo: Uingereza, Uskoti, Welisi, na Eire ya Kaskazini. Elimu ya lazima huanza katika umri wa miaka 5 na kuendelea hadi miaka 16 katika Uingereza, Welisi, na Eire ya Kaskazini, na hadi miaka 16 pia katika uskoti, ingawa wanafunzi wengi huendelea hadi miaka 18. Mfumo wa elimu umegawanywa katika ngazi ya msingi, sekondari, na ya juu, huku elimu ya sekondari ikijumuisha njia za kitaaluma, za ufundi, na za kiufundi. Uskoti ina mfumo wake wa kipekee, wenye mtaala mpana na sifa kama vile Vyeti vya Juu vya Uskoti, ilhali sehemu nyingine za Ufalme wa Muungano hufuata mitihani ya Cheti cha Jumla cha Elimu ya Sekondari na mitihani ya ngazi ya juu, au sifa sawa za ufundi.

Elimu ya juu katika Ufalme wa Muungano inatambulika kimataifa kwa ubora wake, matokeo yake ya utafiti, na utofauti wa taasisi zake. Vyuo vikuu kama Oxford, Cambridge, na Chuo cha Kifalme cha London vinajulikana duniani kote na huvutia wanafunzi kutoka pembe zote za dunia. Ufalme wa Muungano hutoa programu za shahada ya kwanza, shahada ya uzamili, na shahada ya udaktari, huku ukisisitiza kwa nguvu utafiti na ubunifu. Ufadhili wa elimu ya juu unajumuisha mikopo ya wanafunzi inayoungwa mkono na serikali na ufadhili wa masomo, huku taasisi binafsi pia zikichangia katika sekta hii. Elimu ya ufundi na ya kiufundi hutolewa kupitia vyuo, mafunzo ya uanafunzi, na programu za mafunzo ya kitaaluma ili kukidhi mahitaji ya nguvu kazi.

Ufalme wa Muungano huweka msisitizo mkubwa katika viwango vya elimu, ujumuishi, na upatikanaji. Serikali hudhibiti elimu kupitia mitaala ya kitaifa, vyombo vya ukaguzi kama Ofsted nchini Uingereza, na mashirika ya uthibitishaji wa ubora katika nchi nyingine. Elimu maalumu, msaada wa lugha kwa wanafunzi wasio wazungumzaji asilia, na sera zinazokuza usawa ni sehemu muhimu za mfumo huu. Shughuli za nje ya darasa, sanaa, michezo, na teknolojia husisitizwa sambamba na ujifunzaji wa kitaaluma, na hivyo kuonyesha mtazamo mpana wa maendeleo ya mwanafunzi. Kwa ujumla, mfumo wa elimu wa Ufalme wa Muungano unaunganisha mila za kihistoria na mageuzi ya kisasa ili kudumisha viwango vya juu na ushindani wa kimataifa.

Nchi wanachama

Bendera	Nchi	Hali	Wakazi	Vitengo	Mji mkuu
	Uingereza	Ufalme	50,431,700	Mikoa Wilaya	London
	Uskoti	Ufalme	5,094,800	Wilaya	Edinburgh
	Welisi	Utemi	2,958,600	Wilaya	Cardiff
Hapana	Eire Kaskazini	Jimbo	1,903,100	Wilaya	Belfast

Tazama pia

• Orodha ya miji ya Ufalme wa Muungano
• Orodha ya nchi kufuatana na wakazi

Viungo vya nje

Serikali

• Official website of HM Government
• Official website of the British Monarchy
• Official Yearbook of the United Kingdom statistics
• The official site of the British Prime Minister's Office

Taarifa za jumla

• United Kingdom from the BBC News
• United Kingdom entry at The World Factbook
• United Kingdom Ilihifadhiwa 6 Aprili 2009 kwenye Wayback Machine. from UCB Libraries GovPubs
• Ufalme wa Muungano katika Open Directory Project
• United Kingdom Encyclopædia Britannica entry
• United Kingdom from the OECD
• United Kingdom Ilihifadhiwa 25 Julai 2016 kwenye Wayback Machine. at the EU
• Wikimedia Atlas of United Kingdom
• Key Development Forecasts for the United Kingdom from International Futures

Utalii

• Official tourist guide to Britain Ilihifadhiwa 13 Februari 2021 kwenye Wayback Machine.