San Marino

Jamhuri ya San Marino Repubblica di San Marino (Kiitalia)
Bendera Nembo
Kaulimbiu: "Libertas" (Uhuru)
Wimbo wa taifa: "Terra di Libertà" (Nchi ya Uhuru)
Mji mkuu	San Marino (mji)
Mji mkubwa	Dogana
Lugha rasmi	Kiitalia
Lugha ya taifa	Kiromagnol (lahaja ya Sammarinese)
Dini (2022)	90.3% Ukatoliki 7.5% Wasio na dini 1.1% madhehebu mengine ya Kikristo 0.46% Uislamu 0.1% Uyahudi 0.34% nyingine
Uraia	Msammarinese
Serikali	Jamhuri ya kibunge ya viongozi wawili
• Makapteni Watawala	Alice Mina na Vladimiro Selva
• Waziri wa Mambo ya Nje na Kisiasa	Luca Beccari
Uhuru
• Kutoka Dola la Roma	3 Septemba 301
• Katiba	8 Oktoba 1600
Eneo
• Jumla	km2 61.19 km²
• Maji (asilimia)	0.0059%
Idadi ya watu
• Kadirio la 2026	34,172
• Msongamano	579/km2
PLT (PPP)	Kadirio la 2024
• Jumla	$2.978 bilioni
• Kwa kila mtu	$86,989
PLT (Kawaida)	Kadirio la 2024
• Jumla	$2.034 bilioni
• Kwa kila mtu	$59,405
HDI (2023)	0.915 juu sana
Sarafu	Euro (EUR)
Majira ya saa	UTCCET (UTC+1)
Msimbo wa simu	++378
Jina la kikoa	.sm

San Marino (jina rasmi: Jamhuri ya Mtakatifu Marino; kwa Kiitalia: Repubblica di San Marino) ni taifa dogo kusini mwa Ulaya lililozungukwa kabisa na jamhuri ya Italia katika Rasi ya Italia. Kufikia mwaka 2024, lina wakazi wanaokadiriwa kuwa takriban 34,000, jambo linalolifanya kuwa mojawapo ya nchi zenye idadi ndogo zaidi ya watu duniani. Mji wake mkuu ni San Marino, huku makazi makubwa zaidi yakiwa Dogana, na lugha rasmi ni Kiitalia.

Nchi hiyo ina eneo la takriban kilomita za mraba 61 tu lakini inajulikana kwa kuwa na moja ya historia ndefu zaidi zinazoendelea kati ya mataifa huru duniani na inaaminika kuwa ilianzishwa mwaka 301 BK na Mtakatifu Marino, mchonga mawe Mkristo kutoka kisiwa cha Kirumi cha Rab, ambaye alianzisha jamii ya kitawa katika Mlima Titano ili kukimbia mateso chini ya Dola la Roma. Wakati wa Enzi za Kati, makazi hayo yaliendelea hatua kwa hatua kuwa jumuiya huru na baadaye jamhuri yenye taasisi zake za utawala. Licha ya kuhusika na siasa ya Italia na migogoro kati ya mataifa yaliyolizunguka, San Marino iliweza kuhifadhi uhuru wake kupitia diplomasia na ushirikiano wa kimkakati. Nchi hiyo ilitoa hifadhi kwa watu kama Giuseppe Garibaldi wakati wa harakati za muungano wa Italia, na mamlaka yake ya kujitawala ilitambuliwa rasmi na ufalme wa Italia katika karne ya 19. San Marino ilibaki nchi isiyoegemea upande wowote wakati wa Vita vyote vya Dunia na inaendelea kufanya kazi kama mojawapo ya jamhuri kongwe zaidi zinazodumu duniani.

Uchumi wa San Marino umeendelea sana na unategemea zaidi sekta za huduma, viwanda, fedha, na utalii. Huo ni muhimu sana kutokana na usanifu wa kihistoria wa nchi hiyo, ngome za enzi za kati, na hadhi yake kama dola dogo, jambo linalovutia mamilioni ya watalii kila mwaka, wengi wao kutoka Italia na nchi nyingine za Ulaya. Viwanda vya uzalishaji vinajumuisha vigae vya kisanii, vifaa vya kielektroniki, nguo, divai, na kazi za mikono. Nchi hiyo hutumia euro kama sarafu yake kupitia makubaliano na Umoja wa Ulaya, ingawa si mwanachama wake.

San Marino ina mfumo wa jamhuri ya kidemokrasia ya uwakilishi wa bunge wenye taasisi za kisiasa za pekee. Wakuu wa nchi ni Makapteni Regent wawili, ambao huchaguliwa kila baada ya miezi sita na bunge. Idadi kubwa ya watu huzungumza Kiitalia na kitamaduni wana uhusiano wa karibu na Italia, ingawa San Marino inadumisha utambulisho wake wa kitaifa pamoja na taasisi zake tofauti za kisheria na kisiasa. Nchi hiyo pia hushiriki katika mashirika ya kimataifa kama Umoja wa Mataifa, Baraza la Ulaya, na taasisi nyingine za kimataifa.

Historia

San Marino inatajwa kuwa jamhuri yenye umri mkubwa kuliko zote duniani. Ilianzishwa na Wakristo waliokimbia dhuluma ya Kaisari wa Roma Diokletiano wakitafuta kimbilio mlimani. Kati yao, shemasi Marino na padri Leo ndio maarufu zaidi.

Tangu hapo imefaulu kudumisha uhuru wake. Ndiyo sababu tangu mwaka 2008 imeorodheshwa na UNESCO kati ya mahali pa Urithi wa Dunia.

Demografia

Kufikia mwaka 2026, taifa hili dogo lina wakazi takriban 34,172.

Kabila

San Marino ina idadi ya watu yenye ufanano mkubwa wa kikabila ikiwa imezungukwa kabisa na Italia. Raia wa asili ya San Marino wanaunda idadi kubwa ya wakazi, wakiwa takriban 85% ya jumla ya watu. Asilimia iliyobaki ya 15% inajumuisha hasa raia wa Italia waliohamia ndani ya nchi hiyo kwa kazi au familia, pamoja na makundi madogo sana ya wahamiaji kutoka nchi nyingine za Ulaya .

Lugha

Kiitalia ni lugha rasmi ya San Marino na inazungumzwa na wakazi wote. Hutumika katika shughuli zote za serikali, vyombo vya habari, na taasisi za elimu.

Zaidi ya hayo, sehemu kubwa ya watu bado huzungumza Kisammarinese, lahaja ya kikanda inayotokana na tawi la lugha la Emilia-Romagna.

Dini

Ukatoliki

Ukatoliki ndio dini kuu nchini San Marino, ukifuatwa na zaidi ya 90% ya watu. Dini hiyo imekuwa na mchango mkubwa katika urithi wa kitamaduni wa taifa, sikukuu za kitaifa, na usanifu wa kihistoria. Ingawa Ukatoliki si dini rasmi ya taifa kisheria, Kanisa Katoliki lina uhusiano wa karibu sana wa kihistoria na serikali.

Makundi madogo

Katika miaka ya hivi karibuni, mtazamo wa kutoegemea dini moja umeongezeka ndani ya jamhuri; takriban 7% ya watu hujitambulisha kama wasio na dini au wasioamini Mungu. Kundi lililobaki linajumuisha makundi madogo ya Wakristo wa Kiorthodoksi, Mashahidi wa Yehova, na Wabaha’i.

Siasa

San Marino imetunza utaratibu wa serikali inayofanana na muundo wa jamhuri ya Roma ya kale. Serikali inaongozwa na watawala wawili ("Capitani Reggenti") wanaochaguliwa kwa muda wa miezi sita tu kama zamani konsuli wa Kiroma.

Bunge linaitwa Halmashauri Kuu ("Consiglio Grande e Generale") likichaguliwa kila baada ya miaka mitano. Halmashauri inateua pia kamati ya watu 12 ("Consiglio dei XII") inayotekeleza kazi ya mahakama.

Wananchi wote hukutana mara mbili kwa mwaka kama mkutano mkubwa wa "Arengo" wakiamua juu ya matamko na mapendekezo kwa serikali.

Marejeo

Makala hii kuhusu maeneo ya Ulaya bado ni mbegu. Je unajua kitu kuhusu San Marino kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.