Liechtenstein
| |||||
| Kaulimbiu ya taifa: none | |||||
| Wimbo wa taifa: Oben am jungen Rhein ("Juu ya Rhine changa") | |||||
 | |||||
| Mji mkuu | Vaduz | ||||
| Mji mkubwa nchini | Schaan | ||||
| Lugha rasmi | Kijerumani | ||||
| Serikali | Ufalme wa kikatiba (Utemi) Hans-Adam II wa Liechtenstein Alois wa Liechtenstein Brigitte Haas | ||||
| Uhuru Tarehe |
1806 (Mkataba wa Pressburg) | ||||
| Eneo - Jumla - Maji (%) |
160 km² (ya 215) negligible | ||||
| Idadi ya watu - Julai 2013 kadirio - 2000 sensa - Msongamano wa watu |
37,132 (ya 215) 33,307 227/km² (ya 57) | ||||
| Fedha | Frank ya Uswisi (CHF) | ||||
| Saa za eneo - Kiangazi (DST) |
CET (UTC+1) CEST (UTC+2) | ||||
| Intaneti TLD | .li | ||||
| Kodi ya simu | +{{{calling_code}}}
- | ||||
Liechtenstein, rasmi Utemi wa Liechtenstein (kwa Kijerumani: Fürstentum Liechtenstein) ni nchi ndogo katika Ulaya ya Kati. Imepakana na Uswisi na Austria. Ina eneo la kilomita za mraba 160 ikiwa nchi ya sita ndogo zaidi duniani na ya nne katika Ulaya. Ina idadi ya watu takriban 41,232 huku Mji mkuu ukiwa ni Vaduz . Kijerumani ndio lugha rasmi ya nchi hii.
Jiografia
[hariri | hariri chanzo]Nchi yote ina urefu wa km 24.56& kutoka kaskazini hadi kusini na upana wa km 12.36.
Urefu huu unafuata mwendo wa mto Rhine ambao ni mto pekee nchini, pia ni mpaka na Uswisi.
Upande wa mashariki na karibu na mpaka wa Austria milima hupanda hadi kimo cha mita 2,599.
Historia
[hariri | hariri chanzo]
Historia ya Liechtenstein linahusiana kwa karibu na Dola Takatifu la Kiroma na maendeleo ya kisiasa ya Ulaya ya Kati. Eneo linalounda Liechtenstein ya sasa awali lilikuwa sehemu ya mkoa wa Kirumi wa Raetia, kisha baadaye likadhibitiwa na familia mbalimbali za kifalme za zama za kati. Wakati wa Zama za Kati, eneo hilo liligawanyika katika umiliki mdogo wa kimwinyi, ikiwemo Utawala wa Vaduz na Utawala wa Schellenberg. Maeneo haya yalikuwa katika nafasi ya kimkakati kando ya Mto Rhine na yalitawaliwa na familia za kiungwana chini ya mamlaka ya Dola Takatifu la Kiroma.[1]
Mnamo mwaka 1719, Utemi wa Liechtenstein ulianzishwa rasmi pale Mfalme mkuu wa Dola Takatifu la Kiroma Charles VI alipounganisha kaunti za Vaduz na Schellenberg na kuzipa hadhi ya ufalme wa kifalme wa kidola kwa familia ya Liechtenstein. Familia hii ya kifalme, iliyokuwa imekusanya utajiri na ardhi kubwa katika Ulaya ya Kati, ilipata mamlaka ya kutawala eneo hilo. Hata hivyo, licha ya hadhi yake rasmi, ufalme huo mwanzoni ulikuwa na umuhimu mdogo wa kisiasa na mara nyingi ulitawaliwa na watawala wasiokaa ndani ya nchi hiyo bali waliokuwa wakiishi sehemu nyingine za Ulaya.
Liechtenstein ilinusurika misukosuko mikubwa ya Ulaya, ikiwemo kuvunjika kwa Dola Takatifu la Kiroma mwaka 1806 na mabadiliko yaliyotokana na Vita vya Napoleon, kwa kudumisha uhuru na msimamo wa kutoegemea upande wowote. Katika karne ya 19 na ya 20, iliimarisha uhusiano na nchi jirani ya Uswisi, ikikubali matumizi ya faranga ya Uswisi na kuingia katika umoja wa forodha. Kwa muda, ilibadilika kutoka nchi maskini ya kilimo kuwa uchumi wa kisasa ulioendelea sana katika huduma za kifedha na viwanda. Leo, Liechtenstein ni ufalme wa kikatiba wenye sekta imara ya fedha na moja ya viwango vya juu zaidi vya maisha duniani.
Uchumi
[hariri | hariri chanzo]Lichtenstein imekuwa nchi tajiri baada ya vita kuu ya pili ya dunia kwa sababu serikali ya mtemi ilidai kodi ndogo kabisa zilizohamasisha makampuni mengi ya nje kufungua ofisi zao nchini.
Kuna pia benki nyingi zinazosemekana kuficha pesa za matajiri ambao wangetakiwa kulipa kodi ya mapato nyumbani kwao.
Siasa
[hariri | hariri chanzo]Mkuu wa nchi ni mtemi Hans-Adam II anayeitwa kwa jina kamili "Johannes „Hans“ Adam II Ferdinand Alois Josef Maria Marko d'Aviano Pius von und zu Liechtenstein". Tangu tarehe 15 Agosti 2004 amemkabidhi mwanawe Alois madaraka ya utawala.
Bunge la wabunge 25 huchaguliwa na wananchi wote. Sheria zote zinapaswa kukubaliwa na mtemi. Mawaziri watano wa serikali huteuliwa na bunge na kuthibitishwa na mtemi. Wananchi wote wana haki ya kupeleka mapendekezo ya sheria, au kudai kura ya wananchi wote juu ya sheria iliyopitishwa na bunge na kuthibitishwa na mtemi.
Demografia
[hariri | hariri chanzo]Lugha
[hariri | hariri chanzo]Lugha rasmi na ya kawaida ni Kijerumani.
Dini
[hariri | hariri chanzo]Upande wa dini, wakazi wengi ni Wakristo (79.5%), hasa Wakatoliki (69.6%), na Waislamu (6%).
Michezo
[hariri | hariri chanzo]Tangu 1984 Liechtenstein imejiunga na FIFA na UEFA na inashiriki tangu 1994 katika uteuzi wa timu za soka katika mashindano ya kombe la Ulaya na kombe la dunia.
Hata kama nchi ya wakazi 37,000 tu, na haina klabu mashuhuri, Waliechtensetin waliweza kushtusha wapinzani wao mara kadhaa.
Mwaka 1996 klabu ya Vaduz ilishinda klabu ya Latvia FC Universitate Riga 1–1 na 4–2 lakini ilishindwa baadaye na Paris St. Germain.
Timu ya taifa ya 2004 iliweza kumaliziana na Ureno 2–2 na kushinda Luxemburg 4-0.
Marejeo
[hariri | hariri chanzo]- ↑ "A Guide to the United States' History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Liechtenstein". www.state.gov. Office the Historian , US Department of State. Iliwekwa mnamo 2026-04-12.
Tazama pia
[hariri | hariri chanzo] |
Makala hii kuhusu maeneo ya Ulaya bado ni mbegu. Je unajua kitu kuhusu Liechtenstein kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |