Ziwa Viktoria

Ziwa la Viktoria Nyanza
	Ziwa Viktoria Nyanza jinsi linavyoonekana kutoka angani
Mahali	Afrika ya Mashariki
Nchi zinazopakana	Tanzania, Uganda na Kenya
Eneo la maji	68,100 km²
Kina cha chini	81 m
Mito inayoingia	Kagera, mto Katonga, mto Nzoia n.k.
Mito inayotoka	Nile
Kimo cha uso wa maji; juu ya UB	1,134 m
Miji mikubwa ufukoni	Kampala, Kisumu, Mwanza

Tofauti ya levo katika Ziwa Viktoria.

Ziwa Viktoria (pia: Ziwa Nyanza au Ziwa Ukerewe) ni ziwa kubwa la Afrika ya Mashariki lililopo baina ya Tanzania, Kenya na Uganda. Eneo la maji ya ziwa limegawanywa 49% (km² 33,700) nchini Tanzania, 45% (km² 31,000) nchini Uganda, na 6% (km² 4,100) nchini Kenya.

Ziwa Viktoria lipo mita 1134 juu ya usawa wa bahari na lina eneo la kilometa za mraba zaidi ya 68,100. Hivyo ni ziwa kubwa kuliko yote barani Afrika na la pili duniani kwa uso wa maji baridi, baada ya Ziwa Superior ambalo lipo Amerika ya Kaskazini.

Ziwa hili linapata maji yake mengi kutokana na mvua (80%) na kutoka vijito vingi vidogo. Mto mkubwa unaoingia Viktoria ni Mto Kagera unaotiririka kutoka magharibi.

Maji ya ziwa Viktoria yanatoka na kumiminika kwenye mto Nile na kuelekea bahari ya Mediteranea kwa umbali wa maili 4,000.

Ziwa hilo lina kina cha wastani cha mita 40 na mwambao wa urefu wa kilomita 4,828, visiwa vyake vikiwa vimechangia 3.7% ya urefu huu.

Ziwa hilo liliwahi kukauka kabisa mara kadhaa tangu lilipoanza miaka 400,000 iliyopita.

Majina

Ingawa lilikuwa na majina mengi ya lugha za kienyeji (Kiswahili: Ukerewe; Kidholuo: NamLolwe; Kiganda: 'Nnalubaale; Kinyarwanda: Nyanza)^[1]^[2], ziwa hili lilipewa jina la Malkia Viktoria na mgunduzi John Hanning Speke, Muingereza wa kwanza kuliandika mnamo mwaka 1858, akiwa kwenye msafara na Richard Francis Burton.^[3]^[4]

Jiolojia

Ziwa Viktoria lina historia ya pekee ya kijiolojia. Tofauti na maziwa mengi ya Afrika ya Mashariki kama ziwa Tanganyika na ziwa Malawi, ambayo yalitokana na ufa mkubwa wa Bonde Kuu la Ufa la Afrika ya Mashariki, Ziwa Viktoria halikuundwa moja kwa moja na harakati za gandunia. Badala yake, lilichukua umbo lake kutokana na mchakato wa mwinuko wa ardhi na mifumo ya mto iliyozuiwa au kuelekezwa upya kutokana na mabadiliko ya kijiografia, hususan katika kipindi cha Pleistocene. Sehemu ya bonde la ziwa iliundwa na mvutano wa miamba ya kale ya Precambria, huku mwinuko wa ardhi katika maeneo ya kusini mwa Uganda na kaskazini mwa Tanzania ukisababisha maji kujikusanya na kuunda ziwa la ndani.

Ziwa hili linaenea katika ngao ya Afrika ya Precambria, ambayo ina miamba ya kale sana inayokadiriwa kuwa na umri wa zaidi ya miaka bilioni 2.7. Miamba ya gneiss, itale na shist huunda msingi wa kijiolojia wa eneo hili, na kuathiri sifa za ardhi ya bonde la ziwa. Ingawa ziwa Viktoria si sehemu ya moja kwa moja ya ufa wa tektoniki, linaathiriwa kwa karibu na mikondo ya tektoniki kutoka Bonde Kuu la Ufa, ambalo liko karibu sana upande wa magharibi na mashariki mwa ziwa. Harakati hizi husababisha mikondo midogo ya miamba na vitetemeko vya ardhi katika eneo la ziwa, lakini si kwa kiwango kikubwa kama katika maziwa ya Tanganyika au Malawi.

Katika historia ya hivi karibuni ya kijiolojia, ziwa Viktoria limepitia mabadiliko makubwa ya kimazingira, ikiwa ni pamoja na kukauka kabisa takriban miaka 14,600 iliyopita kutokana na mabadiliko ya hali ya hewa, na kujaza tena ndani ya kipindi cha maelfu machache ya miaka. Tukio hili linaakisi unyeti wa mfumo wa ziwa kwa mabadiliko ya kijiografia na hali ya hewa. Uwepo wa mito mingi inayoingia na kutoka ziwani, kama vile Mto Kagera na Mto Nile Nyeupe, unaendelea kuchangia katika mzunguko wa kijiolojia na maji wa ziwa hilo. Kwa sasa, ziwa Viktoria ni sehemu muhimu ya ekolojia, uchumi, na mabadiliko ya kijiolojia yanayoendelea katika eneo la Afrika ya Mashariki.

Hidrolojia na Limnolojia

Ziwa Viktoria hupokea asilimia 80 ya maji yake kutokana na mvua ya moja kwa moja.^[5] Wastani wa uvukizi kwenye ziwa ni kati ya mita 2.0 na 2.2 (6 ft 7 in na 7 ft 3 in) kwa mwaka, karibu mara mbili ya mvua ya maeneo ya pembezoni.^[6] Ziwa Viktoria hupokea maji yake ya ziada kutoka mito, na maelfu ya vijito vidogo. Mto Kagera ndio mto mkubwa unaopita katika ziwa hilo, mdomo wake ukiwa kwenye ufukwe wake wa magharibi. Ziwa Viktoria hutiwa maji na Mto Nile karibu na Jinja, Uganda, kwenye ufuo wa kaskazini wa ziwa hilo.^[7]

Visiwa vya Ziwa Viktoria

Ziwa Viktoria ni miongoni mwa maziwa yenye visiwa vingi (takribani 985); Ukerewe ndicho kisiwa kikubwa cha ziwani kuliko vyote barani Afrika.

Katika utamaduni

Ziwa Victoria, fuo zake, na visiwa vinaonyeshwa katika riwaya ya Jules Verne wiki tano katika puto, ambapo wasafiri huvuka ziwa Kutoka Mashariki hadi kaskazini magharibi kutafuta chanzo cha Mto nile (sura ya 18 na 19).^[8]
Katika filamu ya kusisimua "Five Weeks in a Balloon" (1962), Profesa Ferguson Na wenzake wanaruka Kupitia Ziwa Victoria katika puto la hewa moto wakati wa msafara kutoka Zanzibar hadi Afrika Magharibi, Hadi Mto Volta.^[9]
Katika riwaya ya kihistoria ya Ivan Yefremov kwenye ukingo wa Oikoumene (Ardhi ya povu), msafara wa Zamani Wa Wamisri ulifika nchi ya Punt (Somalia ya Leo) kwa meli, na kutoka hapo watoto wachanga walifika Mto Zambezi Na Ziwa Victoria (Sehemu Ya 1, "Safari Ya Baurdjed").^[10]^[11]
Katika riwaya ya Andrei Gusev "Consummation in Mombasa" (2017), wahusika Wakuu, Andy Na Jennifer, wanaanza safari ya harusi kutoka Mombasa kwenda Kisumu, kwenye mwambao wa Ziwa Victoria, na kisha kupumzika katika nyumba ya bweni kwenye Kisiwa Cha Kenya Cha Takawiri katikati ya Ziwa Victoria.^[12]^[13]^[14]

Tazama pia

Marejeo

↑ The Victoria Nyanza. The Land, the Races and their Customs, with Specimens of Some of the Dialects (kwa Kiingereza), 1899, ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo 2016-05-29, iliwekwa mnamo 2026-06-14
↑ "Lake Ukerewe". ntz.info. Iliwekwa mnamo 2026-06-15.
↑ Alberge, Dalya (2011-09-10), "How feud wrecked the reputation of explorer who discovered Nile's source", The Guardian (kwa Kiingereza (Uingereza)), ISSN 0261-3077, iliwekwa mnamo 2026-06-15
↑ Moorehead, Alan (1960). The White Nile. Internet Archive. New York : Harper.
↑ Hickling, Charles Frederick (1961). Tropical inland fisheries. Internet Archive. [London] Longmans.
↑ Ominde, S. H.; Ominde, Simeon Hongo (1971-01-01). Studies in East African Geography and Development (kwa Kiingereza). University of California Press. ISBN 978-0-520-02073-3.
↑ Bossche, J.-P. vanden; Bernacsek, G. M.; Nations, Food and Agriculture Organization of the United (1990). Source Book for the Inland Fishery Resources of Africa (kwa Kiingereza). Food & Agriculture Org. ISBN 978-92-5-102983-1.
↑ Butcher, William (2008). Jules Verne: The Definitive Biography. Hong Kong: Acadien. uk. 29.
↑ Five Weeks in a Balloon at the Internet Movie Database
↑ Ефремов И.А. «На краю Ойкумены» — М.: Стройиздат, 1982. — 447 с.
↑ Ерёмина О. А., Смирнов Н. Н. Иван Ефремов. — М.: Молодая гвардия, 2013. — 682 с. — (Жизнь замечательных людей; вып. 1440). — ISBN 978-5-235-03658-1
↑ Review of "Consummation in Mombasa" Archived 4 Agosti 2020 at the Wayback Machine — on the site of public fund "Union of Writers of Moscow", 2020 (in Russian)
↑ "Consummation in Mombasa" Archived 9 Juni 2020 at the Wayback Machine — in Lady's Club, 2017 (in Russian)
↑ «Консуммация в Момбасе» by Andrei Gusev, 2017 (in Russian). Archived 4 Agosti 2020 at the Wayback Machine

Viungo vya nje

Watersheds of Africa: A10 Nile | Lake Viktoria Ilihifadhiwa 27 Septemba 2007 kwenye Wayback Machine.

Makala hii kuhusu maeneo ya Afrika bado ni mbegu.
Je unajua kitu kuhusu Ziwa Viktoria kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni?
Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.

[1] The Victoria Nyanza. The Land, the Races and their Customs, with Specimens of Some of the Dialects (kwa Kiingereza), 1899, ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo 2016-05-29, iliwekwa mnamo 2026-06-14

[2] "Lake Ukerewe". ntz.info. Iliwekwa mnamo 2026-06-15.

[3] Alberge, Dalya (2011-09-10), "How feud wrecked the reputation of explorer who discovered Nile's source", The Guardian (kwa Kiingereza (Uingereza)), ISSN 0261-3077, iliwekwa mnamo 2026-06-15

[4] Moorehead, Alan (1960). The White Nile. Internet Archive. New York : Harper.

[5] Hickling, Charles Frederick (1961). Tropical inland fisheries. Internet Archive. [London] Longmans.

[6] Ominde, S. H.; Ominde, Simeon Hongo (1971-01-01). Studies in East African Geography and Development (kwa Kiingereza). University of California Press. ISBN 978-0-520-02073-3.

[7] Bossche, J.-P. vanden; Bernacsek, G. M.; Nations, Food and Agriculture Organization of the United (1990). Source Book for the Inland Fishery Resources of Africa (kwa Kiingereza). Food & Agriculture Org. ISBN 978-92-5-102983-1.

[8] Butcher, William (2008). Jules Verne: The Definitive Biography. Hong Kong: Acadien. uk. 29.

[9] Five Weeks in a Balloon at the Internet Movie Database

[10] Ефремов И.А. «На краю Ойкумены» — М.: Стройиздат, 1982. — 447 с.

[11] Ерёмина О. А., Смирнов Н. Н. Иван Ефремов. — М.: Молодая гвардия, 2013. — 682 с. — (Жизнь замечательных людей; вып. 1440). — ISBN 978-5-235-03658-1

[12] Review of "Consummation in Mombasa" Archived 4 Agosti 2020 at the Wayback Machine — on the site of public fund "Union of Writers of Moscow", 2020 (in Russian)

[13] "Consummation in Mombasa" Archived 9 Juni 2020 at the Wayback Machine — in Lady's Club, 2017 (in Russian)

[14] «Консуммация в Момбасе» by Andrei Gusev, 2017 (in Russian). Archived 4 Agosti 2020 at the Wayback Machine

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]