Mbweha (kundinyota)

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Jump to navigation Jump to search
Nyota za kundinyota Mbweha (Vulpecula ) katika sehemu yao ya angani
Mbweha (Vulpecula) akimshika Bata bukini (Anser) kwenye atlasi ya nyota ya Hevelius ya mwaka 1690

Mbweha (kwa Kilatini na Kiingereza Vulpecula) [1] ni jina la kundinyota ndogo kwenye nusutufe ya kaskazini ya Dunia.

Mahali pake[hariri | hariri chanzo]

Mbweha iko kwenye Njia Nyeupe ikipakana na kundinyota la Farasi (Pegasus), Dalufnin (Delphinus), Sagita (Sagitta), Rakisi (Hercules), Kinubi (Lyra) na Dajaja (Cygnus).

Mbweha – Vulpecula iko katikati ya nyota angavu za Vega, Dhanabu ya Ukabu (ing. Deneb) na Tairi (Altair) ambazo zinajulikana pia kama Pembetatu ya Kianganzi kwenye nusutufe ya kaskazini ya Dunia.

Jina[hariri | hariri chanzo]

Kundinyota hili halikujulikana kwa mabaharia Waswahili wa Kale wala kwa Waarabu au Wagiriki kwa sababu nyota zake ni hafifu sana. Katika enzi ya kale nyota hizi hazikupangwa kuwa sehemu ya makundinyota maalumu. Mbweha ni kati ya makundinyota yaliyoanzishwa na mwanaastronomia Johannes Hevelius wa Danzig (Gdansk) mnamo mwaka 1690 BK. Akiwa mpika pombe na mfanyabiashara tajiri aliyeshika kwa muda pia umeya wa mji wake alikuwa hasa maarufu kwa kuangalia, kupima na kuorodhesha nyota pamoja na mke wake Elisabeth Hevelius.

Hevelius aliyelenga kujaza mapengo kati ya kundinyota akiandika kwa Kilatini alichagua jina “Anser et Vulpecula” (bata bukini na mbweha akimaanisha mbweha mwekundu (Vulpes vulpes) wa Ulaya; wimbo maarufu wa Kijerumani unaimbia mbweha aliyeiba bata).

Vulpecula - Mbweha iko kati ya makundinyota 88 yaliyoorodheshwa na Umoja wa Kimataifa wa Astronomia kwa jina la Vulpecula. Kifupi chake rasmi kufuatana na Ukia ni 'Vul'.[2]

Nyota[hariri | hariri chanzo]

Mbweha –Vulpecula ina nyota hafifu tu. Nyota angavu zaidi ni Alfa Vulpeculae au Anser (bata bukini) ambayo ni nyota yenye mag 4.4 ikiwa umbali wa miaka ya nuru 497 kutoka Dunia.[3].

23 Vulpeculae ni nyota angavu ya pili ikiwa na mag 4.52 na umbali wa miaka ya nuru 339. Jina lake linafuata namba za Flamsteed.

Tanbihi[hariri | hariri chanzo]

  1. Uhusika milikishi (en:genitive) ya neno "Vulpecula " katika lugha ya Kilatini ni "Vulpeculae" na hili ni umbo la jina linaloonekana katika majina ya nyota za kundi hili kama vile Alfa Vulpeculae, nk.
  2. The constellations, tovuti ya Ukia, iliangaliwa Oktoba 2017
  3. ANSER (Alpha Vulpeculae), tovuti ya prof Jim Kaler wa Chuo Kikuu cha Illinois, iliangaliwa Oktoba 2017

Viungo vya Nje[hariri | hariri chanzo]

Astrowiki.PNG
Mradi wa Astronomia

Makala hii imewahi kukaguliwa na kuboreshwa kwenye warsha ya pamoja ya Jenga Wikipedia ya Kiswahili, Wikimedia Community User Group Tanzania na ASSAT. Imepewa hali ya ulinzi. Tunaomba mapendekezo yote ya usahihisho na nyongeza zipelekwe kwanza kwenye ukurasa wa majadiliano