Mbozi

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta

Ikonya

Mahali pa Mbozi (kijani) katika mkoa wa Mbeya.

Wilaya ya Mbozi ni wilaya moja ya Mkoa wa Mbeya. Katika sensa ya mwaka 2002, idadi ya wakazi wa wilaya hiyo ilihesabiwa kuwa 515,270. Eneo la wilaya ni kilomita za mraba 9679.

Wakazi[hariri | hariri chanzo]

Wakazi ni hasa Wanyiha na Wanyamwanga. Wanyiha ni takriban nusu ya wakazi wa wilaya wakikalia nyanda za juu. Wanyamwanga ni takriban asilimia 30 za wakazi wakikaa kwenye tambarare za nyanda za chini. MAkabila mengine ni pamoja na Wawanda, Wanyakyusa, Wandali, Walambya, Wamalila na Wasafwa. Katika miaka ya nyuma Wamasai na Wasukuma wamehamia wilayani.

Eneo[hariri | hariri chanzo]

Eneo la wilaya liko kati ya mita 900-2750 juu ya UB. Maeneo ya bonde la ufa ni Msangano na Kamsamba yapo kati ya mita 900-1400 juu ya UB yana ardhi yenye asili ya kivolkeno na rutuba nzuri.

Nyanda za juu ni maeneo ya Iyula, Vwawa, Igamba na Ndalambo yana ardhi nyekundu. Kimondo cha Mbozi ambacho ni maarufu duniani kama kimondo kikubwa cha chuma si mbali na misioni ya Mbozi. Kimondo hicho kina uzito unaokadiriwa kuwa ni tani 12.

Mbozi Mission kama jina lilivyo maarufu kwa mission hiyo ndipo mche wa kwanza wa zao la kahawa ulipopandwa mwaka 1902 na baadaye kuenea katika maeneo mengi ya nyanda za juu za wilaya ya Mbozi, kituo cha kwanza cha ununuzi wa kahawa kilijengwa eneo la Igamba jirani na ilipo mahakama ya mjerumani kwenye eneo la mwene Nzowa.

Katika kijiji cha Magamba kilichopo kata ya Isansa kumegunduliwa makaa ya mawe hazina kubwa zaidi ya tani milioni 52, kujulikana kwa makaa hayo kulikuwa tangu 1850 ambapo wakoloni walifanya majaribio ya makaa hayo mwaka 1934 kuendeshea garimoshi na katika kufua umeme kwenye kituo cha umeme Mombasa mwaka 1935.

Eneo hilo linapata umaarufu zaidi baada ya kuvumbuliwa mabaki ya mifupa ya mijusi mikubwa ya kale dinasaure kando ya kijito Mahoma. Profesa Patrick O'Connar wa Chuo kikuu cha Ohio nchini Marekani amekuwa akifanya utafiti tangu mwaka 2002 ambapo ameweza kugundua mabaki hayo.

O'Connar anasema baadhi ya mifupa aliyogundua inadhihirisha kuwepo kwa mamba wadogo chini ya futi moja walioishi duniani hapa miaka milioni 100 iliyopita. Mifupa ya dinasaure inaonesha mnyama huyo alikuwa mkubwa na uzito wa zaidi ya tani 40.(Hayo yamo katika mahojiano kati ya Kenneth Mwazembe na Prof. O'Connar yaliyofanyika Julai 2008 kijijini Magamba wilayani Mbozi)

Katika kijiji cha Nkangamo kata ya Nkangamo tarafa ya Ndalambo kuna miamba yenye michoro ya kale inayokadiliwa kuchorwa miaka 3000 iliyopita. Katika eneo hilo pia kuna jiwe au mwamba wenye unyayo wa binadamu unaoonekana kukanyagwa kabla jiwe halijawa gumu.Kwa bahati mbaya Idara ya Mambo ya Kale haina habari hizi.

Wilaya ya Mbozi imegunduliwa kuwepo kwa dhahabu maeneo ya Idiwili na Shidunda jirani na kimondo cha Mbozi pia eneo la Magamba inapopakana na wilaya ya Chunya ni ukanda wa dhahabu unaohitaji wataalam kufanya utafiti zaidi ili kujua wingi wa dhahabu iliyopo katika maeneo hayo.

Kwa upande wa kijiji cha Magamba mpakani na Chunya kumeonekana dalili za kuwepo kwa mafuta ya petroli hasa kwenye machimbo ya mkaa wa mawe ambao upo kiasi cha mita moja kutoka usawa wa ardhi. Kwa sasa kampuni ya Magamba Coal Mine au Troll Mining Company inayomilikiwa na Jenerali Mstaafu Robert Mboma inawekeza/kuvuna makaa hayo. Hawa wawekezaji wanapaswa kujenga mitambo ya kufua umeme wa makaa ili uwepo wao huko uwe ni kwa faida ya Watanzania wote.

Miji[hariri | hariri chanzo]

Miji wilayani ni Mlowo penye kiwanda cha kahawa, Vwawa (watu 25,000-30,000) ambako ni makao makuu ya wilaya na Tunduma (watu 22,000) ambayo ni mji wa mpakani na Zambia na kitovu chja biashara. Yote mitatu iko kando la barabara kuu ya TANZAM kutoka Dar es Salaam kupitia Mbeya kwenda Zambia. Reli ya TAZARA inapita vilevile wilayani kuna vituo huko Vwawa na Tunduma.

Utawala[hariri | hariri chanzo]

Katika wilaya hii kuna 26 kata ndani yake.

Misioni ya Moravian Mbozi[hariri | hariri chanzo]

Kitovu cha kihistoria ilikuwa kijiji cha Mbozi penye kituo cha misioni cha Moravian pamoja na hospitali na shule ya sekondari. Kituo kilianzishwa mwaka 1899 na mmisionari Mjerumani, Traugott Bachmann. Bachmann aliyejipa jina la wenyeji la Mwalwizi alichagua mahali pa misioni kwa sababu ilikuwa mpakani wa maeneo ya Nzova na Mwasenga waliokuwa machifu muhimu wa Wanyiha.

Asili ya jina la Mbozi[hariri | hariri chanzo]

Asili ya jina Mbozi linatokana na dawa za asili zilizotengenezwa yaani majani ya miti yanachumwa kisha hutwanga kwenye kinu na kuongezwa maji kidogo kisha huchujwa na kupewa mgonjwa. Wanyiha huita dawa hiyo Mbozyo lakini Wazungu walishindwa kutamka Mbozyo wakasema Mbozi.

Viungo vya Nje[hariri | hariri chanzo]

Flag of Tanzania.svg Kata za Wilaya ya Mbozi - Mkoa wa Songwe - Tanzania Flag of Tanzania.svg

Bara | Halungu | Igamba | Ihanda | Ipunga | Isandula | Isansa | Itaka | Iyula | Mlangali | Mlowo | Msia | Myovizi | Nambinzo | Nanyala | Nyimbili | Ruanda | Vwawa