Historia ya Ufini

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta

Historia ya Ufini inahusu eneo ambalo siku hizi linaunda Jamhuri ya Ufini.

Historia ya awali[hariri | hariri chanzo]

Ufini ulikaliwa na watu tangu ilipokwisha enzi ya barafu ya mwisho, miaka 9000 KK hivi.[1] Wakazi wa kwanza walikuwa wawindaji-wakusanyaji ambao walitumia vifaa vya mawe vinavyofanana na vile vya Estonia, Russia na Norway.

Labda kilimo kilianza miaka 3000 KK - 2500 KK.[2]

Karne za kati[hariri | hariri chanzo]

Mwishoni mwa karne ya 13 Ufini ukawa sehemu ya Sweden hadi mwaka 1809, ilipomezwa na Dola la Russia kama ufalme mdogo wenye kujitawala kwa kiasi fulani.

Karne ya 20[hariri | hariri chanzo]

Mwaka 1906, Ufini ulikuwa nchi ya kwanza duniani kuwapa wananchi wote wenye umri wa utu uzima haki ya kugombea vyeo vya serikali.[3][4]

Mwaka 1917, baada ya Mapinduzi ya Russia, Ufini ulijitangaza huru na mwaka uliofuata ukawa jamhuri baada ya vita vya wenyewe kwa wenyewe.

Wakati wa vita vikuu vya pili, Muungano wa Kisovyeti ulijitahidi kuteka Ufini wote, ukaishia kutwaa Karelia, Salla, Kuusamo, Petsamo na visiwa kadhaa tu.

Baada ya vita Ufini uliacha kutegemea kilimo ukajitosa katika uchumi wa viwanda[5] hata kufikia kuwa kati ya nchi zilizoendelea zaidi[6][7][8][9][10][11][12].

Mwaka 1955 Ufini ulijiunga na Umoja wa Mataifa ukichagua siasa ya kutoambatana na upande wowote.

Mwaka 1995 ulijiunga na Umoja wa Ulaya na mwaka 1999 ulikubali kutumia euro.

Tanbihi[hariri | hariri chanzo]

  1. Georg Haggren, Petri Halinen, Mika Lavento, Sami Raninen and Anna Wessman (2015). Muinaisuutemme jäljet. Helsinki: Gaudeamus, 23. ISBN 978-952-495-363-4. 
  2. Georg Haggren, Petri Halinen, Mika Lavento, Sami Raninen ja Anna Wessman (2015). Muinaisuutemme jäljet. Helsinki: Gaudeamus, 339. ISBN 9789524953634. 
  3. Parliament of Finland. History of the Finnish Parliament. eduskunta.fi.
  4. Finland was the first nation in the world to give all (adult) citizens full suffrage, in other words the right to vote and to run for office, in 1906. New Zealand was the first country in the world to grant all (adult) citizens the right to vote, in 1893. But women did not get the right to run for the New Zealand legislature, until 1919.
  5. Finland. International Monetary Fund. Iliwekwa mnamo 17 April 2013.
  6. Finland: World Audit Democracy Profile. WorldAudit.org. Jalada kutoka ya awali juu ya 30 October 2013.
  7. Tertiary education graduation rates—Education: Key Tables from OECD. OECD iLibrary (14 June 2010). DOI:10.1787/20755120-table1. Iliwekwa mnamo 6 March 2011.
  8. Her er verdens mest konkurransedyktige land—Makro og politikk. E24.no (9 September 2010). Jalada kutoka ya awali juu ya 14 October 2010. Iliwekwa mnamo 6 March 2011.
  9. The 2009 Legatum Prosperity Index. Prosperity.com. Jalada kutoka ya awali juu ya 29 October 2009. Iliwekwa mnamo 4 February 2010.
  10. Human Capital Report 2015. Iliwekwa mnamo 15 May 2015.
  11. Fragile States Index 2016. Fundforpeace.org. Jalada kutoka ya awali juu ya 4 February 2017. Iliwekwa mnamo 27 November 2016.
  12. Gender Gap Report (PDF), WEF. 
Hourglass.svg Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni mbegu.
Je, unajua kitu kuhusu Historia ya Ufini kama enzi zake au matokeo yake?
Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.