Kichaa cha mbwa

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
Kichaa cha mbwa
Mwainisho na taarifa za nje
Mbwa mwenye kichaa aliyepooza katika (baada ya hasira) hatua.
ICD-10 A82.
DiseasesDB 11148
MedlinePlus 001334
eMedicine med/1374 eerg/493 ped/1974
MeSH D011818

Kichaa cha mbwa (ing. rabies) ni ugonjwa hatari unaoathiri ubongo na kwa kawaida unamwua aliyeambukizwa nao.

Inatokana na ambukizi na virusi inayosababisha uvimbe wa ubongo (encephalytis). Virusi hizi zinaweza kutokea kwa binadamu na wanyama wa aina za mamalia na ndege [1] lakini ni mara chache kati ya wanyama wala majani.

Jina na njia za kuambukizwa[hariri | hariri chanzo]

Jina la ugonjwa linatokana na hali ya mbwa wanaoambukizwa na kuwa hatari kwa binadamu kutokana na maisha ya karibu naye. Asilimia 99% za watu huambukizwa na mbwa. Lakini inatokea pia mara kwa mara kwa paka, mbweha, mbwa mwitu na wanyama wala nyama wengine, pia aina za popo. Habari za maambukizo kutoka mtu mgonjwa kwenda mtu mwingine ni chache sana.[2]

Njia za maabukizo ni mate na damu kwa hiyo hasa kwa njia ya kung'atwa na mnyama mgonjwa. Watu wanaotibiwa mara moja baada ya kuambukizwa wanaweza kupona. Lakini tiba inahitaji kutekelezwa kabla ya virusi haijafika ubongo bado kwa hiyo katika muda wa masaa ya kwanza baada ya kung'atwa. Wanyama wa kaya wanapewa chanjo dhidi ya ugonjwa huu katika nchi nyingi.

Dalili za ugonjwa[hariri | hariri chanzo]

Dalili za kwanza za kuambukizwa ni pamoja na homa na kuhisi mchonyoto katika eneo la mwili ambako mtu aling'atwa. [1]

Dalili hizi zinafuatwa na nyingine:

  • miendo kali ya mwili,
  • kukasirika au kuogopa sana kwa ghafla,
  • hofu ya maji,
  • Kukosa uwezo wa kutawala mwendo wa viungo vya mwili
  • kupoteza fahamu.[1]

Mara dalili hizi zinaonekana ugonjwa umeshaanza kuharibu ubongo na neva na mgonjwa hawezi kupona tena. Kifo kinafuata.

Muda kati ya kuambukizwa ugonjwa na mwanzo wa dalili ni kawaida mwezi mmoja hadi miezi mitatu. Hata hivyo, kipindi hiki cha muda inaweza kutofautiana kutoka chini ya wiki moja kwa zaidi ya mwaka mmoja.[1] Kipindi cha muda inategemea umbali virusi lazima kusafiri kufikia mfumo mkuu wa neva .[3]

Kichaa cha mbwa ni kupitishwa kwa binadamu na wanyama wengine. Kichaa cha mbwa inaweza kuambukizwa mchoro wanyama au kuumwa mnyama mwingine au binadamu.[1] Mate kutoka kwa mnyama aliyeambukizwa anaweza pia kusambaza kichaa cha mbua kama mate inakuja katika kuwasiliana na utando telezi ya mnyama mwingine au binadamu.[1] Kesi wengi katika kichaa cha mbwa kwa binadamu ni matekeo ya kuumwa mbwa .[1] Zaidi ya 99 % ya kesi ya kichaa cha mbwa katika nchi ambapo mbwa kawaida na kichaa cha mbwa ni inasababishwa na kuumwa mbwa .[4] In katika Amerika, popo ni sababu ya kawaida ya kichaa cha mbwa, na chini ya 5% ya kesi kichaa cha mbwa kwa binadamu ni kutoka mbwa.[1][4] Mnyama wa mgugunaji ni nadra sana kuambukizwa na kichaa cha mbwa.[4] kichaa cha mbwaa virusi ina safari katika ubongo kwa kufuata. mishipa pembeni . Ugonjwa huo inaweza tu kukutwa baada ya kuanza kwa dalili.[1]

Kudhibiti wanyama na mipango ya chanjo imepungua hatari ya kichaa cha mbwa kutoka mbwa katika idadi ya mikoa ya dunia.[1] Kumchanja watu kabla ya ni wazi ni ilipendekeza kwa wale walio katika hatari kubwa. Kundi hatarishi pamoja na watu wanaofanya kazi na popo au ambao kutumia muda mrefu katika maeneo ya dunia ambapo kichaa cha mbwa ni ya kawaida .[1] katika watu ambao wamekuwa wazi kwa kichaa cha mbwa,chanjo cha kichaa cha mbwana wakati mwingine kichaa cha mbwa immunoglobulini ni ufanisi katika kuzuia ugonjwa kama mtu anapata matibabu kabla ya kuanza kwa dalili kichaa cha mbwa .[1] kuwosha kuuma na mchukubo kwa dakika minuti 15 kwa maji na sabuni, povidoni iodini, au sabuni kama wanaweza kuua virusi pia inaonekana kuwa fulani ufanisi katika kuzuia maambukizi ya kichaa cha mbwa .[1] ni watu wachache kuwa alinusurika maambukizi ya kichaa cha mbwa nah ii ilikuwa kwa matibabukina, inayojulikana kama ifataki ya Milwaukee protocol.[5]

Kichaa cha mbwa husababisha vifo vya watu wapatao 26,000 kwa 55,000 duniani kote kwa mwaka.[1][6] Zaidi ya 95% ya vifo hivi hutokea katikaAsia na Afrika.[1] Kichaa cha mbwa ni sasa katika nchi zaidi ya 150 na katika mabara yote lakini Antarctika.[1] Zaidi ya watu bilioni 3 kuishi katika mikoa ya dunia ambapo kichaa cha mbwa hutokea.[1] Katika zaidi ya Ulaya ya Australia, kichaa cha mbwa ni sasa tu katika popo.[7] Kisiwa kidogo mataifa wengi hawana kichaa cha mbwa wakati wote.[8]

References[hariri | hariri chanzo]

  1. 1.00 1.01 1.02 1.03 1.04 1.05 1.06 1.07 1.08 1.09 1.10 1.11 1.12 1.13 1.14 1.15 1.16 Rabies Fact Sheet N°99. World Health Organization (July 2013). Iliwekwa mnamo 28 February 2014.
  2. Transmission of Rabies Virus from an Organ Donor to Four Transplant Recipients (pdf)
  3. Cotran RS (2005). Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 7th, Elsevier/Saunders, 1375. ISBN 0-7216-0187-1. 
  4. 4.0 4.1 4.2 Tintinalli, Judith E. (2010). Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide (Emergency Medicine (Tintinalli)). McGraw-Hill, Chapter 152. ISBN 0-07-148480-9. 
  5. Hemachudha T, Ugolini G, Wacharapluesadee S, Sungkarat W, Shuangshoti S, Laothamatas J (May 2013). "Human rabies: neuropathogenesis, diagnosis, and management.". Lancet neurology 12 (5): 498–513. doi:10.1016/s1474-4422(13)70038-3 . PMID 23602163 .
  6. Lozano R, Naghavi M, Foreman K, Lim S, Shibuya K, Aboyans V, Abraham J, Adair T, Aggarwal R, et al. (Dec 15, 2012). "Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010.". Lancet 380 (9859): 2095–128. doi:10.1016/S0140-6736(12)61728-0 . PMID 23245604 .
  7. Presence / absence of rabies in 2007. World Health Organization (2007). Iliwekwa mnamo 1 March 2014.
  8. Rabies-Free Countries and Political Units. CDC. Iliwekwa mnamo 1 March 2014.