Fasihi simulizi

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta

Fasihi simulizi ni kazi ya sanaa inayotumia mdomo (tofauti na maandishi kama kwenye fasihi andishi) kama njia kuu maalum ya kufikisha ujumbe. Ni sehemu ya msingi ya utamaduni, na vipengele vyake vingi vinafanya kazi kama katika fasihi kwa jumla.

Katika jamii isiyo na uandishi ni wazi kuwa hakuna fasihi andishi. Hata hivyo kila jamii ina hazina ya mapokeo yapokelewayo mdomo kwa mdomo—kwa mfano utenzi, ngano au nyimbo za jadi—hivyo vyote ni sehemu za fasihi simulizi.

Hata jamii ijuayo kusoma na kuandika inaendelea kuwa na fasihi simulizi, hasa nyumbani, k.m. katika kuwasimulia watoto hadithi. Lakini mara nyingi fasihi simulizi ya jamii ijuayo kusoma na kuandika ni tofauti sana na fasihi simulizi ya jamii isiyo na uandishi, kwa vile imeathiriwa na ujuzi wa kusoma na kuandika, na mitindo ya masimulizi yake haiendi sambamba na mitindo ya masimulizi yasiyoathiriwa na uandishi.

Tanzu na vipera vya fasihi simulizi[hariri | hariri chanzo]

Hadithi Ushairi Semi Maigizo
Ngano Mashairi Methali Matambiko
Vigano Tenzi Nahau Majigambo
Soga Tendi Misemo Mivigha
Visakale Ngonjera Mafumbo Utani
Visasili Nyimbo Vitendawili Vichekesho
Hekaya Maghani Mizungu Ngoma
Arafa Michezo ya jukwaani
Michezo ya watoto
Ngonjera

Semi[hariri | hariri chanzo]

Semi ni tungo fupi za kisanaa zitumiazo picha na tamathali kuelezea maudhui yanayobeba mafunzo ya kijamii.

Tanzu za semi[hariri | hariri chanzo]

Semi ina vipera au tanzu sita ambazo ni:

  • Methali
  • Vitendawili
  • Nahau
  • Misemo
  • Mafumbo
  • Mizungu

Methali[hariri | hariri chanzo]

Methali ni semi fupi zenye mpangilio maalumu wa maneno ambazo huelezea kwa muhtasari mafumbo na mawazo mazito yanayotokana na uzoefu wa kijamii.

Methali huundwa na vipande viwili vya maneno vyenye fikra yurani.Kipande cha kwanza huashilia tendo au sharti na kipannde cha pili huashilia matokeo ya tendo au sharti hilo.

Mifano ya methali[hariri | hariri chanzo]

  • Mcheka kilema,hali hakija mfika.
  • Kupotea njia, ndiko kujua njia.
  • Mchelea mwana kulia, utalia wewe.

Maana ya methali hutegemea muktadha au wakati maalumu kati jamii.

Kazi za methali[hariri | hariri chanzo]

Methali zina kazi nyingi katika jamii yoyote ile kama vile:

  • Kuionya jamii inayohusika au inayopewa methali hiyo.
  • Kuishauri jamii inayopewa au kutamkiwa methali hiyo.
  • Kuihiza jamii inayohusika.
  • Kukejeli mambo mbalimbali yanayofanyika ndani ya jamii husika.

Sifa za fasihi simulizi[hariri | hariri chanzo]

Fasihi simulizi ina sifa za pekee ambazo huipambanua na fasihi andishi. Sifa hizo ndizo huipa uhai fasihi hii. Miongoni mwa sifa hizo ni pamoja na:

  1. Utendaji wa fasihi simulizi hushirikisha utendaji wa fanani na hadhira moja kwa moja (ana-kwa-ana)
  2. Fanani kuwepo kwa fanani ambaye husimulia, huimba, hupiga makofi na hata kubadilisha miondoko na mitindo ya usimuliaji.
  3. Hadhira kuwepo kwa hadhira ambayo hushiriki kwa kuuliza maswali, kupiga makofi, kushangilia, kuimba na kadhalika - kutegemeana na jinsi ambavyo fanani atawashirikisha.
  4. Fasihi simulizi huendana na wakati na mazingira; baadhi ya tanzu au vipera vya fasihi simulizi vinaweza kuwa vimepitwa na wakati, lakini bado vinaweza kubadilishwa na vikasadifu wakati mahususi.
  5. Fasihi simulizi ni mali ya jamii nzima, humilikiwa na kila mtu katika jamii. Sifa hii ndiyo huipa uwezo wa kurithishwa toka kizazi kimoja kwenda kingine.
  6. Fasihi simulizi huzaliwa, hukua na hata kufa. Hii ni kutokana na maendeleo ya mazingira ambayo hufuata mfumo wa jamii husika. Kwa mfano kutokana na maendeleo ya sayansi na teknolojia fasihi inaweza kuhifadhiwa kwenye maandishi na kwenye kanda mbalimbali za kurekodi.
  7. Fasihi simulizi ina uwanja maalumu wa kutendea; joo mo sehemu ambayo imetengwa rasmi kwa ajili ya aina/kipera fulani cha fasihi simulizi. Sehemu hiyo inaweza kuwa porini, misituni, mtoni, pangoni, nyumbani na kadhalika.

Wahusika wa fasihi simulizi[hariri | hariri chanzo]

Viungo vya nje[hariri | hariri chanzo]

Globe of letters.svg Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni mbegu.
Je, unajua kitu kuhusu Fasihi simulizi kama historia yake, uenezi au maendeleo yake?
Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.