Amhara

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
Amhara
Idadi ya Watu
25,120,000+
Maeneo yenye Idadi ya Watu yenye Maana
Ethiopia:
19,870,651[1]

United States:
83,000[2]
Sudan:
79,000[2]
Somalia:
57,000[2]
Eritrea:
31,000[2]
Canada:
16,000[2]
Yemen:
9,200[2]
Ujerumani:
5,800[2]
Djibouti:
4,200[2]
Egypt:
2,900[2]
Israel:
2,100[2]

Amhara ni watu wa asili ya nyanda za juu za kati huko nchini Ethiopia, wakiwa na idadi ya watu milioni 19.8. Idadi hii inawafanya kuwa kiasi cha asilimia 30.1% ya idadi ya wakati wote wa Ethiopia, hii ni kwa mujibu wa takwimu za zoezi la kuhesabu watu lililofanyika mnamo mwaka wa 2007. Watu hawa huongea lugha ya kwao ijulikanayo kama Kiamhari, lugha ambayo huongewa na idadi kubwa ya watu na pia imetawala katika nyanja za siasa, utamaduni na uchumi.

Jina[hariri | hariri chanzo]

Asili hasa ya neno "Amhara" bado inajadiliwa, baadhi husema neno hili limetokana na neno amari, likimaanisha "ridhisha, kubaliwa, nzuri na takatifu au rehema" (pia Rehema", linajumuisha herufi za m-h-r kama mzizi wa kitenzi kujifunza ). Wakati wakazi wengine wa Ethiopia, hususani wanahistiria kama vile Getachew Mekonnen Hasen ambaye anasema kuwa, ni jina la asili linaloweza kuhusishwa na Himyarite.[3] . lakini bado wengine wanasema kuwa, jina hili limetokana na neno Ge'ez, likiwa linamaanisha "watu huru (i.e.kutoka lugha ya Ge'ez ዓም "ʿam" ikimaanisha "watu," and ሓራ "h.ara" , meaning "free" or "soldier"), japokuwa wengine kama vile Donald Levine, hakubaliani na mawazo haya kuhusu asili ya jina hili [4] Hatahivyo, jina ya lugha na watu wa eneo hili lilitokana na jimbo lililokuwepo katika miaka ya kati lililoitwa Amhara lililopo katika Ethiopia ya kati na ile iliyo sasa Mkoa wa Amhara na jimbo la Wollo kabla wa mwaka 1995.

Kilimo[hariri | hariri chanzo]

Kiasi cha asilimia 90 ya watu wa kabila la Amhara wanaishi katik a maeneo ya vijijini, na hivyo sehemu kubwa ya maisha yao hutegemea kilimo, ambao wengi wao hufanya shughuli za kilimo katika ukanda wa juu wa Ethipia . Tangu mwaka 1974, baada ya mapinduzi ya Ethiopia na kuondolewa kwa utawala wa wakuu wa ardhi, watu wa kabila la Amhara wamekuwa wakiwa makini sana katika umilikaji wa ardhi. Baada ya mwaka 1974, watawala wa ardhi waliondolewa na nafasi zao kuchuliwa na vioungozi wa serikali ambao pia walifanya kazi zile zile.

Mazao kama vile Shayiri Mahindi, Mpunga, Ulezi na Maharagwe hulimwa kwa wingi na watu wa jamii ya Amhara, pia hulima mbiga za majani mbalimbali. Ulimwaji wa aina moja ya zao kwa mwaka mzima ni jambo la kawaida katika nyandajuu wakati katika nyanda za chini, huweza kulima aina hata mbili za mazao kwa mwaka. Pia jamii hufuga mifugo mbalimbali kama vile Ng'ombe, Kondoo, na Mbuzi pia hufugwa.

Dini[hariri | hariri chanzo]

Dini kubwa iliyotawala watu wa jamii ya Amhara ni Ukristu dini hii imekuwapo katika eneo hili kwa karne kadhaa sasa.huku wakristu wenye imani kali wakiwa kama sehemu muhimu katika utamaduni wa nchini mwao.Kwa mujibu wa zoezi la uhesabuji watu, kiasi cha asilimia 81.5 ya idadi ya watu wa wakati wa Ethiopia, ambapo idadi wakati idadi ya watu wa jamii ya Amhara ni aslimia 91.2 ya wakazi wote wa Ethiopia, ni waumini wa kanisa la Wakristo wenye imani kali, na wakati asilimia 18.1 ni Waislamu na asilimia 0.1 ni Waprotestanti.[5] .Kanisa la Orthodox la Ethiopia linaendeleza ushirikiano na kanisa la nchini Misri, na sikukuu kama vile, Epifania na Pasaka ni sikukuu muhimu sana, na husherehekewa kwa kufanya mambo kama vile kufunga kula na kucheza. Pia kuna siku kadhaa katika ya mwaka ambapo ni mbaoga za majani pekee na samaki ndio huruhisiwa kuliwa.

Ndoa huweza kuanzishwa au kupangwa wakati mwanaume ana umri wa miaka kumi na., au aishirini na..[6] kiutamaduni, wasichana wanaruhusiwa kuolewa wakiwa na umri wa miaka 14 hadi 18, lakini katika karne ya 20, mambo yamebadilika na umri mdogo kuliko wote wa kuolewa ni miaka 18, na suala hili linasimamiwa na serikali. Ndoa za Kiserikali ni nyingi japo pia, wapo watu wanaofunga ndoa katika makani mbalimbali. Na baada ya kufunga ndoa kanisa, Suala la Talaka halipo na haliwezekani,.[6] Kila familia hufanya sherehe ya ndoa baada ya harusi. . Tangu kuzaliwa, padri hutembelea familia kwa ajili ya kumbariki mtoto, na pia kutahiri mtoto kama ni wa kiume. Mama wa mtoto, hutakiwa kukaaa ndani kwa siki 40, baada ya kujifungua kama mtoto ni wa kiume na kukaa ndani kwa siku 80 kwa mtoto wa kike kabla ya kwenda kanisani kwa ajili ya ubatizo

Sanaa[hariri | hariri chanzo]

Sanaa ya nchini Ethiopia kwa ujumla imeegamia katika maswala ya dini na michoro ya Dini. Moja kati ya michor mizuri zaidi, ya vitu au watu wenye macho makubwa na mara nyingi huwa ni watu wanaohusiana na Biblia.

Historia[hariri | hariri chanzo]

Makala kuu ya: Wahabeshi

Kumekuwa na watu wa kabila la Agazya, walijenga Ufalme wa Aksum kiasi cha milenia mbili zilizopita, na hii ikapanua ile inayojulikana sasa kama Eritrea na Ethiopia ya kasakazini, na wakati mwingine visehemu katika nchi za Yemen na Sudan Watu wa kabila la Amhara walirithi dini na mfumo wa uongozi wa kifalme kutoka katika Axum.

Jimbo ambalo sasa linajulikana kama "Amhara" katika kipindi cha ukabaila, eneo lawatu wa Amhara lilijumuisha majimbo kadhaa kama vile, Begemder, Gojjam, Qwara na Lasta. Maeneo mengine ya Nchini Ethioia yenye idadi kubwa ya watu wa kabila la Amhara ni pamoja na Shewa na Gojjam.

Wanahistoria kwa ujumla wanaimani kuwa, watu wa kabila la Amhara, kuwa ndilo linaloongoza kwa kutoa viongozi wengi katika nafasi mbalimbali, kwa kuanzia na Haile Selassie wa Ethiopia. Lakini wachangiaji wengine kama vile Marcos Lemma wanaona kuwa, si hivyo kwani hata makabila mengine yameonekana kuchangia katika siasa za nchini humo

Marejeo[hariri | hariri chanzo]

  1. "Census 2007", first draft, Table 5.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7 2.8 2.9 Joshua Project - Amhara, Ethiopian Ethnic People in all Countries. U.S. Center for World Mission. Iliwekwa mnamo 2008-11-05.
  3. Getachew Mekonnen Hasen, Wollo, Yager Dibab (Addis Ababa: Nigd Matemiya Bet, 1992), p. 11.
  4. Herausgegeben von Uhlig, Siegbert, Encyclopaedia Aethiopica: A-C. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2003. pp. 230.
  5. FDRE States: Basic Information - Amhara, Population (accessed 26 Machi 2006)
  6. 6.0 6.1 African Marriage ritual

Bibliografia[hariri | hariri chanzo]

Soma zaidi[hariri | hariri chanzo]

  • Donald N. Levine, Wax & Gold: Tradition and Innovation in Ethiopian Culture (Chicago: University Press, 1972) ISBN 0-226-45763-X

Viungo vya Nje[hariri | hariri chanzo]