Ng'ombe

Ng'ombe
Kundi la ng'ombe
Uainishaji wa kisayansi
Himaya: [Mnyama Faila: [Chordata]] (Wanyama wenye ugwe wa neva mgongoni) Ngeli: [Mamalia]] (Wanyama wenye viwele wanaonyonyesha wadogo wao) Oda: [Artiodactyla]] (Wanyama wenye vidole viwili au vinne mguuni) Nusuoda: Ruminantia (Wanyama wanaocheua) Familia: Bovidae (Wanyama walio na mnasaba na ng'ombe) Nusufamilia: Bovinae (Wanyama wanaofanana na ng'ombe) Jenasi: Bos (Ng'ombe) Spishi: B. primigenius (Bojanus, 1827)
Ngazi za chini
Nususpishi 5: †B. p. africanus (Thomas, 1881) B. p. indicus (Linnaeus, 1758) †B. p. namadicus (Falconer, 1859) †B. p. primigenius Bojanus, 1827 B. p. taurus (Linnaeus, 1758)

Ng'ombe ni wanyama wakubwa wa jenasi Bos. “Ng'ombe-kaya” ni aina zifugwazo za “ng'ombe-mwitu” (Bos primigenius). Kwa asili kuna aina mbili za ng'ombe-kaya: ng'ombe wa Ulaya na ng'ombe wa Uhindi ambazo ni nususpishi za B. primigenius (B. p. taurus na B. p. indicus mtawalia). Zinatoka kwa nususpishi za zamani B. p. primigenius na B. p. namadicus. Sikuhizi ni ngumu kufahamu nususpishi za ng'ombe, kwa sababu takriban aina zote za ng'ombe ni chotara sasa.

Ng'ombe hula manyasi na kutembea kwa vidole viwili. Ng'ombe waliofugwa na binadamu kutokana kwa ng'ombe-mwitu ili kujipatia nyama na maziwa. Katika nchi nyingi hutumiwa pia kama mnyama wa mizigo anayevuta plau au magari.

Wataalamu huamini ya kwamba aina zote za ng'ombe zina asili katika mashariki ya kati mnamo milenia ya 9 KK ambako watu waliwahi kuwafuga na kutoka hapa ufugaji ng'ombe ulisambaa kote duniani.

Ng'ombe wanapatikana kote duniani na kuna aina kwa kila namna ya hali ya hewa. Wengine huishi katika milima baridi za Uskoti au Skandinavia, wengine katika joto la Afrika au Australia.

Wanacheua chakula chao na huwa na tumbo lenye vyumba vinne. Baada ya kula nyasi mara ya kwanza wanairudisha kutoka chumba cha kwanza cha tumbo na kuitafuna tena. Kwa njia hii wanapata lishe nyingi kutoka nyasi.

Nususpishi

• Bos p. africanus Ng'ombe-mwitu wa Afrika imekwisha sasa
• Bos p. indicus Ng'ombe wa Uhindi
• Bos p. namadicus Ng'ombe-mwitu wa Uhindi imekwisha sasa
• Bos p. primigenius Ng'ombe-mwitu imekwisha sasa
• Bos p. taurus Ng'ombe wa Ulaya

Picha

• 

  Ng'ombe-mwitu

• 

  Ng'ombe wa Ulaya

• 

  Ng'ombe wa Uhindi au zebu

• 

  Ng'ombe wa Watussi.

• 

  Ndama amezaliwa sasa hivi

• 

  Ndama anapokea maziwa kutoka mama

• 

  Mashine ya kukamua maziwa

• 

  Chotara wa Brahman

• 

  Friesian-Holstein ni ng'ombe wa maziwa mno

• 

  Mchezo wa ng'ombe hupendwa sana katika nchi zenye utamaduni wa Kihispania

Viungo vya Nje

Wikimedia Commons ina media kuhusu:

Ng'ombe

• Cattle Breeds website - Oklahoma State University
• PBS Nature: Holy Cow (about cows in general)

Ili kupata maelezo kuhusu masanduku ya uanapwa ya spishi angalia: Wikipedia:WikiProject Mammals/Article templates/doc.