Matumizi ya Lugha

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta

Utangulizi
Huwa vigumu kwa mwanafunzi yeyote yule, haswa wale wa mfumo wa 8-4-4 (Mfumo wa elimu ya Kenya) kupata habari muhimu ili kujifaidi katika usomi wake wa lugha ya Kiswahili ambayo ni mojawapo ya mtihani wa kitaifa wa KCSE. matumizi ya lugha huwa na alama arubaini katika karatasi la pili la mtihani wa Kiswahili (102/2) wa KCSE. Kwa ufupi, Matumizi ya lugha hutahini uwezo wa mwanafunzi wa kuelewa na kukitumia Kiswahili kwa kuongea na kuandika.

Kuchanganua Sentensi (sawa na kupambanua/kuainisha)[hariri | hariri chanzo]

  Kuna njia tatu:
   i. Kutumia matawi
  ii. Kutumia mishale
 iii. Kutumia sanduku/jedwali

Kishazi Huru na Kishazi Tegemezi[hariri | hariri chanzo]

  i. Kishazi huru-Hii ni sentensi iliyokamilika kwa maana
 ii. Kishazi tegemezi -Aina ya sentensi ambayo haijakamilika kimaana.
 Kwa mfano:
Ukuta uliobomoka1 ulisababisha hasara kubwa2 1. Kishazi tegemezi
2. Kishazi huru

Sauti za Kiswahili[hariri | hariri chanzo]

   Huwa ni mbili: i. Irabu 
ii. Konsonanti
-->Irabu ni tano. (a,e,i,o,u)
     Irabu na Konsonanti(Matamshi na aina)
     Unapotamka irabu, hakuna hewa inazuiliwa lakini konsonanti zinapotamkwa, hewa huzuiliwa na ala za matamshi.
Kutamka Irabu(ulimi na midomo hutumika)
--e,i: Ni za mbele ya ulimi, midomo imetandazwa.
--a : Ni ya kati ya ulimi, midomo imetandazwa, ulimi huinuka na kutandazwa.
--o,u: Ni za nyuma ya ulimi, midomo imeviringwa. >>Aina za Konsonanti
a. Vipasuo:p,b,k,g,d,t b. Ving'ong'o/nazali: m,n,ng',ny c. Vikwamizi: dh,f,gh,h,s,sh,th,v,z d. Kitambaza: l e. Kimadende: r f. Viyeyusho: y,w g. Kizuio-kwamizo: ch

Vipashio vya lugha[hariri | hariri chanzo]

   Lugha huundwa kwa:
       i. Sauti
      ii. Mofimu
     iii. Neno na
      iv. Sentensi

Silabi mwambatano[hariri | hariri chanzo]

  Mifano ya silabi mwambatano:
  --bw: bwaga,bweka
  --nd: ndimu,ndoa,ndugu

Matumizi ya 'PO[hariri | hariri chanzo]

   i. Kuonyesha wakati
      Mfano: Alipoenda alikuwa amechelewa.
  ii. Kuonyesha mahali
      Mfano: Hapo pananuka.

Maana ya 'KINA[hariri | hariri chanzo]

  1. Urefu wa kwenda chini
  2. Sauti za namna moja katika ushairi
  3. Neno la kuelezea watu wenye uhusiano, kwa mfano, kina mama
  4. kuwa na (kwa mfano,kuwa na kisu)

Matumizi ya 'KWA[hariri | hariri chanzo]

  a. Kuonyesha mahali 
     Hadija yuko kwa Mwangi.
  b. Kuonyesha chombo cha utendaji
     Alisafiri kwa basi
  c. Jinsi
     Alimfokea kwa ghamidha
  d. Umilikaji wa mahali
     Hujafika kwao.
  e. Kuonyesha uhusiano wa sehemu ya kitu kizima
     Mbili kwa tano (2/5)
  f. Kuleta dhana ya swali
     Ni kwa nini umetenda haya?
  g. Kuonyesha muda ambapo kitendo/jambo lilitendeka
     Alifungwa jela kwa miaka kumi.
  h. Sababu/nia
     Aliadhibiwa kwa utundu wake.
  i. Kuonyesha mfulilizo wa utendaji wa jambo
     i.Ujumbe ule ulipelekwa moja kwa moja
    ii.Walikaa sako kwa bako. 
  j. Kuonyesha matokeo ya jambo
     Alisoma kwa hivyo akapita mtihani
  k. Kuonyesha muda
     Alikaa huko kwa muda wa siku nyingi.
  l. Kama kilinganishi
     Walipata magoli matano kwa nunge.
  
  m. Hutumiwa katika nahau/msemo
     i.Kuonana uso kwa uso
    ii.Beba bega kwa bega

Viambishi Vingine[hariri | hariri chanzo]

      Miongoni mwa viambishi vingine ni kama NI, NDI, KI,KA, nakadhalika.

Kiwakilishi(W) ni nini?[hariri | hariri chanzo]

    Kiwakilishi ni neno linalosimamia nomino, yani hutumka baadala ya nomino.
    Aina ya viwakilishi:
       >>Viwakilishi nasfi(wewe, yeye)
       >>Viwakilishi vimilikilishi(-angu, -enu, -etu, -ao)
       >>Viwakilishi idadi(chache, nyingi)
       >>[[Viwakilishi vya sifa] dogo, kubwa nene, epesi,eupe, eusi nk]
       >>[[Viwakilishi vya ngeli] ]
       >>[[Viwakilishi viulizi] -pi, ngapi, gani]