Njinga
Njinga (pia: Rainha Ginga, Njinga Mbande, Njinga Mbandi, Jinga, Singa, Zhinga, Ginga, Njingha, Ana Njinga, Ngola Njinga, Zinga, Zingua, Mbande Ana Njinga, Ana Njinga, Njinga wa Ndongo na Matamba; 1583 - 1663) alikuwa mtawala wa Dola la Ndongo na Matamba katika Afrika ya Kati (Angola ya leo). Aliongoza dola hilo miaka 37.
Alikuwa mwanamke mkuu wa bara la Afrika katika karne ya 17.
Maisha yake
[hariri | hariri chanzo]Alipambana na Ureno kwa msaada wa Uholanzi miaka 30 na hatimaye akatia saini mkataba nao.
Alibatizwa mwaka 1622, lakini baada ya kumrithi kaka yake (1627) aliasi kabisa na kuongoza muda mrefu. Aliongokea tena Kanisa Katoliki mwaka 1656, jambo lililoshangaza sana waliofahamu maisha yake ya awali. Hapo alijitahidi kugeuza ufalme wake kuwa wa Kikristo, akiagiza watu wahubiriwe na akisimamisha misalaba kila mahali.
Maisha ya awali
[hariri | hariri chanzo]Njinga alizaliwa katika familia ya kifalme ya Ndongo, ufalme wa Mbundu Afrika Magharibi na kati karibu miaka ya1583. Alikuwa binti wa Ngola (jina la heshima linalotafsiriwa kwa Mfalme ) Kilombo wa Ndongo. Mama yake, Kengela ka Nkombe, [1] alikuwa mmoja wa wake watumwa wa baba yake na suria wake kipenzi. [1] Kulingana na hadithi, mchakato wa kujifungua ulikuwa mgumu sana kwa Kengela, mama yake; [1] Njinga alipata jina lake kwa sababu kitovu kilikuwa kimezungushwa shingoni mwake (kitenzi cha Kimbundu kujinga kinamaanisha kupotosha au kugeuka). Watoto wa familia ya kifalme walionusurika kuzaliwa kwa shida au kusiko kwa kawaida waliaminika kuwa na vipawa vya kiroho, na wengine waliona kuzaliwa kwao kama kiashiria kwamba mtu huyo angekua na kuwa mtu mwenye nguvu na mwenye kiburi. [2] Njinga alikuwa na dada wawili, Kambu, au Lady Barbara na Funji, au Lady Grace. [3] Pia alikuwa na kaka, Mbandi, ambaye alikuwa mrithi dhahiri wa kiti cha enzi. [1]
Alipokuwa na umri wa miaka 10, baba yake akawa mfalme wa Ndongo. [1] Akiwa mtoto, Njinga alipendelewa sana na baba yake. Kwa kuwa hakuchukuliwa kuwa mrithi wa kiti cha enzi, hakuonekana kama mshindani wa moja kwa moja kwa wanafamilia wa kiume, na hivyo mfalme angeweza kumvutia bila kuwaudhi warithi wake ambao wangeweza kuwa warithi. Alipata mafunzo ya kijeshi na akafunzwa kama shujaa wa kupigana pamoja na baba yake, akionyesha ustadi mkubwa wa kutumia shoka la vita, silaha ya kitamaduni ya wapiganaji wa Ndonga. Alishiriki katika majukumu mengi rasmi na ya utawala pamoja na baba yake, ikiwa ni pamoja na mabaraza ya kisheria, mabaraza ya vita na mila muhimu.[1] Zaidi ya hayo, Njinga alifundishwa kusoma na kuandika kwa Kireno na wamisionari wa Kireno waliokuwa wakimtembelea.
Tofauti za majina
[hariri | hariri chanzo]Akiitwa "malkia" na Wareno, Njinga Mbande anajulikana kwa majina mengi tofauti ikiwa ni pamoja na majina ya Kimbundu na Kireno, tahajia mbadala na majina mbalimbali ya heshima. Tahajia za kawaida zinazopatikana katika vyanzo vya Kireno na Kiingereza ni pamoja na Nzinga, Nzingha, Njinga, na Njingha.[4] Katika nyaraka za kikoloni, ikiwa ni pamoja na miswada yake mwenyewe, jina lake pia liliandikwa kama Jinga, Ginga, Zinga, Zingua, Zhinga, na Singa.[5] Pia alijulikana kwa jina lake la Kikristo, Ana de Sousa.[4] Jina hili—Anna de Souza Nzingha—alipewa alipobatizwa. Aliitwa Anna kutokana na mwanamke Mreno aliyeigiza kama Mama yake wa kiroho kwenye sherehe hiyo. Alisaidia kushawishi Nzingha alikuwa nani katika siku zijazo. Jina lake la ukoo la Kikristo, de Souza, lilitoka kwa kaimu gavana wa Angola, João Correia de Souza. [6]
Akiwa mfalme wa Ndongo na Matamba, jina lake la asili lilikuwa Ngola Njinga. Ngola lilikuwa jina la Ndongo la mtawala na mzizi wa asili wa " Angola ". Kwa Kireno, alijulikana kama Rainha Nzinga/Zinga/Ginga (Malkia Nzinga). Kulingana na uandishi wa sasa wa Kimbundu, jina lake linaandikwa Njinga Mbandi ("j" ni msuguano wa postaveolar unaotamkwa au "laini j" kama ilivyo kwa Kireno na Kifaransa, huku "n" iliyo karibu ikiwa kimya). Sanamu ya Njinga iliyosimama sasa katika uwanja wa Kinaxixi huko Luanda inamwita "Mwene Njinga Mbande".
Usuli wa kisiasa
[hariri | hariri chanzo]Katika kipindi hiki, ufalme wa Ndongo ulikuwa ukisimamia migogoro mingi, hasa kutokana na migogoro na Milki ya Ureno . Wareno walikuja Ndongo kwa mara ya kwanza mnamo 1575 walipoanzisha kituo cha biashara huko Luanda kwa msaada wa Ufalme wa Kongo, mpinzani wa kaskazini wa Ndongo. Licha ya miaka kadhaa ya amani ya awali kati ya Ndongo na Ureno, uhusiano kati ya falme hizo mbili uliharibika na kugeuka kuwa miongo kadhaa ya vita kati yao. Ndongo ilikabiliwa na shinikizo kubwa la kijeshi kutoka Ureno na Kongo, ambazo zote ziliteka eneo la Ndongan. Kufikia miaka ya 1580, sehemu kubwa za Ndongo zilikuwa zimetawaliwa na Wareno. Wareno walipigana vita kwa mtindo wa kikatili, wakichoma vijiji na kuchukua mateka. Mbali na ushindi wa maeneo, Wareno waliteka idadi kubwa ya watumwa wakati wa mzozo (50,000 kulingana na chanzo kimoja ) na kujenga ngome ndani ya eneo la Ndongan ili kudhibiti biashara ya watumwa. [7]
Ndongo aliungana dhidi ya Wareno, na kuwashinda Ureno katika Vita vya Lucala mnamo mwaka 1590, lakini si kabla ya ufalme kupoteza sehemu kubwa ya eneo lake. Mgogoro huo uliharibu mamlaka ya mfalme, huku wakuu wengi wa Ndonga, sobas, wakikataa kutoa heshima kwa taji na baadhi wakiunga mkono Wareno. Kufikia wakati baba yake Nzinga alipotawazwa kuwa mfalme mwaka wa 1593, eneo hilo lilikuwa limeharibiwa na vita na nguvu ya mfalme ilipungua sana. Mfalme alijaribu mbinu mbalimbali za kushughulikia mgogoro huo, ikiwa ni pamoja na diplomasia, mazungumzo, na vita vya wazi, lakini hakuweza kuboresha hali hiyo. [1]
Hali ilizidi kuwa mbaya kwa Ndongo wakati mwaka wa 1607 ufalme ulipovamiwa na Imbangala, vikundi vya wapiganaji wa kikabila vilivyojulikana kwa ukatili wao vitani na ari ya kidini. Waimbangala walijigawanya katika vikosi vya vita, wakichukua eneo la Ndongan na kuwateka watumwa. Wareno waliwaajiri baadhi ya Waimbangala kama mamluki na tishio jipya lilimlazimisha mfalme wa Ndonga kuacha majaribio yoyote ya kuliteka tena eneo lake lililopotea.
Tanbihi
[hariri | hariri chanzo]- 1 2 3 4 5 6 7 "Queens of Infamy: Njinga". Longreads (kwa Kiingereza). 3 Oktoba 2019. Iliwekwa mnamo 30 Mei 2020.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link) Hitilafu ya kutaja: Invalid<ref>tag; name ":6" defined multiple times with different content - ↑ Burness, Donald (1977). "Nzinga Mbandi' and Angolan Independence". Luso-Brazilian Review. 14 (2): 225–229. JSTOR 3513061.
- ↑ Jackson, Guida M. (1990). Women Who Ruled: A Biographical Encyclopedia. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. uk. 130. ISBN 0874365600.
- 1 2 Wallenfeldt, Jeff (2010). Africa to America: From the Middle Passage Through the 1930s (kwa Kiingereza). Britannica Educational Publishing. uk. 65. ISBN 978-1-61530-175-1.
- ↑ Nzinga Mbandi, reine du Ndongo et du Matamba (kwa Kiingereza). UNESCO. 2014. uk. 48. ISBN 978-92-3-200026-2.
- ↑ Stapleton, Timothy J. (2016). Encyclopedia of African Colonial Conflicts [2 volumes] (kwa Kiingereza). ABC-CLIO. uk. 58. ISBN 978-1-59884-837-3.
- ↑ Pantoja, Selma (2020). "Njinga a Mbande: Power and War in 17th-Century Angola". Oxford Research Encyclopedia of African History (kwa Kiingereza). doi:10.1093/acrefore/9780190277734.013.326. Iliwekwa mnamo 30 Machi 2021.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
Marejeo
[hariri | hariri chanzo]- Brásio,António. Monumenta Missionaria Africana (1st series, 15 volumes, Lisbon: Agencia Geral do Ultramar, 1952–88)
- Cadornega, António de Oliveira de. História geral das guerras angolanas (1680-81). mod. ed. José Matias Delgado and Manuel Alves da Cunha. 3 vols. (Lisbon, 1940–42) (reprinted 1972).
- Cavazzi, Giovanni Antonio da Montecuccolo. Istorica descrizione de tre regni Congo, Matamba ed Angola. (Bologna, 1687). French translation, Jean Baptiste Labat, Relation historique de l'Éthiopie. 5 vols. (Paris, 1732) [a free translation with additional materials added]. Modern Portuguese translation, Graziano Maria Saccardo da Leguzzano, ed. Francisco Leite de Faria, Descrição histórica dos tres reinos Congo, Matamba e Angola. 2 vols. (Lisbon, 1965).
- Gaeta da Napoli, Antonio. La Meravigliosa Conversione alla santa Fede di Christo delle Regina Singa...(Naples, 1668).
- Heintze, Beatrix. Fontes para a história de Angola no século XVII. (2 vols, Wiesbaden, 1985–88) Contains the correspondence of Fernão de Souza.
- Baur, John. 2000 Years of Christianity in Africa - An African Church History (Nairobi, 2009), ISBN 9966-21-110-1
 |
Makala hii kuhusu mwanasiasa fulani bado ni mbegu. Je, unajua kitu kuhusu Njinga kama wasifu wake, habari za maisha au kazi yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |