Metali za udongo alikalini

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta

Metali za udongo alikalini ni mfulizo wa kikemia katika mfumo radidia unaounganisha elementi za kundi la pili yaani elementi thabiti Berili (Be), Magnesi (Mg), Kalisi (Ca), Stronti (Sr) na Bari (Ba) pamoja elementi nunurifu ya radi (Ra) ambayo ni tokeo la mbunguo wa elementi zingine.

Jina[hariri | hariri chanzo]

Jina la "metali za udongo alikalini" latokana na historia ya uchumbuzi wa elementi hizi. Zilianza kutambuliwa katika umbo la oksidi zao. Kampaundi hizi ziliitwa "udongo" au "ardhi" na wanakemia wa kale kama dutu zisizokuwa metali wala kuathiriwa na joto na zisiyomumunyika katika maji. Zikikorogwa katika maji zaonyesha tabia ya alikalini.

Mfaransa Antoine Lavoisier alitambua 1789 ya kwamba ardhi hizi hazikuwa "elementi" bali kampaundi. Aliamini ya kwamba msingi wao zilikuwa elementi alizotaja "elementi za udongo" zinazojenga chumvi mablimbali akahisi ya kwamba labda udongo hizi ni oksidi za metali. Hii ilithebitishwa mwaka 1808 na Mwingereza Humphry Davy kwa njia ya elektrolisisi.

Tabia[hariri | hariri chanzo]

Metali za udongo alikalini ni metali laini zenye rangi nyeupe-fedha. Zamenyuka na halojini kuwa aina za chumvi; mmenyuko na maji husababisha kutokea kwa hidroksidi alikalini.

Hazimenyuki haraka kama na vikali kama metali alikalini.

Zote zina elektroni mbili katika mzingo elektroni wa nje. Kwa hiyo zaelekea kuachana na elektroni hizi kuingia katika hali kuwa ioni yenye chaji ya chanja.

Mmenyuko[hariri | hariri chanzo]

Mmenyuko huongezeka kadiri ya namba atomia au ukubwa wa atomi:

  • Mmenyuko hewani:_
    • Berili ni thabiti kwenye halijoto ya wastani pasipo na unyevu kwa sababu uso hufunikwa haraka na ganda la oksidi.
    • Magnesi hufunikwa pia na ganda la oksidi lakini vipande vyembaba vinawashwa kirahisi.
    • Kalisi, Stronti, Bari na Radi zinaoksidisha haraka na kuwaka mara moja katika umbo la unga.
  • Mmenyuko na Hidrojeni kwenye joto kali
    • Berili haimenyuki na hidrojeni pasipo na kichocheo.
    • Magnesi yamenyuka penye shinikizo ya juu.
    • Metali za udongo alikalini zote nyingine humenyuka na hidrojeni tayari kwenye shinikizo ya kawaida
    • Mmenyuko na maji
    • Berili haimenyuki na maji kutokana na ganda la oksidi usoni
    • Magnesi haimenyuki sawa na Berili lakini ganda hili layeyuka katika maji ya moto
    • Metali za udongo alikalini zote nyingine humenyuka vikali na maji kwenye halijoto ya wastani

Kutokea[hariri | hariri chanzo]

Elementi hizi kwa jumla ni asilimia 4.16 za masi ya ganda la dunia. Kati ya metali za udongo alikalini ni:

  • 67 % Kalisi
  • 31 % Magnesi
  • 1,4 % Bari
  • 0,7 % Stronti
  • Berili kidogo sana na Radi kidogo zaidi