Parsek

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta
Paralaksi inasababisha nyota (njano) kuonekana mahali tofauti ikipimwa kutoka sehemu mbili tofauti za obiti ya Dunia


Parsek (en:parsec, kifupi cha parallax second, kutoka maneno paralaksi na sekunde) ni kipimo cha umbali kinachotumiwa katika astronomia kwa kutaja umbali kati ya nyota na violwa vingine vya angani. Kifupi chake ni pc.

Umbali wa parsek 1 ni sawa na miaka ya nuru 3.26 au karibu kilomita trilioni 31 au mita 3.0857×1016.

Ufafanuzi wa parsec ni umbali kati ya Jua na gimba la angani linaoonekana kwa pembe la paralaksi la sekunde moja ya tao (en:arcsecond).

Msingi wa kipimo hiki ni hali ya paralaksi inayosababisha ya kwamba nyota inaonekana mahali tofauti kama inaangaliwa kutoka sehemu moja kwenye obiti ya Dunia ikizunguka Jua au kutoka sehemu nyingine kinyume chake. Tofauti hii ilhali umbali wa Jua-Dunia unajulikana inaruhusu kupiga hesabu ya trigonometria na kugundua umbali wa nyota iliyopimwa.

Kwa kutaja umbali mkubwa sana kuna pia vizio vya kiloparsek (kpc), megaparsek (Mpc) na gigaparsek (Gpc).

Wanaastronomia hupendelea kutaja umbali kwa parsek kuliko miaka ya nuru.

Parsek na Kiloparsek[hariri | hariri chanzo]

Umbali kati ya nyota jirani hutajwa kwa Parsek. kama umbali unazidi parsek 1,000 kizio cha Kiloparsek inatumiwa, kama kutaja umbali kati ya sehemu tofauti ya galaksi moja au ndani ya kundi la galaksi.

  • Parsek inalingana na takriban miaka ya nuru 3.26
  • Nyota iliyo karibu zaidi na Jua letu ni Proxima Centauri, sehemu ya mfumo wa Alpha Centauri (Rijili Kantori) ina umbali wa parsek 1.30 (miaka ya nuru 4.24)
  • Umbali wa fungunyota ya Kilimia ni 130±10 pc (miaka ya nuru 420±32.6)
  • Kitovu cha Njia Nyeupe (galaksi yetu) kina umbali wa kiloparsek 8 (miaka ya nuru 26.000) kutoka Dunia; Njia Nyeupe huwa na kipenyo cha takriban 34 kpc (miaka ya nuru 110.000)
  • Galaksi jirani ya Andromeda iko kwa umbali wa 780 kpc (miaka ya nuru milioni 2.5) kutoka Dunia

Megaparsek na gigaparsek[hariri | hariri chanzo]

Umbali wa milioni moja parsek huitwa Megaparsek (Mpc). Umabli kati ya galaksi au kati ya makundi ya galaksi hutajwa kwa megaparsek. Zaidi ya megaparsek 1,000 hutajwa kwa Gigaparsek (Gpc). Gigaparsek 1 inalingana na miaka ya nuru blioni 3.26

Mifano

  • Galaksi ya Andromeda iko takiban 0.78 Mpc (miaka ya nuru 2.5) kutoka Dunia.
  • Kundi la galaksi lililo karibu (Virgo Cluster) iko kwa umbali wa 16.5 Mpc (miaka ya nuru 54) kutoka dunia [1]
  • Galaksi ya RXJ1242-11 iliyo na shimo jeusi kubwa kama Njia Nyeupe huwa na umbali wa takriban 200 Mpc (miaka ya nuru milioni 650) kutoka Dunia
  • Upeo wa mwisho wa ulimwengu unaoweza kutazamiwa unakadiriwa kuwa na nusukipenyo cha 14.0 Gpc [2]

Tanbihi[hariri | hariri chanzo]

  1. The ACS Virgo Cluster Survey. XIII. SBF Distance Catalog and the Three-dimensional Structure of the Virgo Cluster, tovuti ya Chuo kikuu cha Harvard, iliangaliwa julai 2017
  2. Misconceptions about the Big Bang, tovuti ya Scientific American March 2005, kupitia tovuti ya archive.org, ilitazamiwa Julai 2017