Senegal (mto)

Mto wa Senegal
Chanzo	maungano ya mito ya Bafing na Bakoyé mjini Bafoulabé.
Mdomo	Atlantiki
Nchi	Guinea, Mali, Mauretania, Senegal
Urefu	1,790 km (2.272 km pamoja na Bafing)
Kimo cha chanzo	750 m
Mkondo	640 m³/s
Eneo la beseni	483,181 km²
Miji mikubwa kando lake	St. Louis

Mto wa Senegal ni kati ya mito mirefu ya Afrika ukiwa na urefu wa kilometa 2272 pamoja na tawimto mrefu la Bafing.

Mto Senegal wenyewe unaanza karibu na mji wa Bafoulabe (Mali) kwenye maungano ya mito miwili ya Bafing na Bakoye ambayo yote ina chanzo huko Guinea.

Urefu wa mto Senegal ni mpaka kati ya Mauretania na Senegal. Senegal ikikaribia bahari ya Atlantiki inafika kwenye kisiwa cha St. Louis halafu inageukia kusini. Sasa inafuata pwani ya bahari ikitengwa na Atlantiki kwa kanda nyembamba ya mchanga tu hadi kuingia bahari ya Atlantiki.

Beseni la Senegal ni kilometa za mraba 483,181. Matawimto muhimu ni mto Faleme, mto Karakoro na mto Gorgol.

Mnamo mwaka 1972, nchi za Mali, Mauritania, na Senegal zilianzisha Shirika la Maendeleo ya Mto Senegal lililoitwa Organisation pour la mise en valeur du fleuve Sénégal (OMVS) kwa ajili ya kusimamia bonde la mto huo. Guinea ilijiunga mnamo mwaka 2005. Kufikia mwaka 2012, ni matumizi madogo sana ya mto huo yaliyokuwa yakifanyika kwa ajili ya usafirishaji wa mizigo na abiria. Shirika la OMVS limekuwa likiangalia uwezekano wa kutengeneza njia ya maji yenye upana wa mita 55 (futi 180) inayoweza kupitika meli kati ya mji mdogo wa Ambidédi nchini Mali na mji wa Saint-Louis, umbali wa kilomita 905 (maili 562). Hatua hii ingeipa nchi ya Mali, ambayo haina bandari, njia ya moja kwa moja ya kufika kwenye Bahari ya Atlantiki.

Wanyama wa majini katika bonde la Mto Senegal wanahusiana kwa karibu sana na wale wa bonde la Mto Gambia, na mabonde haya mawili kwa kawaida huunganishwa chini ya ikorijoni moja inayojulikana kama Mabonde ya Utiririshaji Maji ya Senegal-Gambia. Ni spishi tatu tu za vyura na spishi moja tu ya samaki ambao wanapatikana kwa upekee katika ikorijoni hii.

Mto huo una mabwawa mawili makubwa ya maji katika mkondo wake, Bwawa la Manantali nchini Mali na Bwawa la Maka-Diama upande wa chini wa mto, kwenye mpaka wa Mauritania na Senegal. Katikati yake kuna Kiwanda cha Umeme cha Maji cha Félou, kilichojengwa mnamo mwaka 1927 lakini kikabadilishwa nafasi yake na kiwanda kipya mnamo mwaka 2014. Ujenzi wa Kiwanda cha Umeme cha Maji cha Gouina upande wa juu wa mto kutoka Félou, kwenye Maporomoko ya Gouina, ulianza mnamo mwaka 2013.

Bonde la mto wa Senegal mpakani mwa Senegal na Mauritania.

Tazama pia

• Mito mirefu ya Afrika

Makala hii kuhusu maeneo ya Afrika bado ni mbegu. Je unajua kitu kuhusu Senegal (mto) kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.

Historia

Eneo hilo hapo awali lilikaliwa na watu wa kabila la Serer, ambao kufuatia mateso ya kidini na kijinsia/kikabila waliyopata kutoka kwa majeshi ya Kiislamu katika karne ya 11, ilisababisha msafara mkubwa wa watu hao wa Serer kuhama kuelekea kusini.

Kuwepo kwa Mto Senegal kulikuwa kunajulikana na ustaarabu wa mapema wa maeneo ya Mediterania. Mto huo, au mwingine wowote wa karibu, uliitwa 'Bambotus' na Pliny Mzee (pengine ikitokana na neno la Kifoinike 'behemoth' linalomaanisha kiboko) na uliitwa 'Nias' na Claudius Ptolemy. Mto huo ulitembelewa na Hanno Mkarthajini mnamo miaka ya 450 KK (Kabla ya Kristo) wakati wa safari yake ya majini kutoka Carthage, kupitia nguzo za Herakles hadi Theon Ochema (Mlima Kamerun?) katika Ghuba ya Guinea. Kulikuwa na biashara kati ya eneo hili na Ulimwengu wa Mediterania, hadi pale Carthage ilipoangamizwa pamoja na mtandao wake wa biashara wa Afrika Magharibi mnamo mwaka 146 KK.

Vyanzo vya kiarabu

Katika Kipindi cha Mapema cha Zama za Kati (karibu mwaka 800 BK), Mto Senegal ulirejesha uhusiano na ulimwengu wa Mediterania kufuatia kuanzishwa kwa njia ya biashara ya ng'ambo ya Sahara kati ya Moroko na Dola ya Ghana. Wajiografia wa Kiarabu, kama vile al-Masudi wa Baghdad (957), al-Bakri wa Uhispania (1068) na al-Idrisi wa Sicily (1154), walitoa baadhi ya maelezo ya mapema zaidi kuhusu Mto Senegal. Wajiografia hao wa mapema wa Kiarabu waliamini kuwa sehemu ya juu ya Mto Senegal na sehemu ya juu ya Mto Niger zilikuwa zimeungana, na ziliunda mto mmoja uliotiririka kutoka mashariki kwenda magharibi, ambao waliuita 'Nile ya Magharibi'. (Kuhalisia, baadhi ya vyanzo vya maji vya Mto Senegal viko karibu na Mto Niger nchini Mali na Guinea.) Iliaminiwa kuwa mto huo ulikuwa tawi la magharibi la Mto Nile wa Misri au ulitoka kwenye chanzo kimoja (kilichodhaniwa kwa namna tofauti kuwa ni maziwa makubwa ya ndani ya Milima ya Mwezi, au Mto Gir wa Ptolemy, au kijito cha Gihon kinachotajwa kwenye Biblia).

Nile ya Magharibi (Mto Senegal-Niger) kwa mujibu wa al-Bakri (1068)

Wajiografia wa Kiarabu Abd al-Hassan Ali ibn Omar (1230), Ibn Said al-Maghribi (1274) na Abulfeda (1331), wanautaja Mto Senegal kama 'Nile ya Ghana' (Nil Gana au Nili Ganah).

Kwa kuwa Mto Senegal ulifika hadi katikati ya maeneo ya uzalishaji wa dhahabu ya Dola ya Ghana na baadaye Dola ya Mali, wafanyabiashara wa ng'ambo ya Sahara waliupachika mto huo jina maarufu la 'Mto wa Dhahabu'. Hadithi hizo za ng'ambo ya Sahara kuhusu 'Mto wa Dhahabu' zilifika kwenye masikio ya wafanyabiashara wa Ulaya kutoka maeneo ya chini ya Milima ya Alpi waliokuwa wakitembelea mara kwa mara bandari za Morocco, na ushawishi huo ukawa mkubwa kiasi cha kutoweza kuzuilika. Wanahistoria wa Kiarabu wanaripoti kuwepo kwa angalau safari tatu tofauti za majini za Kiarabu—ya mwisho ikiongozwa na kikundi cha mughrarin ("wazururaji/wapelelezi") wanane wa Lisbon (kabla ya mwaka 1147)—ambao walijaribu kusafiri kwa meli kupitia pwani ya Atlantiki, pengine katika jitihada za kutafuta mdomo wa Mto Senegal.

Uwasilishaji wa kiramani

Nile ya Magharibi (Mto Senegal-Niger) kwa mujibu wa Muhammad al-Idrisi (1154)

Ikitumia maelezo kutoka kwenye hadithi za kale na vyanzo vya Kiarabu, dhana ya 'Mto wa Dhahabu' ilipata nafasi kwenye ramani za Ulaya katika karne ya 14. Katika ramani ya dunia ya Hereford Mappa Mundi (karibu mwaka 1300), kuna mto uliopewa jina la 'Nilus Fluvius' uliochorwa sambamba na pwani ya Afrika, ingawa hauna muunganiko na Bahari ya Atlantiki (unaishia kwenye ziwa). Ramani hiyo inaonyesha mchwa wakubwa sana wakichimba vumbi la dhahabu kutoka kwenye mchanga wake, kukiwa na maelezo yasemayo, 'Hic grandes formice auream serican [au servant] arenas' ('Hapa mchwa wakubwa wanalinda mchanga wa dhahabu'). Katika ramani ya dunia (mappa mundi) iliyotengenezwa na Pietro Vesconte kwa ajili ya atlas ya Marino Sanuto ya karibu mwaka 1320, kuna mto usio na jina unaochomoza kutoka ndani kabisa ya bara la Afrika na kumwaga maji yake katika Bahari ya Atlantiki. Atlas ya Medici-Laurentian ya mwaka 1351 inaonyesha Mto Nile wa Misri na Nile ya Magharibi yote miwili ikitokea kwenye safu moja ya milima ya ndani, kukiwa na maelezo yasemayo, 'Ilic coligitur aureaum' ('Hapa dhahabu hukusanywa'). Ramani ya usafiri wa baharini ya Giovanni da Carignano (miaka ya 1310 hadi 1320) inaonyesha mto huo ukiwa na maelezo, 'iste fluuis exit de nilo ubi multum aurum repperitur' ('mto huu unatoka kwenye Mto Nile ambako dhahabu nyingi hupatikana').

Katika ramani za usafiri wa baharini zilizochorwa kwa usahihi zaidi, kuanzia na ramani ya mwaka 1367 ya Domenico na Francesco Pizzigano na kuendelezwa katika Atlas ya Kikatalani ya mwaka 1375, ramani ya mwaka 1413 ya Mecia de Viladestes (Mkatoliki mpya mwenye asili ya Kiyahudi/Kikatalani), na nyinginezo, ule 'Mto wa Dhahabu' unaonyeshwa (hata kama ni kwa kubahatisha tu) ukimwaga maji yake katika Bahari ya Atlantiki maeneo ya kusini kidogo ya Rasi ya Bojador. Hadithi za kutisha kuhusu Rasi ya Bojador kama kikwazo cha kuogofya, 'rasi ambayo hakuna anayerudi' kwa mabaharia wa Ulaya, ziliibuka karibu katika kipindi hicho (pengine zikichochewa na wafanyabiashara wa ng'ambo ya Sahara ambao hawakutaka kuona njia yao ya ardhini inapitwa na kuachwa nyuma na njia ya baharini).

Mwelekeo wa 'Mto wa Dhahabu' (Senegal-Niger) katika ramani ya usafiri wa baharini ya mwaka 1413 ya Mecia de Viladestes.

Umuhimu wa Kiuchumi

Mto Senegal unafanya kazi kama injini muhimu ya kiuchumi kwa Afrika Magharibi, hasa kwa nchi nne zinazopakana nao ambazo unaziunganisha: Guinea, Mali, Mauritania, na Senegal. Umuhimu wake wa kiuchumi unajumuisha mchanganyiko wa njia za asili za kujikimu za kijamii na shughuli za kisasa za kiviwanda:

Uzalishaji wa umeme wa maji

Mto huo ni chanzo kikuu cha umeme na usalama wa nishati kwa ukanda huo. Miundombinu ya sasa inajumuisha Bwawa la Manantali lenye urefu wa mita 1460 na uwezo wa kuzalisha megawati 200 (200MW), Kiwanda cha Umeme wa Maji cha Gouina (140MW) nchini Mali, na Kiwanda cha Umeme wa Maji cha Félou (62 MW). Uzalishaji huu wa nishati unategemewa kwa kiasi kikubwa kwa ajili ya maendeleo ya kisasa ya kiuchumi, na kuna mipango mikubwa ya upanuzi inayokuja, ikijumuisha viwanda vya umeme wa maji vya Koukoutamba (294 MW), Boureya (161 MW), na Gourbassi (18 MW).