Mitishamba

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Rukia: urambazaji, tafuta


Basil, majani ya kawaida ya upishi.

Mitishamba ni mimea inayo thaminiwa kwa kuwa na ladha, uturi, au sifa nyingine. [1] Mitishamba hutumika katika upishi, kama dawa na kwa madhumuni ya kiroho.

Matumizi[hariri | hariri chanzo]

Mitishamba ina matumizi mbalimbali yakiwemo ya upishi, ya madawa, au wakati mwingine hata matumizi ya kiroho. Matumizi ya kawaida hutofautiana kati ya mitishamba ya upishi[[]] na ya dawa. Katika matumizi ya dawa au ya kiroho, kutumia sehemu yoyote ya mmea huo huchukulia kuwa "mitishamba", ikiwa ni pamoja na majani, mizizi, maua, mbegu, gundi, maganda ya mizizi, maganda ya ndani, nafaka na mara nyingine matumba au sehemu nyingine za mmea.

Mitishamba ya upishi[hariri | hariri chanzo]

Matumizi ya neno "mitishamba" katika upishi kawaida hutofautisha kati ya mitishamba, na sehemu za mmea zenye majani ya kijani, na viungo, kutoka kwa sehemu nyingine za mimea, ambazo ni pamoja na mbegu, nafaka, ganda, mizizi na matunda. Mitishamba ya upishi hutofautishwa na mboga kwa kuwa, kama viungo, hutumika katika kiasi kidogo na hutoa ladha kuliko dutu kwa chakula.


Mitishamba mingi ya upishi huwa kwa zaidi ya misimu miwili kama vile thyme au Lavender, wakati mingine ikikua kwa miaka miwili kama vile parsley au ya mwaka mmoja kama vile Basil, na mingine baadhi ni vichaka (kama vile Rosemary, Rosmarinus officinalis), au miti (kama bay Laurel, Laurus nobilis) -- hii inatofautiana na mitishamba ya botania, ambayo kwa ufafanuzi haiwezi kuwa na mbao mimea. Baadhi ya mimea hutumiwa kama viungo au mitishamba, kama vile mbegu na gugu la Dill au mbegu na majani ya coriander. Pia, kuna baadhi ya mimea kama wale katika familia Mint ambayo hutumiwa kwa matumizi ya upishi na vilevile dawa.

Mitishamba ya Dawa[hariri | hariri chanzo]

Makala kuu: Herbalism


Mimea ina kemikali aina ya phytochemicalsambayo ina athari kwa mwili. Katika historia, kutoka katika Bibilia, Kurani, mashairi ya Siddhar kutoka Tamils, Vedas na maandiko mengine ya zamani, faida za mitishamba za dawa zimetajwa.


Kunaweza kuwa na athari kidogo inapotumiwa katika kiasi kidogo kama vile "kuunga" kwenye upishi, na baadhi ya mitishamba huwa sumu ikitumiwa kwa kiasi kikubwa. Kwa mfano, baadhi ya aina za mitishamba, kama vile dondoo ya St John's-Wort (Hypericum perforatum) au ya Kava (Piper methysticum) yanaweza kutumika kwa madhumuni ya matibabu ya unyogovu na kupunguza fikira. Hata hivyo, kiasi kikubwa cha mitishamba hii inaweza kusababisha sumu, na lazima itumike kwa hadhari. Dutu moja inayofanana na mitishamba, iitwayo Shilajit, inaweza hasa kusaidia kupunguza vipimo vya sukari kwenye damu ambako ni muhimu hasa kwa wale wanaosumbuliwa na kisukari. Mitishamba kwa muda mrefu imekuwa ikitumika kama msingi wa Madawa ya mimea ya Kichina, na imetumiwa tangu karne ya kwanza BK. [2]


Baadhi ya mitishamba hutumika sio tu kwa matumizi ya upishi na dawa, lakini pia kwa madhumuni ya burudani; mmea mmoja wa aina hii bangi.

Mitishamba Takatifu[hariri | hariri chanzo]


Mitishamba hutumika katika dini nyingi - kama vile katika manemane ya Ukristo na ubani ambayo ilitumika kuheshima wafalme. (Commiphora myrrha), mzizi wa ague (Aletris farinosa) (Boswellia spp)) na katika Anglo-Saxon pagan Nine Herbs Charm. Watamil huabudu Mwarobaini unaoitwa Vempu (Kitamil: வேம்பு). Katika Uhindi aina ya Basil iitwayo Tulsi au Basil Takatifu huabudiwa kama goddess kwa thamani yake ya dawa tangu nyakati za Vedic. Wahindu wengi wana mmea wa Tulsi mbele ya nyumba zao. Waarasta wengi kuchukulia bangi kuwa mmea takatifu uliopewa mtu na mungu


The shamans katika Siberia pia alitumia dawa kwa madhumuni ya kiroho. Madawa na mimea zimetumika duniani kote kwa uzoefu kutumika kiroho.


Cherokee native Americans ya matumizi ya sage na mierezi spiritualy clense na smugde.

Kudhibiti wadudu[hariri | hariri chanzo]

Makala kuu: Kudhibiti wadudu


Mitishamba pia inajulikana miongoni mwa wakulima kuwa umuhimu wake katika kudhibiti wadudu. Mint, spearmint, peppermint, na pennyroyal ni baadhi ya mitishamba hii. Mitishamba hii ikipandwa kuzunguka msingi wa nyumba inaweza kusaidia kufukuza wanyama kama nzi, panya, mdudu chungu, chawa, nondo na kupe miongoni mwa wengine. Haijulikani kuwa na madhara au hatari kwa watoto au vipenzi, au vitu vyovyote vya nyumbani [3]

Mitishamba ya Botania[hariri | hariri chanzo]

Katika botania matumizi ya jina mitishamba ina maanisha mmea wowote usio na mbao, bila kujali ladha yake, uturi au mali nyingine. Mitishamba ya botania hivyo haiwezi kuwa mmea wowote wenye mbao kama vile mti au shrub.

Angalia pia[hariri | hariri chanzo]

Marejeo[hariri | hariri chanzo]

  1. Dictionary.com. Iliwekwa mnamo 2007-12-19.
  2. Chinese Herbal Medicine. Iliwekwa mnamo 2007-12-19.
  3. Herb Garden Plants

Viungo vya nje[hariri | hariri chanzo]

Jua habari zaidi kuhusu Mitishamba kwa kutafuta kupitia mradi wa Wikipedia Sister
Wiktionary-logo.svg Uchambuzi wa kamusi kutoka Wikamusi
Wikibooks-logo.svg Vitabu kutoka Wikitabu
Wikiquote-logo.svg Dondoo kutoka Wikidondoa
Wikisource-logo.svg Matini za vyanzo kutoka Wikichanzo
Commons-logo.svg Picha na media kutoka Commons
Wikinews-logo.svg Habari kutoka Wikihabari
Wikiversity-logo-en.svg Vyanzo vya elimu kutoka Wikichuo


Kigezo:Mitishamba na viungo Kigezo:Upishi