Uttar Pradesh

Moja ya Sehemu ya mji ndani ya jimbo la wa Uttar Pradesh

Mahali pa Uttar Pradesh katika Uhindi

Ramani ya Uttar Pradesh

Uttar Pradesh ni jimbo lililopo kaskazini mwa India. Likiwa na zaidi ya watu milioni 241, ni jimbo lenye watu wengi zaidi nchini India na pia eneo lenye watu wengi zaidi duniani – lina watu wengi kuliko nchi zote isipokuwa nne nje ya India (Uchina, Marekani, Indonesia, na Pakistan) – na linachangia asilimia 16.5 ya watu wote wa India au takriban asilimia 3 ya watu wote duniani. Jimbo hili limepakana na Rajasthan upande wa magharibi, Haryana, Himachal Pradesh na Delhi upande wa kaskazini-magharibi, Uttarakhand na Nepal upande wa kaskazini, Bihar upande wa mashariki, Madhya Pradesh, Chhattisgarh na Jharkhand upande wa kusini. Ni jimbo la nne kwa ukubwa nchini India likichukua eneo la km² 243 286 (sq mi 93 933), ambalo ni asilimia 7.3 ya eneo lote la India. Lucknow ndio mji mkuu wa jimbo, na Prayagraj ni mji mkuu wa mahakama. Limegawanywa katika tarafa 18 na wilaya 75.

Uttar Pradesh ilianzishwa mwaka 1950 baada ya India kuwa jamhuri. Ni mrithi wa Majimbo ya Muungano, iliyoanzishwa mwaka 1935 kwa kubadilisha jina la Majimbo ya Muungano ya Agra na Oudh, ambayo yalianzishwa mwaka 1902 kutoka Majimbo ya Kaskazini-Magharibi na Jimbo la Oudh. Ingawa kwa muda mrefu imejulikana kwa uzalishaji wa sukari, uchumi wa jimbo sasa unaongozwa na sekta ya huduma. Sekta ya huduma inajumuisha usafiri na utalii, sekta ya hoteli, mali isiyohamishika, bima na ushauri wa kifedha. Uchumi wa Uttar Pradesh ni uchumi wa tatu kwa ukubwa wa jimbo nchini India, ukiwa na mchango mkubwa katika pato la taifa na pato la taifa kwa kila mtu. Mahakama Kuu ya jimbo ipo Prayagraj. Jimbo linachangia viti 80 katika bunge la chini Lok Sabha na viti 31 katika bunge la juu Rajya Sabha.

Mnamo tarehe 9 Novemba 2000, jimbo jipya, Uttaranchal (sasa Uttarakhand), liliundwa kutoka eneo la magharibi la milima ya Himalaya la Uttar Pradesh. Mito mikuu miwili ya jimbo, Ganges na tawimito wake Yamuna, hukutana kwenye Triveni Sangam huko Prayagraj, eneo takatifu la hija la Wahindu. Mito mingine mashuhuri ni Gomti na Sarayu. Eneo la misitu katika jimbo ni asilimia 6.1 ya eneo lote la kijiografia la jimbo. Eneo linalolimwa ni asilimia 82 ya eneo lote la kijiografia, na eneo halisi lililopandwa ni asilimia 68.5 ya eneo linalolimwa.

Wakazi wa jimbo wanaitwa Awadhi, Bagheli, Bhojpuri, Brajwasi, Bundeli, au Kannauji, kulingana na eneo lao la asili. Uhindu unafanywa na zaidi ya robo tatu ya watu, ikifuatiwa na Uislamu. Kihindi ndio lugha inayozungumzwa sana na pia ni lugha rasmi ya jimbo, pamoja na Kiurdu. Uttar Pradesh ilikuwa nyumbani kwa mashirika mengi makuu ya kisiasa yaliyokuwepo katika kale na India ya enzi za kati ikiwa ni pamoja na Ufalme wa Maurya, Ufalme wa Harsha, Ufalme wa Gupta, Ufalme wa Pala, Usultani wa Delhi na Ufalme wa Mughal pamoja na falme nyingine nyingi. Wakati wa harakati za uhuru wa India mwanzoni mwa karne ya 20, kulikuwa na majimbo ya kifalme matatu makuu huko Uttar Pradesh – Ramgadi, Rampur na Benares na ilikuwa kitovu cha uasi wa 1857 dhidi ya utawala wa Uingereza. Jimbo lina mahekalu mengi matakatifu ya Kihindu na vituo vya hija. Pamoja na maeneo mengi ya kihistoria, asili na kidini ya utalii, ikiwa ni pamoja na Agra, Aligarh, Ayodhya, Bareilly, Gorakhpur, Kanpur, Kushinagar, Lucknow, Mathura, Meerut, Prayagraj, Varanasi, na Vrindavan, Uttar Pradesh pia ni nyumbani kwa Maeneo matatu ya Urithi wa Dunia.

Tazama pia

• Majimbo ya Uhindi

Viungo vya nje

• (Kiingereza) Tovuti rasmi Ilihifadhiwa 2 Februari 2007 kwenye Wayback Machine.

Makala hii kuhusu maeneo ya Uhindi bado ni mbegu. Je unajua kitu kuhusu Uttar Pradesh kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.