Lugha ya Kisii

Kwa Wakisii au Abagusii, tazama Wakisii.

Jina la lugha
Ekegusii
Inazungumzwa nchini	Kenya
Ukanda	Magharibi mwa Kenya, wilayani Gusii
Jumla ya wazungumzaji	Milioni 1,5
Familia ya lugha	{{ switch:Niger-Congo		Afro-asiatic | yellow = Afro-Asiatic	orange = Niger-Congo	gold = Nilo-Saharan	goldenrod = Khoisan	lawngreen = Indo-European	lightgreen = Caucasian	yellowgreen = Altaic	limegreen = Uralic	mediumspringgreen = Dravidian	Paleo-Siberian | Paleo-siberian | Palaeosiberian | Palaeo-Siberian | Palaeo-siberian = Paleosiberian	pink = Austronesian	Austro-asiatic | Austroasiatic | lightcoral = Austro-Asiatic	tomato = Sino-Tibetan	Hmong-Mien = Hmong-Mien	orchid = Australian	violet = Papuan	lavender = Tai-Kadai	lightblue = American	Na-Dené | deepskyblue = Na-Dené	Dené-Yeniseian | deepskyblue = Dené-Yeniseian	lightcyan = Eskimo-Aleut	creole = Creole	pidgin = Pidgin	mixed = Mixed	isolate | language isolate | #dddddd = language isolate	sign | sign language | silver = sign language	conlang | constructed language | black = constructed language	default | white = —	}} Atlantic-Congo Benue-Congo Bantoid Southern Bantoid Bantu Kati {{{name}}}
Misimbo ya lugha
ISO 639-1	None
ISO 639-2	bnt
ISO 639-3	guz

Lugha ya Kisii ambayo pia huitwa Gusii au Ekegusii ni Ligha ya Kibantu ambayo huzungumzwa na watu wa eneo la Kisii ambalo makao yake makuu ni Mji wa Kisii (kati ya Ziwa Victoria na Mpaka wa Kenya-Tanzania) katika Mkoa wa Nyanza nchini Kenya. Lugha hii huzungumzwa na Wakisii

Ainisho

Gusii imeainishwa kama lugha ya Bantu ya Kati, kundi moja na Lugha ya Kikuria, kundi ambalo limepewa anwani ya E.10 katika makala ya Aina za Lugha za Bantu yaliyotungwa na Malcolm Guthrie. Lugha zinazofanana zinapatikana nchini Tanzania nazo ni:

• Ware
• Ikizu
• Ikoma

Sauti

Sauti za Gusii takribani zote zinaambatana na irabu.

irabu

Lugha ya Kisii ina irabu saba, zingine zikiundwa kutokana na urefu wa kuzitamka. Kwa mfano, maneno 'bora' (kosekana) na 'boora' (sema) yanatofautishwa tu na urefu wa irabu 'o' n 'oo'.

Irabu za Kisauti kwa Lugha ya Gusii

.	Mbele	Kati	Nyuma
Iliyofungwa	i		u
Karibu-Iliyofungwa	ɪ		ʊ
Kati-Wazi	ɛ		ɔ
Wazi		a

Konsonanti

Katika jedwali lifuatalo, alama za uandishi ambazo hutofautiana na zile za Alfabeti ya Kimataifa (IPA) zimewekewa mabano. palipo na alama mbili pamoja, ya kulia inaashiria konsonanti inavyotamkwa.

Sauti za Konsonanti katika Lugha ya Kisii, kulingana na IPA.

.	bilabial	alveo-palatal	palatal	velar
plosive	p   b	t	c (c)	k   g
fricative		s
affricate			cç (c)
nasal	m	n	ɲ (ny)	ŋ (ng')
trill		r
approximant	w		j (y)

Mofolojia ifuatayo pia inatumika:

• n+r = nd
• n+b = mb
• n+g = ŋg
• n+k = ŋk
• n+m = mm

Kumbukumbu

Bickmore, Lee

• 1997. Problems in constraining High tone spread in Ekegusii. Lingua, Toleo la 102, uk. 265-290.
• 1998. Metathesis and Dahl’s Law in Ekegusii. Studies in the Linguistic Sciences, Toleo la. 28:2, uk. 149-168.
• 1999. High Tone Spreading in Ekegusii Revisited: An Optimality Theoretic Account. Lingua, toleo. 109, uk. 109-153.

Cammenga, Jelle

• 2002 Phonology and morphology of Ekegusii: a Bantu language of Kenya. Köln: Rüdiger Köppe Verlag.

Whiteley, Wilfred H.

• 1956 A practical introduction to Gusii. Dar es Salaam/Nairobi/Kampala: East African Literature Bureau.
• 1960 The tense system of Gusii. Kampala: East African Institute of Social Research.
• 1974 Language in Kenia. Nairobi: Oxford University Press.

Viungo vya Nje

• Ekegusii-English English-Ekegusii Dictionary
• Ethnologue on Gusii
• Partial Gusii Swadesh list at Rosetta Project
• Ekegusii Encyclopedic Projects

Kusikiza

• Hadithi katika Redio ya Kitaifa kuhisi Lugha ya Kisii (kutoka Kipindi cha All Things Considered , 29 Aprili 2006)

Tazama Pia

• Lugha za Kenya