Vita vya Israeli–Irani

Vita vya Israeli–Irani, (13 Juni 2025 - 24 Juni 2025), ulikuwa mzozo mkubwa wa kijeshi ulioendelea kati ya Dola la Israeli na Jamhuri ya Kiislamu ya Irani, na ulikuwa mgogoro wa moja kwa moja na wenye nguvu zaidi kati ya mahasimu hao wa muda mrefu. Vita hivyo vilianzishwa na Israeli kupitia operesheni ya kijeshi iliyopewa jina la Operation Rising Lion, kwa mashambulizi ya anga na oparesheni za kisiri zilizolenga vituo vya nyuklia, makombora, na miundombinu ya kijeshi ya Irani katika maeneo mbalimbali kama Tehran, Natanz, na Tabriz. Irani ilijibu kwa kurusha makombora na droni nyingi dhidi ya miji ya Israeli kama Tel Aviv na Beersheba, na kusababisha vifo na majeruhi kwa raia na wanajeshi. Tangu hapo, vita hivyo vimeongezeka na kuhusisha mapigano katika nyanja mbalimbali kama vile vita vya mtandaoni, mashambulizi ya makundi ya wapiganaji wa mikoani, na hali ya kutoweka kwa utulivu katika eneo la Mashariki ya Kati, hali ambayo imesababisha wasiwasi mkubwa wa kimataifa kuhusu athari za kibinadamu, usalama wa nishati duniani, na uwezekano wa kuenea kwa vita hivyo katika eneo zima.

Chanzo

Uhusiano kati ya Israeli na Irani umekuwa wa uhasama tangu Mapinduzi ya Kiislamu ya Irani ya mwaka 1979 , wakati serikali ya Ayatollah Khomeini ilipochukua madaraka na kuitangaza Israeli kuwa adui wa Uislamu. Tangu wakati huo, Irani imekuwa ikiunga mkono makundi ya upinzani dhidi ya Israeli kama vile Hezbollah nchini Lebanon na Hamas katika Ukanda wa Gaza. Israeli kwa upande wake imekuwa ikihofia uwezo wa nyuklia wa Irani, hasa baada ya kugunduliwa kwa shughuli za siri za urutubishaji wa uranium, na imefanya juhudi mbalimbali za kuzuia Irani kupata silaha za nyuklia kupitia mashinikizo ya kimataifa, vikwazo, na wakati mwingine mashambulizi ya kisiri dhidi ya miundombinu ya nyuklia ya Irani.

Kabla ya kuanza kwa vita mnamo Juni 2025, kulikuwa na kuongezeka kwa mivutano na matukio ya mashambulizi ya kulipizana kisasi baina ya Israeli na Irani, ikiwa ni pamoja na mashambulizi dhidi ya meli katika Ghuba ya Oman na mashambulizi ya anga nchini Syria dhidi ya malengo yanayodaiwa kuwa ya Irani au washirika wake. Wataalamu wa usalama wa kimataifa walikuwa wameonya kuhusu uwezekano wa kuibuka kwa mzozo mkubwa, hasa kutokana na hali tete ya usalama katika eneo la Mashariki ya Kati na kuongezeka kwa siasa kali ndani ya serikali zote mbili.

Pia vita hii ilihusisha washirika wa Israeli ambao ni Marekani na umoja wa Ulaya kwa ujumla kupigana na Irani.