Viewbot

Viewbot ni programu ya kompyuta au hati (script) ya kiotomatiki inayotumiwa kuongeza idadi ya watazamaji wa video au matangazo ya moja kwa moja (live streams) mtandaoni kwa njia ya udanganyifu. Lengo kuu la kutumia viewbots ni kuwahadaa watazamaji na watangazaji wa biashara ili waamini kuwa muundaji wa maudhui ana umaarufu mkubwa kuliko uhalisia.

Tangu mwaka 2023, watiririshaji (streamers) wengi kwenye majukwaa kama Kick na Twitch wamehusishwa na matumizi ya viewbots.

Usuli na Teknolojia

Mbali na Twitch na Kick, matumizi ya viewbots yamerekodiwa kwenye majukwaa mengine ya kijamii kama YouTube, TikTok, na Instagram, pamoja na tovuti za kusikiliza muziki. Programu hizi mara nyingi hutengenezwa kukwepa mifumo ya ulinzi ya majukwaa hayo.

Soko la viewbots limeendelea kukua kwa kasi. Mnamo Oktoba 24, 2025, jukwaa la Viewbots lilitangaza mpango wa "Aurora AI," teknolojia inayodaiwa kutumia akili bandia (machine learning) kuiga tabia za binadamu—kama vile muda wa kutazama usiotabirika na maingiliano yanayoendana na muktadha—ili kufanya bots zisionekane tofauti na watumiaji halisi.

Wasomi wa vyombo vya habari vya dijitali wamelinganisha zoezi hili na kuweka "mannequins" (sanamu za dukani) kwenye uwanja wa burudani ili kuashiria msisimko wa uongo kwa wapita njia.

Hatua za Kisheria na Udhibiti

• Twitch (2018): Waumbaji wawili wa viewbots waliamriwa kulipa kiasi cha dola milioni 1.4 kwa Twitch baada ya kushindwa katika kesi iliyohusu ukiukwaji wa chapa na ushindani usio wa haki.
• FTC (2024): Mnamo Agosti 14, 2024, Tume ya Biashara ya Shirikisho la Marekani (FTC) ilitangaza sheria mpya ya kupambana na viashirio bandia vya mitandao ya kijamii na ukandamizaji wa maoni. Sheria hiyo ilianza kutumika rasmi Oktoba 13, 2024, ikilenga kuwaadhibu wanaunda maudhui wanaonunua watazamaji au wafuasi feki kwa sababu za kibiashara.

Matukio Muhimu na Shutuma

Kumekuwa na matukio kadhaa ya watiririshaji kushutumiwa kwa kutumia viewbots:

• Kick na Trainwreckstv: Mnamo Februari 2023, mwanzilishi mwenza wa Kick, Trainwreckstv, alikosoa watiririshaji wa kamari kwa kutumia bots. Mnamo Novemba 2024, Mkurugenzi Mtendaji wa Kick, Ed Craven, alisisitiza kujitolea kwa jukwaa hilo kuchukua hatua dhidi ya udanganyifu huo.
• N3on: Mnamo Desemba 2023, mtiririshaji N3on alishutumiwa baada ya mamia ya akaunti za bots kuingia kwenye matangazo yake ghafla. Mnamo Septemba 2024, ilidaiwa kuwa wafanyakazi wa Kick walithibitisha kuwa takwimu zake za utazamaji hazikuwa sahihi.
• QueenGloriaRP: Mnamo Machi 18, 2025, mtiririshaji huyu alionyesha kimakosa programu ya viewbot kwenye skrini yake wakati wa matangazo ya moja kwa moja. Ingawa alidai kuwa programu hiyo ilitokea kwa bahati mbaya wakati akitafuta mtandaoni, Twitch ilimfungia kwa kukiuka masharti ya huduma.
• xQc na Marafiki wa Kai Cenat: Mnamo Aprili 2025, mtiririshaji xQc aliwashutumu marafiki wa Kai Cenat (Reggie na Rakai) kwa kuongeza watazamaji ghafla kutoka 1,000 hadi 20,000 usiku mmoja, jambo alilodai kuwa ni matumizi ya bots.