Utamaduni wa Angola

Utamaduni wa Angola
Bendera ya Angola
Idadi ya makabila	Zaidi ya 100
Lugha rasmi	Kireno
Lugha nyingine	Kimbundu, Umbundu, Kikongo, Chokwe, Ovambo, na nyinginezo
Vyakula vikuu	Funje (ugali wa unga wa muhogo), samaki wa kukaanga, mchuzi wa mboga, nyama ya ng’ombe au kuku
Dini kubwa	Ukristo (hasa Katoliki), dini za jadi, Uislamu

Kinyago cha Wayombe, karne ya 19

Utamaduni wa Angola umeathiriwa sana na Ureno. Wareno walivamia sehemu za pwani ya Luanda na baadaye Benguela kuanzia karne ya 16 na 17, wakapanua ushawishi wao ndani ya eneo ambalo leo ni Angola mnamo karne ya 19 na 20, hadi walipoondoka mwaka 1975. Mataifa haya mawili yanashirikiana vipengele muhimu vya kitamaduni kama vile lugha ya Kireno na Ukristo wa Kikatoliki. Walakini, utamaduni wa sasa wa Angola ni mchanganyiko, ukitawaliwa zaidi na tamaduni asilia za Wabantu, zilizochanganyika na utamaduni wa Ureno. Makabila mbalimbali ya Angola yana mila, desturi na lugha zao, ikiwemo Waovimbundu, Wambundu, Wakongo, Wachokwe, Waavambo na wengine. Pia kuna machotara wachache (watu wa asili mchanganyiko wa Kiafrika na Kizungu) pamoja na Wazungu.

Makabila na lugha

Angola ina zaidi ya makabila 100 na lugha au lahaja tofauti. Ingawa Kireno ndiyo lugha rasmi, kwa Waangola wengi, hasa watu weusi, ni lugha ya pili au ya tatu.

Waovimbundu

Waovimbundu ni kundi kubwa zaidi la kikabila Angola, likiwa na asilimia 37 ya watu wote kulingana na makadirio ya Idara ya Mambo ya Nje ya Marekani mwaka 1988. Lugha yao ni Kimbundu.

Eneo lao kuu ni Uwanda wa Benguela kaskazini mwa mji wa Huambo. Historia inaonesha Ovimbundu walitokana na makabila mbalimbali walioungana na kuunda himaya ndogo ndogo. Kufikia karne ya 18, kulikuwa na himaya 22, ambazo 13 zilikuwa huru kabisa, na tisa zilikuwa tegemezi kwa himaya kubwa kama Bailundu, Wambu au Ciyaka. Kufikia mapema karne ya 20, Ureno ilipoimarisha utawala wake, nguvu ya viongozi wa himaya hizi ilianza kudhoofika. Hata hivyo, watu waliendelea kujitambulisha kwa himaya zao hata baada ya Vita vya Pili vya Dunia.

Kulikuwepo pia makundi yaliyokaa pembezoni kama Mbui waliokuwa kati ya Ovimbundu na Mbundu na Dombe waliokuwa magharibi karibu na pwani. Wengine kama Nganda na Hanya walitegemea ufugaji wa ng'ombe kama majirani zao Herero na Ovambo. Baadhi ya makundi haya yalianza kutumia lugha ya Umbundu karibuni tu.

Kabla ya Wareno kutawala kwa nguvu, Ovimbundu walihusika sana kwenye biashara ya watumwa, pembezoni ya pembe za ndovu, na nondo za nta ya asali, kama wasafirishaji, wafanyabiashara na hata wavamizi. Biashara ya watumwa ilipopungua mwishoni mwa karne ya 19, waligeukia biashara ya mpira wa asili. Lakini kushuka kwa biashara hiyo mwanzoni mwa karne ya 20 na kupokonywa ardhi na Wareno kuliwalazimu Ovimbundu kugeukia kilimo cha mazao ya biashara hasa kahawa.

Hata hivyo, kilimo hicho kilikumbwa na changamoto nyingi kama kuchoka kwa udongo, sera za kikoloni zisizoendeleza kilimo cha Waafrika, na uvamizi wa mashamba na mashamba bora kuchukuliwa na Wareno. Kufikia miaka ya 1960, zaidi ya Ovimbundu 100,000 (asilimia kubwa ya wanaume wenye nguvu) walihamia kwa mkataba wa mwaka mmoja au miwili kufanya kazi kwenye mashamba ya kahawa huko Uíge na Cuanza Norte. Wengine 15,000 hadi 20,000 walitafuta kazi Luanda na Lobito, na kiasi kama hicho walifanya kazi viwandani Huambo au kwa wakulima wa Benguela Plateau. Licha ya mishahara kuwa midogo, hawakuwa na chaguo jingine.

Katika miaka ya 1940, Ovimbundu waliunda jamii iliyojipanga zaidi wakati wa ukoloni kwa msaada wa wamisionari wa Kikristo kutoka Marekani. Walijenga vijiji vya Kikristo vyenye uongozi, shule, makanisa na kliniki, hali iliyosaidia kudumisha utamaduni wao huku wakielimisha watoto wao. Kizazi kilichotoka kwenye mfumo huu kiliongozwa na Jonas Savimbi na kuwa msingi wa harakati za UNITA. Katika miaka ya 1980, UNITA ilitumia mfumo huo huo kudumisha mshikamano wa Ovimbundu katika maeneo waliyoidhibiti.

Kutokana na mabadiliko mengi ya kijamii na kisiasa, haikujulikana wazi kama mshikamano wa Ovimbundu ungeendelea kudumu katika siasa za Angola za baada ya ukoloni.