Uchaguzi Mkuu wa Tanzania, 2025
Uchaguzi Mkuu wa Tanzania, 2025 ulifanyika tarehe Oktoba 29, 2025, na ulijumuisha uchaguzi wa Rais wa Tanzania, Wabunge, na Wawakilishi wenye kura wa madiwani katika mabaraza ya wilaya.Uchaguzi huu ulikuwa wa kwanza chini ya uongozi wa Rais Samia Suluhu Hassan kama mgombea wa urais, na ulishuhudia idadi ya wapigakura 37,655,559 waliojiandikisha katika majimbo 272. Rais aliyepo madarakani Samia Suluhu Hassan, ambaye alirithi nafasi hiyo mwaka 2021 baada ya kifo cha John Magufuli, aliwania muhula wake wa kwanza kamili kupitia chama tawala Chama Cha Mapinduzi (CCM). Uchaguzi huu ulifanyika katika mazingira yenye changamoto kubwa za kisiasa: chama kikuu cha upinzani, CHADEMA kilizuiwa kisheria kushiriki, na kiongozi wake Tundu Lissu alikamatwa na anakabiliwa na shtaka la uhaini kwa sababu ya wito wake wa mageuzi ya uchaguzi[1]. Watazamaji wa kimataifa na mashirika ya haki za binadamu yalitoa tahadhari kwamba hali ya demokrasia imezorota na Tanzania imepangiwa na shirika la Freedom House hadhi ya “Siyo Huru”, ikionyesha mwelekeo wa “udikteta wa uchaguzi”[2][3]. Mjadala mkubwa umeibuka kuhusu mageuzi ya sheria za uchaguzi, upungufu wa vyama pinzani na shinikizo la kimataifa kuhusu uwazi na uhuru wa vyombo vya habari.
Mageuzi ya Uchaguzi
[hariri | hariri chanzo]Mnamo mwaka wa 2024, Bunge la Tanzania lilipitisha marekebisho makuu matatu ya kisheria:[4]
- Sheria ya Tume Huru ya Uchaguzi (2024)
- Sheria ya Uchaguzi wa Rais, Wabunge na Madiwani (2024)
- Sheria ya Marekebisho ya Vyama vya Siasa (2024)
Mageuzi hayo yalitangazwa kama njia ya kuongeza uwajibikaji na uaminifu wa uchaguzi, lakini yamekosolewa kwa kutoshughulikia mambo ya msingi. Rais bado anabaki na mamlaka ya kuteua makamishna wengi wa tume ya uchaguzi. Viongozi wa upinzani na mashirika ya kiraia wanasema tume bado ipo chini ya ushawishi wa serikali, licha ya kuanzishwa kwa jopo la uteuzi.
Sheria mpya ziliweka masharti ya upatikanaji wa nakala za matokeo katika vituo vya kupigia kura, kuondoa ada za kubadilisha kadi za mpiga kura na kurekebisha baadhi ya taratibu za malalamiko ya uchaguzi. Hata hivyo, hazikurusu wagombea binafsi, hazikuongeza uwazi katika ufadhili wa vyama na ziliweka kanuni za mwenendo wa uchaguzi ambazo zilitumika kama msingi wa kuengua CHADEMA na ACT-Wazalendo baada ya kukataa kuzitia saini. Wanasiasa wakongwe na wachambuzi wa kisiasa wamesema mageuzi haya ni ya juu juu na hayakuondoa "upungufu wa imani" wa muda mrefu.
Uchaguzi wa rais
[hariri | hariri chanzo]Kulingana na matokeo rasmi yaliyotangazwa na NEC tarehe 31 Oktoba 2025, Rais Samia Suluhu Hassan wa CCM alishinda na kura 31,913,866 kutoka jumla ya kura 32,678,844, na asilimia 97.6%[5]. Wagombea wengine walikuwa kutoka vyama vidogo 16, lakini hakukuwa na mpinzani mkubwa kutokana na kutoa nje kwa CHADEMA na ACT-Wazalendo.
Marejeo
[hariri | hariri chanzo]- ↑ "Tanzania's main opposition Chadema party barred from upcoming elections". www.aljazeera.com (kwa Kiingereza). Aljazeera. Iliwekwa mnamo 2025-09-04.
- ↑ "October elections will reveal the extent of Tanzania's democratic decline". www.issafrica.org (kwa Kiingereza). ISSAFRICA. Iliwekwa mnamo 2025-09-04.
- ↑ Felistus Kandia. "Tanzania's 2025 Elections: A Quiet Collapse of Political Competition?". en. Iliwekwa mnamo 2025-09-04.
- ↑ "Tanzania's new political and electoral reforms". www.gepc.or.tz. Gepc. Iliwekwa mnamo 2025-09-04.
- ↑ "Matokeo ya uchaguzi wa Tanzania 2025: Tume ya Uchaguzi INEC yaendelea kutangaza matokeo". BBC News Swahili. 2025-10-30. Iliwekwa mnamo 2025-11-02.
- ↑ https://www.ohchr.org/en/press-releases/2025/11/tanzania-election-related-killings-and-other-violations-must-be-investigated
- ↑ https://news.un.org/en/story/2025/11/1166334