Siasa ya Burkina Faso
|
Nembo ya Taifa ya Burkina Faso | |
| Aina ya Serikali | Jamhuri ya urais chini ya utawala wa kijeshi |
| Rais wa Nchi | Ibrahim Traoré |
| Makamu wa Rais | Hakuna (nafasi haijajazwa rasmi) |
| Chama Tawala | Hakuna chama rasmi; utawala wa kijeshi kupitia MPSR |
| Vyama Vikuu | MPP, CDP, UPC, UNIR/PS, ADF/RDA (kabla ya kusimamishwa kwa katiba) |
| Uchaguzi wa Mwisho | Novemba 22, 2020 |
| Uchaguzi Ujao | Julai 2029 (kulingana na hati ya mpito ya 2024) |
| Katiba | Katiba ya 1991 (imesimamishwa; hati ya mpito ya 2022 inatumika) |
Burkina Faso ni nchi ya Afrika Magharibi yenye historia ya kisiasa iliyotawaliwa na mapinduzi, tawala za kijeshi, na juhudi za kidemokrasia zilizokatizwa mara kwa mara. Mfumo wa siasa wa taifa hili umebadilika sana tangu uhuru wake kutoka kwa Ufaransa mwaka 1960, hadi mapinduzi ya kijeshi ya karibuni yaliyobadilisha tena uongozi wa taifa[1].
Baada ya Uhuru (1960 – 1983)
[hariri | hariri chanzo]Burkina Faso, zamani ikijulikana kama Upper Volta, ilipata uhuru wake tarehe 5 Agosti 1960. Rais wa kwanza, Maurice Yaméogo, alianzisha utawala wa chama kimoja. Utawala wake ulianguka mwaka 1966 kupitia mapinduzi ya kijeshi ya amani, yaliyoongozwa na Jenerali Sangoulé Lamizana, ambaye alitawala hadi mwaka 1980.
Katika kipindi hiki, kulikuwepo na jaribio la kuanzisha mfumo wa vyama vingi, lakini hali ya kisiasa ilibaki kuwa ya kijeshi na isiyo thabiti.
Mapinduzi ya Thomas Sankara (1983 – 1987)
[hariri | hariri chanzo]Mwaka 1983, Kapteni Thomas Sankara aliteuliwa kuwa Waziri Mkuu na baadaye akaongoza mapinduzi yaliyomweka madarakani. Utawala wa Sankara uliweka msingi wa siasa za mrengo wa kushoto, uliopinga ukoloni mamboleo na kupigania haki za jamii za kipato cha chini.
Sankara alibadilisha jina la nchi kutoka Upper Volta kuwa Burkina Faso (kumaanisha "nchi ya watu waadilifu"). Alipunguza mishahara ya viongozi, alipiga marufuku matumizi ya magari ya kifahari ya serikali, na alisisitiza juu ya kujitegemea kiuchumi.
Hata hivyo, utawala wake uliishia kwa mapinduzi mengine mwaka 1987, ambapo aliuawa na rafiki yake wa karibu, Blaise Compaoré, aliyechukua madaraka.
Utawala Mrefu wa Blaise Compaoré (1987 – 2014)
[hariri | hariri chanzo]Compaoré alitawala kwa muda wa miaka 27, akiongoza mfumo wa vyama vingi wa kiutawala lakini uliotawaliwa na chama chake, Congress for Democracy and Progress (CDP). Chini ya utawala wake, katiba mpya ilitungwa mwaka 1991, ikianzisha mfumo wa Uraisi wa mihula miwili ya miaka mitano kila muhula.
Hata hivyo, Compaoré alibadilisha katiba mara kadhaa ili kuongeza muda wake madarakani, hatua iliyoibua maandamano makubwa.
Mwaka 2014, alipendekeza tena kubadilisha katiba ili agombee muhula mwingine tena. Maandamano ya wananchi yalizuka kote nchini, na kusababisha kuanguka kwake mnamo tarehe 31 Oktoba 2014.
Serikali ya Mpito na Uchaguzi wa Kidemokrasia (2015 – 2021)
[hariri | hariri chanzo]Baada ya kuondolewa kwa Compaoré, serikali ya mpito ilianzishwa chini ya Michel Kafando. Uchaguzi huru ulifanyika mwaka 2015, na Roch Marc Christian Kaboré wa chama cha People’s Movement for Progress (MPP) alichaguliwa kuwa Rais.
Utawala wa Kaboré ulikumbwa na changamoto kubwa za kiusalama kutokana na mashambulizi ya wanamgambo wa Kiislamu, hasa kaskazini mwa nchi. Hali hiyo ilisababisha ukosoaji mkubwa wa utawala wake kwa kushindwa kurejesha amani.
Mapinduzi ya Kijeshi (2022 – 2024)
[hariri | hariri chanzo]Mnamo Januari 2022, jeshi lilimpindua Rais Kaboré kwa madai ya kushindwa kukabiliana na ugaidi. Paul-Henri Sandaogo Damiba alichukua mamlaka kama kiongozi wa mpito kupitia Patriotic Movement for Safeguard and Restoration (MPSR).
Mwezi Septemba 2022, Damiba aliondolewa na Kapteni Ibrahim Traoré, ambaye kwa sasa anaongoza serikali ya mpito. Traoré aliahidi kurejesha utawala wa kiraia hadi kufikia mwaka 2024, lakini bado hali ya kisiasa na kiusalama haijatengamaa kikamilifu[2].
Muundo wa Siasa wa Kikatiba
[hariri | hariri chanzo]Kikatiba (katika vipindi visivyo vya mapinduzi), Burkina Faso ina mfumo wa urais wa kidemokrasia, ambapo Rais ni mkuu wa nchi na serikali. Bunge la nchi lina wajumbe wanaochaguliwa moja kwa moja, na Mahakama Kuu inasimamia masuala ya kisheria.[3]
Hata hivyo, mapinduzi ya mara kwa mara yamekuwa yakikatiza utekelezaji wa katiba na kuhujumu ukuaji wa taasisi huru za kidemokrasia.
Vyama vya Siasa
[hariri | hariri chanzo]Baadhi ya vyama vya siasa muhimu ni:
- MPP – People’s Movement for Progress
- CDP – Congress for Democracy and Progress
- UPC – Union for Progress and Change
- UNIR/PS – Union for Renaissance / Sankarist Party
Licha ya mfumo wa vyama vingi kuruhusiwa kikatiba, siasa za Burkina Faso zimekuwa zikigubikwa na ushawishi mkubwa wa kijeshi na mivutano ya mara kwa mara.
Changamoto za Siasa
[hariri | hariri chanzo]Burkina Faso inakabiliwa na changamoto kadhaa za kisiasa, zikiwemo[4]:
- Ugaidi na mashambulizi ya wanamgambo
- Mapinduzi ya kijeshi yanayokatiza demokrasia
- Migogoro ya ndani na ukosefu wa usalama wa kikanda
- Udhaifu wa taasisi za kikatiba na sheria
Marejeo
[hariri | hariri chanzo]- ↑ BBC News. "Burkina Faso Country Profile", 2024. [https://www.bbc.com/news/world-africa-13072857]
- ↑ Al Jazeera. “Burkina Faso’s Military Coup Timeline”, 2022. [https://www.aljazeera.com]
- ↑ Constitution of Burkina Faso, 2015 (Revised).
- ↑ Freedom House. “Burkina Faso: Freedom in the World Report”, 2023. [https://freedomhouse.org/country/burkina-faso]