Sam Joseph Ntiro

Sam Joseph Ntiro (20 Aprili 1923 – 1 Januari 1993) alikuwa msanii na Kamishna Mkuu wa kwanza kutoka Afrika Mashariki katika Mahakama ya Mtakatifu James mjini London, akiwakilisha Jamhuri ya Tanganyika ya wakati huo nchini Uingereza. Alitumikia nafasi hiyo kuanzia mwaka wa uhuru 1961 hadi 1964, na pia alikuwa Balozi wa Tanganyika nchini Ireland katika kipindi hicho.

Maisha ya awali na elimu

Ntiro alizaliwa Ndereny, parokia ya Nkuu, eneo la Machame, Wilaya ya Hai, Mkoa wa Kilimanjaro, kaskazini-magharibi mwa Tanzania, kwenye miteremko ya Mlima Kilimanjaro. Ntiro alisoma katika Shule ya Msingi ya Ndereny Nkuu na alipata elimu ya Sekondari ya Awali na ya Juu katika Shule ya Sekondari ya Old Moshi iliyoko eneo la Marangu.

Katika maisha yake, Ntiro alijifunza na kuzungumza kwa ufasaha Kiingereza, Kiswahili, na lugha za kienyeji za Kimachame na Kimarangu. Aidha, alikuwa na uelewa wa kazi wa lugha za Runyoro, Luganda, Kifaransa, Kijerumani na Kiitalia.

Ntiro alipata elimu ya juu katika Chuo cha Makerere cha Chuo Kikuu cha Afrika Mashariki, ambacho wakati huo kilikuwa chini ya Chuo Kikuu cha London, ambako alisomea Sanaa na Elimu. Baadaye alifanya masomo ya uzamili katika Chuo cha Slade cha Sanaa Nzuri, Chuo Kikuu cha London.

Taaluma

Alifundisha katika Chuo cha Makerere (ambacho sasa ni Chuo Kikuu cha Makerere), Taasisi ya Ufundi ya Kyambogo (sasa Chuo Kikuu cha Kyambogo) na Chuo Kikuu cha Dar es Salaam. Pamoja na Elias Jengo, alikuwa miongoni mwa waanzilishi wa Idara ya Muziki, Sanaa na Utamaduni ya chuo hicho. Akiwa Dar es Salaam, alikuwa Msanii Mkazi, Mhadhiri Mwandamizi, na alipoondoka kazini alihudumu kama Profesa Mshiriki.

Aidha, alifanya utafiti nchini Marekani katika miaka ya 1970 katika Vyuo vya Dillard na Xavier vilivyoko New Orleans, Louisiana, na katika miaka ya 1980 katika Chuo Kikuu cha Wisconsin kilichoko Madison, akijikita katika maeneo ya Sanaa Nzuri na Masomo ya Kiafrika. Ntiro pia alihudumu kama mtahini wa nje katika masomo ya Sanaa Nzuri, Historia ya Sanaa, na wakati mwingine Historia na Jiografia katika nchi za Kenya, Uganda, Tanzania, Malawi, Zambia, Zimbabwe, Uingereza, Marekani, Kanada, Ghana na Nigeria.

Mnamo mwaka 1961, Ntiro aliacha Chuo cha Makerere ambako alikuwa amefikia cheo cha Profesa wa Uchoraji, ili kukubali wadhifa wa kuwa Kamishna Mkuu wa kwanza wa Jamhuri ya Tanganyika katika Mahakama ya Mtakatifu James mjini London.

Baada ya hapo, Ntiro alifundisha katika vyuo vikuu vya Kyambogo na Dar es Salaam kuanzia mwaka 1967 hadi 1973. Zaidi ya hayo, alihudumu kama Kamishna wa Utamaduni katika Serikali ya Tanzania. Idara hiyo ilianza chini ya Wizara ya Elimu na baadaye ikahamishiwa katika Wizara ya Utamaduni wa Taifa na vijana.

Maisha binafsi

Ntiro alifunga ndoa na Evangeline Sarah Nyendwoha, ambaye alikuwa mwanamke wa kwanza kuhitimu kutoka chuo kikuu nchini Uganda na Afrika Mashariki, mwaka 1958. Walijaliwa watoto wawili wa kiume, Joseph na Simbo (1961–2008).

Mapokezi

Mchoro wake wa rangi ya mafuta wa mwaka 1956 uliopewa jina "Wanaume Wakipeleka Pombe ya Ndizi kwa Bibi Harusi Usiku" unahifadhiwa katika mkusanyiko wa Makumbusho ya Sanaa ya Kisasa, Jiji la New York.