Nenda kwa yaliyomo

Rose Gana Fomban Leke

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

Rose Gana Fomban Leke ni mtaalamu wa malaria kutoka nchini Kamerun na ni Profesa Mstaafu wa masuala ya Kinga Mwili na Vimelea katika Chuo Kikuu cha Yaounde I. Alitunukiwa+ Tuzo ya L'Oréal-UNESCO kwa Wanawake katika Sayansi mnamo 2024.

Maisha ya awali na elimu

[hariri | hariri chanzo]

Leke katika ukuaji wake alikuwa akiugua malaria mara nyingi, kama sehemu ya kawaida ya maisha. [1] Alipendezwa na huduma udaktari kwa mara ya kwanza kutokana na matibabu aliyopata kwa ajili ya jipu lilokuwa kwenye mapafu huko Limbe alipokuwa na umri wa miaka sita. [2] [3] Mama yake hakuwahi kwenda shule, hata hivyo baba yake alikuwa akifanya kazi ya mwalimu wa shule, na wote wawili walimtia moyo kutafuta fursa za kielimu. [2] [3] Alienda Chuo cha Saint Mary-of-the-Woods, Indiana, Marekani mwaka wa 1966 kwa ajili ya masomo yake ya shahada ya kwanza, na kisha Chuo Kikuu cha Illinois Urbana-Champaign kwa ajili ya shahada yake ya uzamili katika maabara ya David Silverman. Leke alifuatilia Shahada yake ya Uzamivu, iliyopewa jina la Murine plasmodia: maambukizi sugu, yenye virusi na yanayojizuia, katika Chuo Kikuu cha Montréal, Kanada mwaka wa 1975. [4] [5]

Utafiti

[hariri | hariri chanzo]

Utafiti wa Profesa Leke umejikita katika ugonjwa wa malaria inayohusiana na ujauzito, ambapo hata wanawake ambao wana kinga dhidi ya aina kali zaidi za malaria wanaweza kupatwa na aina ya ugonjwa huo unaohatarisha maisha, na kuathiri afya ya mtoto. [6] Alianzisha ushirikiano wa muda mrefu na Diana Taylor katika Chuo Kikuu cha Hawaii huko Manoa ili kuchunguza hali hii. [2] [6] Kwa Umoja wao walifanya utafiti na walichapisha makala mwaka wa 2018 ambao ulionyesha kwamba idadi kubwa ya vimelea wakati wa malaria inahusiana na ujauzito kwa kweli ilimpa mtoto kinga bora dhidi ya maambukizi ya ugonjwa wa malaria ya baadaye, na kupendekeza kwamba maambukizi yasiyohusiana na ujauzito yanaweza kumfanya mtoto awe na uwezekano mkubwa wa kupata magonjwa. [7]

Tuzo na utambuzi

[hariri | hariri chanzo]
  • Leke amekuwa mwanachama mwandamizi wa mashirika mengi katika yanayohusika na kinga mwilini na malaria.
  • Alipokea Tuzo ya UNESCO-L'Oréal kwa Wanawake katika Sayansi mnamo 2024 .
  • Leke alianzisha Muungano wa Kamerun Dhidi ya Malaria . [8]
  • Alihudumu kama rais wa Shirikisho la Vyama vya Kinga vya Kiafrika kuanzia mwaka 1997 hadi mwaka 2001, na kama mjumbe wa baraza la Umoja wa Kimataifa wa Vyama vya Kinga vya Kinga kuanzia mwaka wa 1998 hadi mwaka wa 2004. [6]
  • Mnamo mwaka wa 2002, amri ya rais ilimteua Leke kama mwenyekiti wa Bodi ya Wakurugenzi ya Taasisi ya Kitaifa ya Utafiti wa Kimatibabu ya Kamerun. [6] [4]
  • Alitunukiwa Tuzo ya Kisayansi ya Kwame Nkrumah ya Wanawake ya mwaka wa 2011 na Umoja wa Afrika . [6] [8]
  • Leke alistaafu kutoka nafasi za juu za chuo kikuu mwaka wa 2013, akiwa mkuu wa Idara ya Tiba na Mkurugenzi wa Kituo cha Bioteknolojia katika Chuo Kikuu cha Yaoundé I. [9]
  • Alialikwa kutoa Hotuba ya Ukumbusho wa Aggrey‐Fraser‐Guggisberg ya mwaka wa 2014 katika Chuo Kikuu cha Ghana na akatunukiwa shahada ya heshima ya Daktari wa Sayansi (DSc) na taasisi hiyo hiyo. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2021)">nukuu inahitajika</span> ]
  • Mnamo mwaka wa 2015, Leke alichaguliwa kuwa mshiriki wa heshima wa kimataifa wa Jumuiya ya Madawa ya Kitropiki na Usafi ya Marekani . Pia alianzisha Taasisi ya Juu ya Ukuaji katika Utafiti wa Afya kwa Wanawake, yenye lengo la kuwashauri wanasayansi wanawake nchini Kamerun. [6] [10]
  • Mnamo 2018, Leke aliheshimiwa kama Shujaa wa Afya na Wanawake katika Afya ya Kimataifa na Huduma ya Afya ya Umeme kwa Ujumla wakati wa Mkutano wa Afya Duniani huko Geneva. [11] [12]
  • Mnamo mwaka wa 2019, aliteuliwa kisherehe kuwa Malkia Mama wa Jumuiya ya Madaktari ya Kamerun na Baraza la Madaktari la Kamerun. [13]
  • Leke ni mwanachama wa Kamati ya Ushauri ya Sera ya Malaria ya Shirika la Afya Duniani na Kamati ya Dharura ya Kanuni za Afya za Kimataifa kuhusu Kutokomeza Polio . [1] [2] [9] [13]
  • Mnamo 2023, alipokea Tuzo ya Virchow, akiheshimu utafiti wake wa magonjwa ya kuambukiza kwa niaba ya ulimwengu usio na malaria na kujitolea kwake katika kuendeleza usawa wa kijinsia. Tuzo hiyo imepewa euro 500,000 na ilianzishwa na Wakfu wa Virchow usio wa faida.
  • Michango yake kwa sayansi ilitambuliwa katika kitabu cha Towards Women Participation in Scientific Research in Africa . [14]

Maisha binafsi

[hariri | hariri chanzo]

Leke ana wajukuu wengi. [3]

Tanbihi

[hariri | hariri chanzo]
  1. 1 2 "WHO | A career dedicated to helping women fight malaria". WHO. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo Oktoba 12, 2016. Iliwekwa mnamo 2019-10-19.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  2. 1 2 3 4 "TDR | TDR Global profile: Creating new opportunities for women researchers". WHO. Iliwekwa mnamo 2019-10-20.
  3. 1 2 3 Leke, Rose (Aprili 2016). "Interview with Rose Leke: Urging Female Scientists to Shoot for the Moon". Trends in Parasitology (kwa Kiingereza). 32 (4): 266–268. doi:10.1016/j.pt.2015.12.008. PMID 27489922.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  4. 1 2 Leke, R. G. (2006). "Rose Gana Fomban Leke's". The Lancet (kwa Kiingereza). 367 (9512): 723. doi:10.1016/S0140-6736(06)68291-3. PMID 16517261.
  5. ↑ "Meet Prof Dr Mrs Rose Gana Fomban Leke". www.lesausa.org. Iliwekwa mnamo 2019-10-23.
  6. 1 2 3 4 5 6 Teke, Elvis (2019-04-25). "Emeritus Professor Rose Gana Fomban Leke: the malaria combatant". Cameroon Radio Television (kwa Kifaransa). Iliwekwa mnamo 2019-10-19.
  7. ↑ Tassi Yunga, Samuel; Fouda, Genevieve G.; Sama, Grace; Ngu, Julia B.; Leke, Rose G. F.; Taylor, Diane W. (2018-01-09). "Increased Susceptibility to Plasmodium falciparum in Infants is associated with Low, not High, Placental Malaria Parasitemia". Scientific Reports (kwa Kiingereza). 8 (1): 169. Bibcode:2018NatSR...8..169T. doi:10.1038/s41598-017-18574-6. ISSN 2045-2322. PMC 5760570. PMID 29317740.
  8. 1 2 "Cameroonian Female Scientist Praised for Fighting Stereotypes, Disease". Voice of America (kwa Kiingereza). Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo Oktoba 20, 2019. Iliwekwa mnamo 2019-10-20.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  9. 1 2 "WHO | Biographies of the members of, and advisers to, the IHR Emergency Committee concerning ongoing events and context involving transmission and international spread of poliovirus". WHO. Iliwekwa mnamo 2019-10-20.
  10. ↑ Mekongo, Pierrette Essama; Nolna, Sylvie Kwedi; Ngounoue, Marceline Djuidje; Ndongo, Judith Torimiro; Ndje, Mireille Ndje; Nguefeu, Celine Nkenfou; Nguefack, Julienne; Mah, Evelyn; Adjidja, Amani; Tiedeu, Barbara Atogho; Ngassa, Marielle Paty (2019-02-09). "The Mentor–Protégé Program in health research in Cameroon". The Lancet (kwa English). 393 (10171): e12–e13. doi:10.1016/S0140-6736(19)30205-3. ISSN 0140-6736. PMID 30739699.{{cite journal}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  11. ↑ "Cameroon's Rose Leke wins 2018 'Heroine of health' award". Journal du Cameroun (kwa Kifaransa). 2018-08-06. Iliwekwa mnamo 2019-10-20.
  12. ↑ "Recognition - Professor Rose Leme | Medical Recognition-Camer". www.cameroon-tribune.cm (kwa Kiingereza). Iliwekwa mnamo 2019-10-20.
  13. 1 2 "After 30 years in global health, this woman is ensuring the future is in good hands". GE Healthcare The Pulse (kwa American English). 2018-05-21. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo 2019-10-28. Iliwekwa mnamo 2019-10-28.
  14. ↑ "Towards women participation in scientific research in Africa" (PDF). Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo (PDF) mnamo 2019-08-19.
Rudishwa kutoka "https://sw.wikipedia.org/w/index.php?title=Rose_Gana_Fomban_Leke&oldid=1508956"