Nenda kwa yaliyomo

Muziki wa Afrika

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Muziki wa Afrika
Umm Kulthum
Umm Kulthum
Eneo: Bara la Afrika (Kaskazini, Mashariki, Kati, Magharibi, Kusini)
Sifa kuu: Mdundo tata (polyrhythm), mtindo wa swali na jibu (call-and-response), uboreshaji (improvisation)
Mitindo Mikuu: Rumba ya Kongo, Highlife, Afrobeat, Soukous, Taarab, Mbalax, Kizomba
Ala za Asili: Ngoma, mbira, kora, xylophone, filimbi
Athari za Kimataifa: Blues, Jazz, Salsa, Cumbia, Soca

Muziki wa Afrika ni mpana na wenye utajiri mkubwa wa aina mbalimbali, huku kukiwa na kanda na nchi zinazodumisha tamaduni za pekee za muziki. Muziki wa Kiafrika unajumuisha mitindo kama vile makwaya, highlife, mbube, muziki wa mitaani, jùjú, fuji, jaiva, afrobeat, afrofusion, mbalax, rumba ya Kongo, soukous, ndombolo, makossa, kizomba, na taarab, miongoni mwa mingine.[1] Muziki wa Kiafrika pia unatumia aina mbalimbali za ala kutoka kote bara hili.

Tamaduni za muziki na dansi za diaspora ya Kiafrika, zilizoundwa kwa viwango tofauti na tamaduni za muziki wa Kiafrika, zinajumuisha mitindo ya Kimarekani kama vile Dixieland jazz, blues, na jazz, pamoja na mitindo ya Karibiani kama vile calypso (tazama kaiso), na soca. Mitindo ya muziki wa Amerika ya Kusini ikiwa ni pamoja na cumbia, salsa, son cubano, rumba, conga, bomba, samba, na zouk ilistawi kutokana na muziki wa Waafrika waliokuwa watumwa na kwa upande wake, imeshawishi muziki maarufu wa Kiafrika wa sasa.[1][2]

Kama ilivyo kwa muziki wa Asia, India, na Mashariki ya Kati, muziki wa Kiafrika una mdundo mkubwa. Mifumo yake tata ya mdundo mara nyingi huhusisha mdundo mmoja uliopigwa dhidi ya mwingine ili kuunda mdundo mchanganyiko. Mfano wa kawaida ni mdundo wa tatu dhidi ya mbili. Tamaduni za muziki za Kusini mwa Jangwa la Sahara mara nyingi hutegemea safu pana ya ala za kupigwa, zikiwemo xylophone, djembe, ngoma, na ala zinazozalisha sauti kama vile mbira au "piano ya kidole gumba".[2][3]

Kipengele kingine kinachotofautisha muziki wa Kiafrika ni mtindo wake wa swali na jibu (call-and-response), ambapo sauti au ala moja hucheza kifungu kifupi cha melodia, na kifungu hicho kinarudiwa na sauti au ala nyingine. Mwingiliano huu pia unaenea hadi kwenye mdundo, huku ngoma moja ikipiga mtindo wa mdundo unaorudiwa au kukamilishwa na nyingine. Muziki wa Kiafrika pia hutumia uboreshaji (improvisation) kwa kiwango kikubwa. Msimamo wa msingi wa mdundo huchezwa, na kisha wapiga ngoma huboresha mitindo mipya juu ya msingi ulioimarishwa.

Muziki wa kitamaduni katika sehemu kubwa ya bara hili hupitishwa kupitia mapokeo ya mdomo. Tofauti ndogo za sauti na msisitizo hazitafsiriwi kwa urahisi katika uandishi wa Magharibi. Muziki wa Kiafrika unaambatana kwa karibu na mizani ya Magharibi ya tetratonic (noti nne), pentatonic (noti tano), hexatonic (noti sita), na heptatonic (noti saba). Upatanisho wa melodia (harmonization) hufikiwa kwa kuimba kwa uwiano wa theluthi, robo, au tano sambamba.

Muziki ni sehemu muhimu ya maisha ya kijamii barani Afrika.[4] Huundwa kwa ajili ya starehe ya umma na ushiriki wa umma, na ni mshikamano huu wa kijamii kupitia muziki uliounda wazo la Christopher Small la musicking.[5] Muziki hutumika kama njia ya maoni ya kijamii na maadili, ukichukua maumbo kama vile nyimbo za kazi, nyimbo za mapenzi, bembelezi, nyimbo za kujisifu, nyimbo za sifa, nyimbo za masimulizi, na nyimbo za dhihaka.[6] Muziki pia ni muhimu katika dini, ambapo mila na sherehe za kidini hutumia muziki kupitisha hadithi kupitia vizazi na kuambatana na uimbaji na dansi.[7]

Muziki kwa nchi

[hariri | hariri chanzo]

- Muziki wa Afrika Kaskazini

- Muziki wa Afrika Mashariki

- Muziki wa Afrika ya Kati

- Muziki wa Afrika Magharibi

- Muziki wa Afrika Kusini

Muziki kwa maeneo

[hariri | hariri chanzo]

Afrika Kaskazini na Pembe ya Afrika

[hariri | hariri chanzo]

Afrika Kaskazini ni kitovu cha Misri ya Kale na Karthago, ustaarabu uliokuwa na vifungo imara na Mashariki ya Kati ya Kale na uliounga mkono tamaduni za Ugiriki na Roma. Baadaye Misri ilitawaliwa na Wajemi, Wagiriki, na Waroma, wakati Karthago ilitawaliwa na Waroma na Wavandali. Eneo hilo baadaye lilitwaliwa na majeshi ya Kiarabu na kuingizwa katika eneo la Maghreb la Afrika ya Kiarabu.[8] Muziki wake unadumisha uhusiano wa karibu na muziki wa Mashariki ya Kati na unatumia njia zinazofanana za melodia (maqamat).[9]

Muziki wa Afrika Kaskazini unajumuisha mitindo mbalimbali, kuanzia muziki wa Misri ya Kale hadi muziki wa Berber na Tuareg wa jangwani. Kwa karne nyingi, muziki wa sanaa wa kanda hiyo umefuata mikondo ya muziki wa asili wa Kiarabu na muziki wa asili wa Andalusia, wakati mitindo yake maarufu ya sasa inajumuisha raï ya Algeria.

Muziki wa Sudani na Pembe ya Afrika, ukijumuisha Eritrea, Ethiopia, Djibouti na Somalia, unaweza kuwekwa pamoja na ule wa Afrika Kaskazini. Muziki wa Somalia kwa kawaida ni wa pentatonic, ukitumia sauti tano kwa kila oktavo badala ya mizani ya heptatonic (noti saba).[8] Muziki wa milima ya Ethiopia unategemea mfumo wa modi unaoitwa qenet, unaojumuisha modi kuu nne: tezeta, bati, ambassel, na anchihoy.[10] Modi tatu za ziada ni mabadiliko ya hapo juu: tezeta minor, bati major, na bati minor.[11] Baadhi ya nyimbo huchukua jina la qenet yao, kama vile tizita, wimbo wa kumbukumbu.[10]

Afrika Magharibi, ya Kati, Kusini-Mashariki, na Kusini

[hariri | hariri chanzo]
Tabu Ley Rochereau

Arthur Morris Jones (1889–1980), mtaalamu wa ethnomusicology, alibaini kuwa kanuni za pamoja za mdundo wa tamaduni za Kibantu za Afrika zinaunda mfumo mmoja mkuu.[12] Vile vile, mpiga ngoma mahiri na msomi C. K. Ladzekpo anathibitisha "mshikamano mkubwa" wa kanuni za mdundo za Kibantu za Afrika.[13]

Muziki wa kitamaduni wa Kiafrika mara nyingi una kazi maalum. Maonyesho yanaweza kuwa marefu na mara nyingi yanahusisha ushiriki wa watazamaji.[14] Kuna nyimbo maalum za kazi, kuzaa, ndoa, kuwindwa, na shughuli za kisiasa, pamoja na muziki uliokusudiwa kufukuza pepo wabaya au kuheshimu roho njema, wafu, na mababu.

Nje ya Pembe ya Afrika, maeneo yaliyobaki ya Kusini mwa Jangwa la Sahara yanaweza kugawanywa katika mikoa mine ya kiisimu:[12] - Eneo la Mashariki: linajumuisha muziki wa Uganda, Kenya, Rwanda, Burundi, Tanzania, Malawi, Msumbiji, na Zimbabwe, pamoja na visiwa vya Madagaska, Shelisheli, Mauritius, Somalia, na Comoro. - Eneo la Kusini: linajumuisha muziki wa Afrika Kusini, Lesotho, Swaziland, Botswana, Namibia, na Angola. - Eneo la Kati: linajumuisha muziki wa Chad, Jamhuri ya Afrika ya Kati, Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo, na Zambia, ikijumuisha tamaduni za muziki wa Wapygmy. - Eneo la Magharibi: linajumuisha muziki wa Senegali na Gambia; Guinea na Guinea-Bissau; Sierra Leone na Liberia; Mali, Niger na Burkina Faso; Ivory Coast, Ghana, Togo, Benin, Nigeria, Kamerun, Gabon, na Jamhuri ya Kongo; pamoja na nchi za visiwa kama São Tomé na Príncipe.

Wimbo wa Kiazande kutoka Kongo ukitumbuizwa kwa xylophone.

Afrobeat, jùjú, fuji, highlife, makossa, na kizomba ni miongoni mwa mitindo inayotumbuizwa Afrika Magharibi. Muziki wa Afrika Magharibi unatofautiana kulingana na kanda, huku maeneo ya Waislamu yakijumuisha vipengele vya muziki wa Kiislamu na maeneo yasiyo ya Waislamu yakiegemea zaidi tamaduni za asili, kulingana na mwanahistoria Sylviane Diouf na mtaalamu wa ethnomusicology Gerhard Kubik.[15]

Ala za muziki

[hariri | hariri chanzo]
Mwanamuziki wa Algeria Abderrahmane Abdelli akipiga mandole

Mbali na utumiaji wa sauti, aina mbalimbali za ala za muziki hutumika. Ala za Kiafrika zinajumuisha aina mbalimbali za ngoma, vifaa vya kutikiswa kama makasia, harpa na ala zinazofanana na harpa kama vile kora na ngoni; vinubi; xylophone mbalimbali na ala za lamellophone kama vile mbira; na ala za upepo zikiwemo filambi na tarumbeta.

Ala za muziki za Kusini mwa Jangwa la Sahara zimegawanywa katika makundi matano: membranophones, chordophones, aerophones, idiophones, na percussion.[16]

Ngoma zinazotumiwa katika muziki wa kitamaduni wa Kiafrika zinajumuisha talking drums, bougarabou na djembe huko Afrika Magharibi, ngoma za maji Afrika Kati na Magharibi, na aina mbalimbali za ngoma za ngoma huko Afrika Kati na Kusini.

Ushawishi kwenye muziki wa Amerika Kaskazini

[hariri | hariri chanzo]

Muziki wa Kiafrika umekuwa na jukumu kubwa katika kuunda kile tunachokijua leo kama Dixieland, blues, na jazz. Mitindo hii yote imekopa kutoka kwa midodongo na sauti za Kiafrika zilizovushwa ng'ambo ya Atlantiki na Waafrika waliokuwa watumwa.[17] Blues ilistawi kama mchanganyiko wa mizani ya Kiafrika ya blue note na ala za muziki za Ulaya.[18]

Bendi ya Steve Winwood ya progressive rock/jazz rock Traffic mara nyingi ilitumia midodongo ya Afrika Magharibi

Katika albamu yake Graceland, mwanamuziki wa nchini Marekani Paul Simon alitumia bendi, midodongo, na melodia za Afrika Kusini kama msingi wa muziki wa nyimbo zake, akiwashirikisha wasanii kama vile Miriam Makeba, Ladysmith Black Mambazo, na Ray Phiri.[19]

Afro-pop

[hariri | hariri chanzo]
Miriam Makeba akitumbuiza
Angham, nyota wa pop

Muziki maarufu wa Kiafrika – unaojulikana kwa kawaida kama Afro-pop – ni mkubwa na wenye kutofautiana kama ilivyo kwa muziki wa kitamaduni wa Afrika.[20][21] Mitindo mingi ya kisasa ya Kiafrika imeendelea kupitia mwingiliano na muziki maarufu wa Kimagharibi.[22]

Mnamo mwaka 1933, Solomon Linda aliunda kikundi cha Solomon Linda's Original Evening Birds. Wimbo wao uliovuma kimataifa, "Mbube", uliotolewa mwaka 1939, ukawa rekodi ya kwanza ya Kiafrika kuuza zaidi ya nakala 100,000.[23] Mwimbaji mwingine maarufu wa Afrika Kusini wa karne ya 20 alikuwa Miriam Makeba, aliyefariki akiwa na umri wa miaka 76.[24]

Huko Afrika Magharibi, Fela Kuti na Tony Allen walitumbuiza muziki wa Afrobeat,[25] huku Femi Kuti na Seun Kuti wakiendeleza njia ya baba yao Fela Kuti.

  1. 1 2 Collins, Professor John (2002). "African Popular Music". Ap media. Iliwekwa mnamo 20 Agosti 2026.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link) CS1 maint: url-status (link)
  2. 1 2 "Definitions of Styles and Genres: Traditional and Contemporary African Music". CBMR. Columbia University. Iliwekwa mnamo 3 Machi 2016.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  3. ↑ Estrella, Espie. "African music". Music Education. about.com. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo 2014-03-01. Iliwekwa mnamo 1 Machi 2014.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  4. ↑ Takyiwaa, Manuh; Esi, Sutherland-Addy (2014-05-08). Africa in Contemporary Perspective: A Textbook for Undergraduate Students (kwa Kiingereza). Sub-Saharan Publishers. uk. 430. ISBN 978-9988-647-37-7.
  5. ↑ Crossley, Nick (2022). "Musicking to Music Worlds: On Christopher Small's Important Innovation" (PDF). Music Research Annual. 3.
  6. ↑ Darkwa, Asante (1987). "Culture and communication: music, song and dance as medium of communications in África". Revista África. 10 (10): 131–139. doi:10.11606/issn.2526-303X.v0i10p131-139.
  7. ↑ Floyd, Samuel A. (1995). The Power of Black Music: Interpreting Its History from Africa to the United States. Oxford University Press. ku. 14–34.
  8. 1 2 Abdullahi, Mohamed Diriye (2001). Culture and customs of Somalia. Greenwood. ku. 170–171. ISBN 978-0-313-31333-2.
  9. ↑ Hoppenstand, Gary (2007). The Greenwood Encyclopedia of World Popular Culture, Volume 4. Greenwood Press. uk. 205. ISBN 978-0-313-33255-5.
  10. 1 2 Kigezo:Cite NewGrove2001
  11. ↑ Abatte Barihun, liner notes of the album Ras Deshen, 200.
  12. 1 2 Jones, A. M. (1959). Studies in African Music. London: Oxford University Press. 1978 edition: ISBN 0-19-713512-9.
  13. ↑ Ladzekpo, C. K. (1996). "Cultural Understanding of Polyrhythm". Foundation Course in African Music.
  14. ↑ GCSE Music – Edexcel Areas of Study, Coordination Group Publications, UK, 2006, p. 36.
  15. ↑ Curiel, Jonathan (15 Agosti 2004). "Muslim Roots of the Blues". SFGate. San Francisco Chronicle. Iliwekwa mnamo 24 Agosti 2005.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  16. ↑ "African musical instruments". Contemporary African Art.
  17. ↑ Fleming, Esther (2020-01-01). "What was the origin of African popular music? – SidmartinBio". www.sidmartinbio.org. Iliwekwa mnamo 2022-05-02. [dead link]
  18. ↑ Kubik, Gerhard, 1934- (1999). Africa and the blues. Jackson, Miss.: University Press of Mississippi. ISBN 0-585-20318-0. OCLC 44959610
  19. ↑ Pareles, Jon (11 Februari 2020). "Joseph Shabalala, Ladysmith Black Mambazo Founder, Dies at 78". The New York Times. Iliwekwa mnamo 15 Januari 2024.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  20. ↑ Conteh, Mankaprr; Makinde, Tami; Madzadza, Miya; Saraki, Seni; Wangeci, Tela (28 Desemba 2022). "The 40 Best Afropop Songs of 2022". Rolling Stone. Iliwekwa mnamo 15 Januari 2024.{{cite magazine}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  21. ↑ Braun, Ken (9 Januari 1994). "POP MUSIC; The Rise and Rise Of Irresistible Afropop". The New York Times. Iliwekwa mnamo 7 Aprili 2024.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  22. ↑ Pareles, Jon (13 Mei 1984). "With The Traditional And The Exotic, Africa Invigorates Pop". The New York Times. Iliwekwa mnamo 7 Aprili 2024.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  23. ↑ Zoldan, Sheldon (16 Novemba 2023). "'The Lion Sleeps Tonight' Song of the Day for November 17". WGCU. Iliwekwa mnamo 15 Januari 2024.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  24. ↑ Ewens, Graeme (11 Novemba 2008). "Obituary: Miriam Makeba". TheGuardian.com.{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  25. ↑ Williamson, Nigel (18 Januari 2008). "Tony Allen: The veteran Afrobeat drummer is shaking his sticks as hard and as brilliantly as ever". The Independent. Iliwekwa mnamo 4 Machi 2022.{{cite news}}: CS1 maint: date auto-translated (link)