Mto Umgeni
Mto Umgeni (au Mto Mgeni; kwa Kizulu: uMngeni) ni mto uliopo katika jimbo la KwaZulu-Natal nchini Afrika Kusini. Mto huu unaanzia kutiririka katika eneo la Dargle lililopo Nyanda za Juu za KwaZulu-Natal (KZN Midlands) na unamwaga maji yake katika Bahari ya Hindi kupitia mji wa Durban, upande wa kaskazini mwa bandari ya asili ya mji huo. Inakubalika kwa ujumla kuwa jina la mto huo linamaanisha "mto wa kuingilia" katika lugha ya Kizulu, ingawa kuna maana nyingine zilizowahi kupendekezwa.[1][2]
Mto huu una urefu wa takribani kilomita 232 na eneo la bonde la mkusanyiko wa maji lenye ukubwa wa kilomita za mraba 4,432. Maporomoko ya Howick (Howick Falls) ni moja ya vivutio maarufu vya utalii vinavyopatikana kwenye mto huu wa Mngeni.
Matawi ya mto
[hariri | hariri chanzo]Tawi kubwa na muhimu zaidi la Mto Umgeni ni Mto Msunduzi, ambao unaungana nao kati ya mabwawa ya Nagle na Inanda. Katika mwendo wake wa juu, Mto Msunduzi unapita katikati ya mji wa Pietermaritzburg ambao ni makao makuu ya jimbo la KwaZulu-Natal. Mashindano maarufu ya mitumbwi duniani yanayojulikana kama "Dusi Canoe Marathon" hufanyika kila mwaka mwezi wa Januari kati ya mji huo mkuu na Durban, yakivutia maelfu ya waendesha mitumbwi kwa ajili ya mashindano hayo yanayochukua siku tatu.
Tawi lingine dogo lakini lenye athari kubwa kiuchumi ni Mto Lions unaoungana na Umgeni umbali wa kilomita 4 kabla ya kufika Bwawa la Midmar. Umuhimu wake unatokana na kuwa sehemu ya mradi mkubwa wa uhamishaji wa maji kutoka Mto Mooi (Bwawa la Spring Grove) kwenda Mto Umgeni. Karibu na mdomo wa mto huu, kuna tawi lingine dogo lenye urefu wa kilomita 26 linaloitwa Mto Palmiet.[3]
Mabwawa
[hariri | hariri chanzo]Kwa sasa, Mto Umgeni ni sehemu muhimu ya Eneo la Usimamizi wa Maji kutoka Mvoti hadi Umzimkulu.[4] Kuna mabwawa manne makubwa ya kimkakati yaliyojengwa kwenye bonde la mto huu kwa ajili ya kuhifadhi maji na kuzalisha nishati:
- Bwawa la Albert Falls
- Bwawa la Inanda
- Bwawa la Midmar
- Bwawa la Nagle
Uhifadhi na ikolojia
[hariri | hariri chanzo]Mfumo wa ikolojia wa Mto Umgeni una umuhimu mkubwa katika utunzaji wa viumbe hai wa majini barani Afrika. Samaki aina ya "Scaly Yellowfish" (Labeobarbus natalensis) anapatikana kwa wingi kwenye mfumo wa mto huu, pamoja na mito jirani ya Umzimkhulu, Thukela, Umkhomazi, na Umfolozi. Samaki huyu ni wa asili na hupatikana tu katika jimbo la KwaZulu-Natal (endemic), akiishi kwenye mazingira tofauti kuanzia chini ya Milima ya Drakensberg hadi kwenye nyanda za chini za pwani.[5][6]
Historia
[hariri | hariri chanzo]Inasadikika kuwa mgunduzi wa Kireno Vasco da Gama alijaza maji kwenye meli zake katika mdomo wa Mto Umgeni mnamo Siku ya Krismasi ya mwaka 1497. Kutokana na tukio hilo, alilipa eneo hilo jina la "Natal", ambalo kwa lugha ya Kireno linamaanisha Krismasi, na mto huo ukajulikana mwanzoni kama "Mto wa Natal".
Miaka 130 baadaye, mto huu ulivukwa na Nathaniel Isaacs wakati akiwa safarini kwenda kumtembelea Mfalme Shaka Zulu.[1] Kabla ya mwezi Oktoba mwaka 1825, walowezi wa mwanzo wakiongozwa na Francis Farewell walianza ujenzi wa Ngome ya Farewell (Fort Farewell) katika eneo lililopo kati ya Mto uMngeni na Port Natal.[7]
Marejeo
[hariri | hariri chanzo]- 1 2 du Plessis, E.J. (1973). Suid-Afrikaanse berg- en riviername. Tafelberg-uitgewers, Cape Town. ku. 277, 278. ISBN 0-624-00273-X.
- ↑ Raper, P.E. (2004). South African Place Names. Jonathan Ball, Jhb & Cape Town. uk. 245. ISBN 1-86842-190-2.
- ↑ "Palmiet Nature Reserve Flooding". Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo 2011-07-24. Iliwekwa mnamo 2012-03-12.
- ↑ Mvoti to Umzimkulu WMA 11
- ↑ "Technical Report on the State of Yellowfishes in South Africa 2007" (PDF). Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo (PDF) mnamo 2017-06-29. Iliwekwa mnamo 2012-03-29.
- ↑ Agunbiade, Foluso O.; Moodley, Brenda (2014-07-16). "Pharmaceuticals as emerging organic contaminants in Umgeni River water system, KwaZulu-Natal, South Africa". Environmental Monitoring and Assessment. 186 (11): 7273–7291. Bibcode:2014EMnAs.186.7273A. doi:10.1007/s10661-014-3926-z. ISSN 0167-6369. PMID 25027777. S2CID 25955776.
- ↑ Isaacs, Nathaniel (1836). Travels and adventures in eastern Africa. London: Edward Churton. ku. 30–33.
 |
Makala hii kuhusu maeneo ya Afrika Kusini bado ni mbegu. Je unajua kitu kuhusu Mto Umgeni kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni? Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari. |