Mto Sankarani
Mto Sankarani (kwa Kifaransa: Fleuve Sankarani) ni mto wa kimataifa uliopo upande wa magharibi mwa Afrika na ni moja ya tawari muhimu za Mto Niger.[1] Mto huu unachirizika kuelekea kaskazini ukitokea kwenye nyanda za juu za Fouta Djallon nchini Guinea,[2][3] kisha unalivuka jimbo la kusini la Mali ambako unaungana na Mto Niger takribani kilomita 40 kabla ya kufika jiji la Bamako, ambalo ndilo jiji kuu la Mali.[1] Katika ukubwa wake, mto huu unaunda sehemu ya mpaka kati ya Guinea na Bonde la Nguo (Ivory Coast) pamoja na mpaka kati ya Guinea na Mali.[4]
Bonde la mto na mtiririko
[hariri | hariri chanzo]Bonde la Mto Sankarani lina ukubwa wa kilomita za mraba 35,500, ambapo theluthi mbili ya bonde hili ipo nchini Guinea. Katika ardhi ya Guinea, Sankarani inaungana na mito mingine mitatu ambayo ni Mto Kourai, Mto Yeremou, na Mto Dion.[1][4] Eneo hili la bonde kihistoria limekuwa likisifika kwa rutuba nzuri inayofaa kwa kilimo, pamoja na kuwa na utajiri mkubwa wa madini ya chuma na dhahabu. Unapoingia nchini Mali, mto huu unaishia ndani ya Mto Niger karibu na kijiji cha Kourouba.[5]
Miundombinu na matumizi
[hariri | hariri chanzo]Ujenzi wa Bwawa la Sélingué ulianza rasmi mwaka 1980 kwa lengo la kuzalisha na kulipatia jiji la Bamako nishati ya umeme, ambapo bwawa hilo lilizinduliwa rasmi mnamo tarehe 13 Desemba 1982.[6][7][8] Mradi huu wa bwawa pamoja na mtambo wake wa kufua umeme ulikuwa mradi mkubwa zaidi wa kimaendeleo katika historia ya Mali hadi kipindi hicho, ukiwa na uwezo wa kuzalisha saa za kilowati (kilowatt-hours) milioni 44.8.[8] Pamoja na umeme, mradi wa umwagiliaji ulianzishwa ili kusaidia kilimo, ukihusisha maelfu ya hekta kwa ajili ya wakulima waliohamishwa kupisha ujenzi huo.[9][10]
Mto huu pia ni chanzo muhimu cha uchumi kupitia uvuvi. Ripoti za mazingira za mwaka 2008 zilionyesha kuwa kuna zaidi ya wavuvi elfu moja wanaofanya kazi katika sehemu ya mto kati ya bwawa na makutano ya Mto Niger, ambapo wanavua kiasi kikubwa cha samaki kila siku wakati wa msimu wa mapato makubwa.[11]
Uhifadhi na historia
[hariri | hariri chanzo]Upande wa Guinea, Mto Sankarani una eneo la rasi ya mafuriko lenye urefu wa kilomita 170 linalounga mkono uoteaji wa misitu ya kando ya mto (gallery forests), ingawa baadhi ya misitu hiyo ilifunikwa na maji baada ya kujaa kwa bwawa la Sélingué.[4][7] Kutokana na umuhimu wake wa kiikolojia, eneo la Sankarani-Fié limetangazwa kuwa ardhi chepechepe yenye umuhimu wa kimataifa chini ya Mkataba wa Ramsar.[12]
Kihistoria, katika karne ya 13 hadi ya 16, mto huu ulikuwa na umuhimu mkubwa wa kisiasa kwani mji mkuu wa Dola la Mali ya kale, unaojulikana kama Niani, unaaminika kuwa ulijengwa kando ya kingo za Mto Sankarani.[13]
Marejeo
[hariri | hariri chanzo]- 1 2 3 Andersen, Inger; Golitzen, Katherin George (1 Januari 2005). The Niger River Basin: A Vision for Sustainable Management. World Bank Publications. ku. 13, 33–34. ISBN 9780821362044. Iliwekwa mnamo 25 Novemba 2016.
{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (link) - ↑ "Sankarani River | river, western Africa". Encyclopedia Britannica (kwa Kiingereza). Iliwekwa mnamo 2020-05-17.
- ↑ Hughes, R. H. (1992). A Directory of African Wetlands (kwa Kiingereza). IUCN. ISBN 978-2-88032-949-5.
- 1 2 3 Hughes, R. H. (1992). A Directory of African Wetlands. IUCN. ku. 374, 376. ISBN 9782880329495. Iliwekwa mnamo 25 Novemba 2016.
{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (link) - ↑ "Irrigation Development Programme - Phase I" (PDF). African Development Bank Group.
- ↑ B. Askofare (6 Juni 1988). "Mali: Selingue Dam Project: Project Performance Evaluation Report (PPER)" (PDF). African Development Bank Group.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link) - 1 2 Koenig, Dolores; Diarra, Tiéman; Sow, Moussa (1998). Innovation and Individuality in African Development: Changing Production Strategies in Rural Mali. University of Michigan Press. ku. 119–123. ISBN 9780472108947.
- 1 2 Imperato, Pascal James; Imperato, Gavin H. (25 Aprili 2008). Historical Dictionary of Mali. Scarecrow Press. ku. xl, 105. ISBN 9780810864023. Iliwekwa mnamo 25 Novemba 2016.
{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (link) - ↑ "Mali: Water for agriculture (2013-17)". International Institute for Environment and Development. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo 2020-10-21. Iliwekwa mnamo 2026-06-12.
- ↑ Natural Resources Management and Environment Department, Food and Agriculture Organization of the United Nations. "The Niger River basin".
- ↑ Golitzen, Katherin George, mhr. (2005), The Niger River Basin: A Vision for Sustainable Management (PDF), Washington, DC.: World Bank, ISBN 0-8213-6203-8
- ↑ "Sankarani-Fié". Ramsar Sites Information Service. Iliwekwa mnamo 25 Aprili 2018.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link) - ↑ J. D.; Oliver, Roland (1975). The Cambridge History of Africa. Cambridge University Press. uk. 378. ISBN 9780521209816. Iliwekwa mnamo 25 Novemba 2016.
{{cite book}}: CS1 maint: date auto-translated (link)