Nenda kwa yaliyomo

Mto Luvua

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Gari likivushwa katika Mto Luvua

Mto Luvua (pia Mto Lowa) ni mto mkubwa uliopo katika mkoa wa Katanga nchini Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo. Mto huu unaanza kutiririka kutoka upande wa kaskazini wa Ziwa Mwero lililopo kwenye mpaka wa Zambia na Kongo, na unaelekea upande wa kaskazini-magharibi kwa umbali wa kilomita 350 (sawa na maili 220) hadi unapokutana na Mto Lualaba mkabala na mji wa Ankoro. Muungano huu wa Luvua na Lualaba ndio unaounda Mto Kongo kwa kuanzia kwenye maporomoko ya maji ya Boyoma kwenda chini.

Ukubwa wa mto

[hariri | hariri chanzo]
Ramani ya Mto Luvua unavyotokea katika Ziwa Mwero.

Ziwa Mweru, ambalo lipo katika mwinuko wa takribani mita 1,000 juu ya usawa wa bahari, ni ziwa la bonde la mafuriko lililoundwa kijiolojia kupitia mmomonyoko wa udongo uliosababishwa na upepo kubeba mchanga kando ya bonde.[1] Mto Luvua unaondokea upande wa kaskazini wa ziwa hilo karibu na mji wa Pweto nchini DRC.[2] Kutoka hapo, mto unajinyoosha kwa kilomita 350 kuelekea kaskazini-magharibi hadi Ankoro unapokutana na Lualaba.[3]

Sehemu ya katikati ya mwendo wa mto huu imeingiliwa na mfululizo wa maporomoko ya maji, mikondo mikali, na mawimbi makubwa wakati unashuka kutoka kwenye nyanda za juu kuelekea Bonde la Kongo.[4] Katika eneo la Piana Mwanga, maporomoko hayo yanatumiwa kuzalisha nishati ya umeme kwa ajili ya migodi ya Manono na Kitotolo. Chini ya mji wa Kiambi, mto huu unaweza kupitika kwa urahisi kwa kutumia boti ndogo za kilindi kifupi kwa umbali wa kilomita 160.[3] Mto Luvua hupata ujazo mkubwa zaidi wa maji kati ya mwezi Machi na Mei, huku kiasi hicho kikipungua sana kati ya Septemba na Novemba.[5]

Bonde la mifereji ya maji

[hariri | hariri chanzo]

Bonde la Mto Kongo lina umbo la bakuli kubwa lenye kina kifupi. Mto Luvua unapasua ukingo wa kusini-mashariki wa bakuli hili, ukileta maji kutoka kwenye bonde la mifereji ya maji ya Mweru na Bangweulu.[6] Luvua inakausha eneo lenye ukubwa wa zaidi ya kilomita za mraba 218,000, ambalo hapo awali lilikuwa sehemu ya bonde la Mto Zambezi.[7]

Kuna ushahidi mkubwa wa viumbe hai unaoonyesha kuwa bonde la Luvua hapo zamani lilikuwa sehemu ya mfumo wa Zambezi, kwani aina kadhaa za samaki wanaopatikana kwa wingi katika mfumo wa Zambezi wanapatikana pia ndani ya Mto Luvua.[8] Viumbe wa Mto Kongo walipenya kupitia Luvua hadi Ziwa Mweru, lakini walizuiwa kuingia Ziwa Bangweulu kutokana na Maporomoko ya Mambatuta. Mabadiliko haya ya mifumo ya maji yalitokea mapema katika kipindi cha kijiolojia cha Jiolojia ya Tatu (Tertiary period).[9]

Nadharia ya chanzo kikuu cha Mto Kongo

[hariri | hariri chanzo]

Baadhi ya wanajiografia wanaichukulia Luvua kama sehemu kuu ya Mto Kongo yenyewe. Wanaweka chimbuko la Mto Kongo katika nyanda za juu kati ya Tanzania na Zambia, ambapo Mto Chambeshi unaanzia na kutiririka kuelekea kusini-magharibi hadi Ziwa Bangweulu. Kutoka ziwani humo, Mto Luapula unatokeza na kutiririka kuelekea kaskazini kwa zaidi ya kilomita 500 hadi Ziwa Mweru. Mto Luvua kisha unatoka Ziwa Mweru na kuelekea kaskazini-magharibi kuungana na Lualaba, ambayo inaendelea chini kama Mto Kongo.[10]

Wataalamu wengine wanasema kuwa Mto Kongo unaanza rasmi pale ambapo Lualaba na Luvua zinapokutana.[11] Hata hivyo, hoja ya kuutaja Lualaba kama chanzo kikuu, ingawa ni mfupi, inatokana na ukweli kwamba una kiasi cha maji mara mbili zaidi ya Luvua katika eneo wanakokutana.[10]

Historia

[hariri | hariri chanzo]

Sehemu ya juu ya bonde la Luvua ilikuwa makazi ya watu wa kabila la Bwile. Mnamo miaka ya baada ya 1810, Kumwimbe Ngombe, kiongozi wa Ufalme wa Luba, aliteka eneo hili.[12] Mpelelezi na mmisionari wa Ulaya, David Livingstone, "aligundua" Ziwa Mweru mnamo mwaka 1867 na kuweka nadharia kwamba Luvua ilitiririka kuelekea Mto Nile wa Juu. Ilikuwa ni baada ya kifo cha Livingstone ndipo Henry Morton Stanley, katika msafara wake wa miaka ya 1874-1877, alipoonyesha kuwa mto huo kwa kweli ulikuwa tawari la Mto Kongo.[13]

Kuanzia mwaka 1891, kiongozi mmoja wa Waswahili aliyeitwa Shimba, alianzisha mfululizo wa uvamizi wa kukamata watumwa ambao ulifanya pwani nyingi za magharibi za Ziwa Mweru kukosa watu. Shimba alijiunga na Mswahili mwingine aliyeitwa Kafindo aliyekuwa juu ya Luvua na kumshambulia mtawala wa kienyeji wa Yeke. Mashambulizi haya yaliendelea hadi Mbelgiji Braseur alipowasili na kuanza "kutuliza" eneo hilo, ambalo mataifa ya Ulaya yalikuwa yamekubaliana kuwa ni mali ya Ubelgiji.[14]

Katika mwaka 2000, wakati wa Vita vya Pili vya Kongo, majeshi ya serikali yalipata pigo kubwa kutoka kwa majeshi ya Rwanda huko Pweto, kwenye chanzo cha mto. Majeshi ya DRC yalileta magari yao mengi ya kivita kuvuka mto, lakini kwa kuwa kulikuwa na kivuko kimoja tu, hawakuwa na muda wa kutosha kuhamisha magari yote kabla ya Wanyarwanda kuwasili. Askari walipakia tanki la T-62 vibaya, na kivuko kikapinduka na kuzama. Wanyarwanda walikuta matanki 33 pamoja na magari mengine ambayo wanajeshi wa DRC walikuwa wamejaribu kuyachoma moto.[15]

Tazama pia

[hariri | hariri chanzo]
  1. ↑ Thieme 2005, p. 185.
  2. ↑ Hughes & Hughes 1992, p. 771.
  3. 1 2 Kisangani & Bobb 2010, p. 326.
  4. ↑ Daniel 2011.
  5. ↑ Gupta 2008, p. 303.
  6. ↑ Davies & Walker 1986, p. 201.
  7. ↑ Davies & Walker 1986, p. 206.
  8. ↑ Davies & Walker 1986, p. 221.
  9. ↑ Thieme 2005, p. 186.
  10. 1 2 Wohl 2010, pp. 248–250.
  11. ↑ Day & Garratt 2006, p. 61.
  12. ↑ Macola 2002, p. 108.
  13. ↑ Fitzgerald 1948, p. 92.
  14. ↑ Macola 2002, pp. 169ff.
  15. ↑ Stearns 2011, pp. 250–251.
Makala hii kuhusu maeneo ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo bado ni mbegu.
Je unajua kitu kuhusu Mto Luvua kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni?
Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.