Margaret Ekpo
Margaret Ekpo (27 Julai 1914 – 21 Septemba 2006) alikuwa mwanaharakati wa haki za wanawake wa Nigeria, mhamasishaji wa kijamii, na mwanasiasa wa kwanza wa kike aliyejitokeza katika Jamhuri ya Kwanza ya Nigeria. Alikuwa mmoja wa wanawake mashuhuri waliovuka mipaka ya ukabila katika kuhamasisha wanawake nchini Nigeria.[1][2] Alikuwa na mchango mkubwa kama mwanasiasa wa ngazi ya chini na mwanaharakati wa utaifa katika mji wa Aba, katika eneo la Nigeria ya Mashariki, akitetea maslahi ya wanawake wakati wa harakati za kuelekea uhuru.[3][4]
Maisha ya awali na elimu
[hariri | hariri chanzo]Margaret Ekpo alizaliwa katika Creek Town, Cross River State, katika familia ya Okoroafor Obiasulor (aliyekuwa asili ya Aguluzigbo katika eneo la serikali ya mitaa la Anaocha, Anambra State) na Inyang Eyo Aniemikwe.[5] Kupitia upande wa mama yake, alikuwa sehemu ya familia ya kifalme ya Mfalme Eyo Honesty II wa Creek Town.[6]
Alifikia kiwango cha darasa la sita mwaka 1934, lakini ndoto zake za kuendelea na mafunzo ya ualimu zilisitishwa kufuatia kifo cha baba yake mwaka huo. Baadaye alianza kufanya kazi kama mwalimu msaidizi katika shule za msingi. Mwaka 1938 aliolewa na daktari John Udo Ekpo. Mwaka 1946 alipata fursa ya kusoma nje ya nchi katika Dublin Institute of Technology, Dublin, Ireland, ambapo alipata stashahada ya sayansi ya nyumbani. Aliporudi Nigeria, alianzisha Taasisi ya Mafunzo ya Ushonaji na Sayansi ya Nyumbani mjini Aba. Baadaye aligeuka kuwa mwanaharakati wa haki za wanawake akifundishwa na Chief Funmilayo Ransome-Kuti.[7][8]
Kazi ya kisiasa
[hariri | hariri chanzo]Mwanzo wa siasa
[hariri | hariri chanzo]Ushiriki wake wa kwanza wa moja kwa moja katika siasa za wanawake ulikuwa mwaka 1945. Alianza kuhudhuria mikutano kwa niaba ya mumewe aliyekuwa mtumishi wa umma aliyekatazwa kushiriki. Mikutano hiyo ililenga kupinga ubaguzi wa kikoloni dhidi ya madaktari wa Nigeria. Baadaye alihudhuria mkutano wa kisiasa ambapo alikuwa mwanamke pekee, akisikiliza hotuba za viongozi kama Mbonu Ojike, Nnamdi Azikiwe na Herbert Macaulay. Mwisho wa miaka ya 1940, alianzisha Umoja wa Wanawake Wafanyabiashara wa soko mjini Aba, uliolenga kuunganisha wanawake na kupigania haki zao za kiuchumi na kisiasa.[9]
Uanaharakati
[hariri | hariri chanzo]Ekpo alihamasishwa na harakati za haki za kiraia duniani na kuanza kudai haki sawa kwa wanawake nchini Nigeria. Alijiunga na National Council of Nigeria and the Cameroons (NCNC) kama jukwaa la kuwakilisha wanawake waliotengwa.[10] Katika miaka ya 1950, alishirikiana na Funmilayo Ransome-Kuti kupinga mauaji ya wafanyakazi katika mgodi wa makaa ya mawe wa Enugu. Mwaka 1954, alianzisha Aba Township Women's Association, ambalo liligeuka kuwa kundi la kisiasa lenye nguvu. Kufikia mwaka 1955, wanawake walikuwa wengi kuliko wanaume katika orodha ya wapiga kura mjini Aba. Mwaka 1959, aliteuliwa katika Baraza la Machifu kupitia NCNC, na baadaye alichaguliwa katika House of Assembly mwaka 1961, ambapo aliendelea kupigania haki za wanawake, hasa katika masuala ya uchumi na miundombinu ya usafiri.[11] Kazi yake ya kisiasa ilikatizwa na kuanza kwa Vita vya wenyewe kwa wenyewe vya Nigeria, ambapo alikamatwa na mamlaka za Biafra na kuwekwa gerezani kwa miaka mitatu bila huduma za kutosha.
Tuzo na heshima
[hariri | hariri chanzo]Baada ya mapinduzi ya kijeshi kumaliza Jamhuri ya Kwanza, alipunguza ushiriki wake wa kisiasa. Mwaka 2001, Uwanja wa Ndege wa Calabar ulipewa jina la Margaret Ekpo International Airport kwa heshima yake.[12] Alifariki dunia mwaka 2006..[13]
Marejeo
[hariri | hariri chanzo]- ↑ Tayo Agunbiade. Remembering Margaret Ekpo and the Enugu strike massacre. Retrieved on July 13, 2025.
- ↑ Toyin Falola, Adebayo Oyebade. Africa World Press, 2002, p. 374. ISBN 0-86543-998-2
- ↑ Jeremiah I. Dibua. Ashgate Publishing, Ltd, 2006, p. 68. ISBN 0-7546-4228-3
- ↑ "Empower Women - Margaret Ekpo: An Amazon of Women Economic Empowerment in Nigeria". EmpowerWomen (kwa Kiingereza). Iliwekwa mnamo 2020-05-28.
- ↑ Effah-Attoe, Stella A.; Jaja, Solomon Odini (1993). Margaret Ekpo: Lioness in Nigerian Politics. ALF Publications.
- ↑ "Margaret Ekpo – Illustrated Women in History" (kwa American English). Iliwekwa mnamo 2020-05-28.
- ↑ "Join Ancestry®". www.ancestry.com. Iliwekwa mnamo 2024-07-05.
- ↑ Tayo Agunbiade. Remembering Margaret Ekpo and the Enugu strike massacre. Retrieved on July 13, 2025.
- ↑ Udumebraye, Arute. "Margaret Ekpo". academia.edu (kwa Kiingereza).
- ↑ Nigeria, Sheroes (2018-02-10). "Chief Mrs. Margaret Affiong Ekpo (27th June 1914-21st September 2006)". Sheroes Nigeria (kwa American English). Iliwekwa mnamo 2020-05-28.
- ↑ Etim, James S.; James, Valentine Udoh. The Feminization of Development Processes in Africa: Current and Future Perspectives.
- ↑ "Margaret Ekpo International Airport, Calabar". Federal Airports Authority of Nigeria (kwa American English). 2017-02-14. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo 14 Juni 2021. Iliwekwa mnamo 2020-05-28.
{{cite web}}: CS1 maint: date auto-translated (link) - ↑ "Margaret Ekpo, pioneering feminism in Nigeria – DW – 03/24/2018". dw.com (kwa Kiingereza). Iliwekwa mnamo 2024-07-05.