Mapinduzi ya Romania

Mapinduzi ya Romania yalitokea mnamo Desemba 1989 na yalimaliza utawala wa kikomunisti uliokuwa chini ya Nicolae Ceaușescu, yakileta mabadiliko makubwa ya kisiasa nchini humo. Tukio hili lilianza kwa maandamano katika jiji la Timișoara, kufuatia ukandamizaji wa mchungaji wa Kiprotestanti, László Tőkés. Mnamo tarehe 17 Desemba, vikosi vya usalama vilifyatua risasi dhidi ya waandamanaji, na kusababisha vifo vya kwanza vya raia.

Maandamano hayo yaliendelea kuenea katika miji mingine, hasa Bucharest, ambako waandamanaji walikusanyika katika Uwanja wa Revoluției (zamani Palace Square) kupinga utawala wa Ceaușescu na hali duni ya maisha. Mnamo tarehe 21 Desemba, Ceaușescu alitoa hotuba kwa umma iliyozua hasira na ghasia zaidi. Siku iliyofuata, alijaribu kutoroka kwa helikopta lakini alilazimika kutua kutokana na hali ya hatari, na akakamatwa pamoja na mke wake Elena. Mnamo tarehe 25 Desemba 1989, Ceaușescu na mkewe walihukumiwa na mahakama ya kijeshi kwa mashitaka ya mauaji ya kimbari, kuharibu uchumi wa taifa, na matumizi mabaya ya madaraka. Walihukumiwa kifo na kutekelezwa siku hiyo hiyo katika mji wa Târgoviște, tukio lililorushwa moja kwa moja kupitia televisheni.

Takwimu rasmi zinakadiria kuwa watu waliokufa kati ya tarehe 16 hadi 25 Desemba walikuwa kati ya 689 (rasmi) hadi 1,104 kulingana na Taasisi ya Mapinduzi ya Romania. Zaidi ya watu 3,352 walijeruhiwa, wakiwemo wanajeshi 40 waliokufa katika makabiliano ya umma mnamo 23–27 Desemba.

Baada ya kuondolewa kwa Ceaușescu, muundo mpya wa serikali uliundwa kupitia Frontul Salvării Naționale (FSN – Baraza la Ukombozi wa Kitaifa) chini ya uongozi wa Ion Iliescu, Petre Roman na Dumitru Mazilu. Kuanzia tarehe 22 hadi 26 Desemba, FSN ilichukua udhibiti wa serikali na vyombo vya habari. Mnamo Februari 1990, FSN iliunda Baraza la Umoja wa Kitaifa (CPUN), likiwa na Iliescu kama rais na Roman kama waziri mkuu. Katika uchaguzi wa 1990, Iliescu alishinda kwa asilimia 67 huku FSN ikipata zaidi ya theluthi mbili ya viti bungeni.

Hata hivyo, baadhi ya vikundi kama wanafunzi, waandishi wa habari na wanaharakati wa kiraia hawakuridhishwa na utawala wa FSN, wakidai kuwa ulikuwa muendelezo wa mfumo wa awali. Maandamano makubwa yalifanyika katika eneo la Chuo Kikuu cha Bucharest, yakitamatika kwa vurugu maarufu kama "Mineriada", ambapo wachimbaji madini waliletwa kukandamiza waandamanaji. Tukio hilo lilipelekea vifo, majeraha na ukiukaji wa haki za binadamu.

Wakati wa machafuko hayo, Maktaba ya Chuo Kikuu cha Bucharest iliteketea kwa moto, na makadirio ya vitabu vilivyopotea kufikia 500,000 ingawa idadi hiyo haijathibitishwa rasmi. Maswali kuhusu uhalali wa hukumu, chanzo cha risasi na ushiriki wa vyombo vya dola yaliibuka. Mnamo mwaka 2019, kesi mpya ilifunguliwa dhidi ya Iliescu kwa tuhuma za uhalifu dhidi ya ubinadamu na kusababisha vifo vya takribani watu 862 baada ya kuondolewa kwa Ceaușescu. Mapinduzi ya Romania yalinganishwa na yale ya Poland na Hungary, ingawa Romania ilikuwa na hali tofauti kwani hakukuwa na vyama vya upinzani vya wazi kabla ya 1989. Baada ya mapinduzi, vyama vya kisiasa kama PNȚCD (Christian Democratic National Peasants' Party) na PNL (National Liberal Party) vilianza kushiriki katika siasa za kidemokrasia. FSN baadaye ilivunjika na kutoa vyama vipya kama PSD chini ya Iliescu na PD chini ya Roman.

Romania leo ni nchi ya kidemokrasia yenye vyama vingi vya siasa, vyombo huru vya habari na ushirikiano wa kimataifa. Iliungana rasmi na Umoja wa Ulaya mnamo mwaka 2007. Kumbukumbu za Mapinduzi ya Desemba 1989 huadhimishwa kila mwaka kwa heshima ya waliopoteza maisha kupitia makumbusho kama Memorial of Rebirth, huku nchi ikiendelea kufanyia kazi masuala ya haki, uwazi na ustawi wa wananchi.

Marejeo

Betea, L. (2016). *Interviuri despre revoluție*. Editura Polirom. ISBN 978-973-46-6239-9.
Boia, L. (2001). *Romania: Borderland of Europe*. Reaktion Books. ISBN 978-1-86189-103-8.
Deletant, D. (2006). *Ceaușescu and the Securitate: Coercion and Dissent in Romania, 1965–1989*. M.E. Sharpe. ISBN 978-0-7656-1563-3.
Fischer, M. (2007). *Nicolae Ceaușescu: A Study in Political Leadership*. Boulder: Lynne Rienner.
Gallagher, T. (2005). *Modern Romania: The End of Communism, the Failure of Democratic Reform, and the Theft of a Nation*. NYU Press. ISBN 978-0-8147-8290-5.
Hall, R. (2000). *The Cold War and Soviet Insecurity: The Stalin Years*. Oxford University Press.
Siani-Davies, P. (2005). *The Romanian Revolution of December 1989*. Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-4291-7.
Tismăneanu, V. (2003). *Stalinism for All Seasons: A Political History of Romanian Communism*. University of California Press. ISBN 978-0-520-23330-4.
BBC News (2019). "Romania's 1989 Revolution: Why it's still no clearer who fired the bullets". (https://www.bbc.com/news/world-europe-50821546)
The Guardian (1989). "How Romania's brutal revolution unfolded". (https://www.theguardian.com/world/2019/dec/22/how-romanias-brutal-revolution-unfolded)
New York Times (1990). "Trial and Execution: The Overview; Ceausescu and Wife Executed After Secret Trial Lasting 1 Hour". (https://www.nytimes.com/1990/01/01/world/trial-and-execution-overview-ceausescu-wife-executed-after-secret-trial-lasting.html)
Reuters (2019). "Romania charges ex-president with crimes against humanity". (https://www.reuters.com/article/us-romania-revolution-idUSKCN1RZ0V6)
Human Rights Watch (1990). *Human Rights Developments: Romania*. (https://www.hrw.org/reports/1990/WR90/HELSINKI.BOU-05.htm)
European Parliament (2006). *Resolution on the need for international condemnation of crimes of totalitarian communist regimes*.
Memorialul Revoluției din Timișoara. *Arhiva Revoluției din 1989*. (http://www.memorialulrevolutiei.ro/)
Institutul Revoluției Române din Decembrie 1989. *Rapoarte anuale și cercetări*. (http://www.irrd.ro/)
Roper, S. D. (2000). *Romania: The Unfinished Revolution*. Routledge. ISBN 978-90-5823-035-3.
Zamfirescu, D. (1997). *După 1989: Noi provocări politice și sociale*. Editura Humanitas.
University of Bucharest Archives. *Documente privind Revoluția din decembrie 1989*.

Makala hii kuhusu mambo ya kihistoria bado ni mbegu.
Je, unajua kitu kuhusu Mapinduzi ya Romania kama enzi zake au matokeo yake?
Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.