Mahamat-Saleh Haroun

Mahamat-Saleh Haroun
Amezaliwa	1961 Abeche, Chad
Uraia	Chad
Kazi yake	Mwandishi na Muongoza Filamu
Tuzo	1999: Tuzo ya filamu bora ya kwanza katika Tamasha la Filamu la Venice kwa filamu ya *Bye Bye Africa*

Mahamat-Saleh Haroun (matamshi ya Kifaransa: [ma.ama sale aʁun]; kwa Kiarabu: محمد الصالح هارون; alizaliwa Abéché, Chad, 1961) ni mwandishi wa filamu wa Chadi. Haroun anaonekana kama mwandishi wa kwanza wa sinema wa Chad kuongoza filamu ndefu, na kawaida hutumika kama mwandishi na mkurugenzi kwenye miradi yake. Ingawa anaishi Ufaransa, kazi yake nyingi hufanyika na kufungwa filamu nchini Chad.

Wasifu

Aliondoka Chad wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe vya miaka ya 1980, na amekuwa akiishi Ufaransa tangu mwaka wa 1982. Mahamat-Saleh Haroun alisomea masuala ya filamu katika chuo cha *Conservatoire Libre du Cinéma* jijini Paris. Baadaye, alienda kusomea uandishi wa habari katika Taasisi ya Teknolojia ya Bordeaux (Bordeaux I.U.T) na kufanya kazi kama mwandishi wa habari nchini Ufaransa kwa miaka kadhaa. Aliongoza filamu yake fupi ya kwanza, *Tan Koul*, mwaka wa 1991, lakini alipata umaarufu kupitia filamu yake ya pili, *Maral Tanié* (yenye muda wa dakika 25), iliyoongozwa mwaka wa 1994. Filamu hii inasimulia kisa cha Halimé, msichana mwenye umri wa miaka kumi na saba, ambaye familia yake inamlazimisha kuolewa na mwanamume mwenye umri wa miaka ya hamsini. Halimé anakataa kutimiza tendo la ndoa.

Mwaka wa 1999, Mahamat-Saleh Haroun alitoa filamu yake ya kwanza ndefu (feature film) iitwayo *Bye Bye Africa*, ambayo aliandika, akaiongoza, na pia kuigiza ndani yake. Filamu hiyo, ambayo ni ya aina ya *docu-drama* (mchanganyiko wa makala na tamthilia), inasimulia kisa cha mwongozaji wa filamu kutoka Chad anayerejea katika nchi yake ya asili. Ilitambuliwa na jopo la majaji katika Tamasha la Filamu la Venice. *Bye Bye Africa* ndiyo filamu ndefu ya kwanza kutoka Chad. Mwaka wa 2001, aliongoza filamu fupi iitwayo *Letter from New York City*, ambayo ilishinda Tuzo ya Video Bora katika Tamasha la 11 la Filamu za Kiafrika jijini Milan.

Mnamo mwaka wa 2002, aliandika na kuongoza filamu yake ya pili, *Abouna*, ambayo ilishinda tuzo ya upigaji picha bora katika tamasha la FESPACO mwaka wa 2003. Filamu ya *Abouna*, inayofanyika katika mji mkuu wa Chad, N'Djamena, inasimulia kisa cha ndugu wawili vijana (Amine na Tahir) wanaoamka asubuhi moja na kugundua kuwa baba yao ameiacha familia. Wavulana hao wanaamua kumtafuta baba yao jijini. Wakiwa wanatazama filamu kwenye ukumbi wa sinema, wanadhani wanamtambua baba yao kama mmoja wa waigizaji. Wanajaribu kuiba filamu hiyo ili waiangalie kwa karibu zaidi lakini wanakamatwa na polisi. Kwa kutojua jinsi ya kushughulika nao na huku akiwa amechoka kisaikolojia, mama yao anawapeleka katika shule ya mafunzo ya Kurani. Huko, wanapanga njama ya kutoroka ili kumtafuta baba yao—hadi pale Tahir anapokutana na msichana bubu shuleni hapo. Baadaye, mtengenezaji huyo wa filamu alitengeneza filamu ya makala iitwayo *Kalala*, ambayo ni taswira ya karibu ya maisha ya Hissein Djibrine (aliyejulikana kwa jina la utani la Kalala), rafiki wa karibu wa Haroun aliyefariki dunia mwaka wa 2003 kutokana na UKIMWI. Hissein Djibrine ndiye aliyewezesha utayarishaji wa filamu mbili za kwanza za mtengenezaji huyo, na Haroun aliguswa sana na kifo chake, hivyo akataka kuenzi kumbukumbu yake.

Mnamo 2006, Mahamat-Saleh Haroun aliongoza kipindi cha Kiangazi (Daratt), hadithi ya Akim mchanga, ambaye akiwa na umri wa miaka 16, aliondoka kijijini kwake Chad kwenda mji mkuu, N’Djamena, kulipiza kisasi kwa baba yake. Anampata haraka muuaji, mhalifu wa zamani wa kivita na anaajiriwa kama mwanafunzi katika duka lake la mikate. Lakini pamoja na mtu huyu, Akim hupata hisia ambazo hajawahi kuwa nazo hapo awali. Filamu hii ilishinda kiwango cha shaba cha Yennenga, pamoja na tuzo bora ya sinema katika FESPACO mnamo 2007. Mwaka 2008, aliongoza Sex, Okra na Salted Butter (Sexe, gombo et beurre salé). Kichekesho hiki kinafuata maisha ya familia ya wahamiaji wa Chad huko Bordeaux, Ufaransa. Hortense anamsaliti mumewe mkubwa zaidi, mumewe pia anapotea, na mwana wao anajitahidi sana kuficha ujinsia wake kwa wazazi wake. Wakati huo huo, wana wawili wadogo wanatafuta mwongozo nje ya familia.

Mnamo mwaka wa 2010, aliongoza filamu yake ya nne ya *A Screaming Man*, ambayo ilishinda Tuzo ya Juri (Jury Prize) katika Tamasha la Filamu la Cannes la mwaka huo. Filamu hii inasimulia kisa cha Adam na mwanawe Abdel, ambao wanatenganishwa na vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Chad. Ajira ya baba huyo imo hatarini kwa sababu uongozi mpya wa hoteli unataka kumpa mwanawe nafasi hiyo ya kazi. Uwepo wa waasi jijini N’Djamena unamfanya Adam kupoteza njia yoyote ya kuwasiliana na mwanawe. Haroun alipokea Tuzo ya Robert Bresson kwa filamu hii katika Tamasha la Filamu la Venice. Mnamo mwaka wa 2011, alikuwa mjumbe wa juri kwa ajili ya shindano kuu lililoongozwa na Robert De Niro katika Tamasha la Filamu la Cannes. Mnamo mwaka wa 2012, alichaguliwa kuwa rais wa Tamasha la Kimataifa la Filamu za Mapenzi (International Love Film Festival) la 28 mjini Mons. Mnamo mwaka wa 2013, filamu yake *Grigris* iliteuliwa kuwania tuzo ya Palme d'Or katika Tamasha la Filamu la Cannes. Filamu hiyo, inayofanyika nchini Chad, inasimulia kisa cha Grisgris, kijana mwenye ulemavu ambaye ana ndoto ya kuwa dansa lakini anajihusisha na biashara ya magendo. Kupitia *Grigris*, Mahamat-Saleh Haroun anajaribu kuonyesha hali ya vijana katika nchi inayojijenga upya.

Mnamo 2016, Haroun alikuwa tena Cannes kuwasilisha filamu yake ya Hissein Habré, Janga la Chad (Chadian Tragedy), kuhusu dikteta wa Chad kuanzia 1982 hadi 1990, Hissein Habré. Filamu hii ina mahojiano (yaliyofanywa zaidi na Clément Abaifouta wa Chama cha Waathiriwa wa Utawala wa Hissein Habré) ya waathiriwa wa Habré kuhusu kukamatwa na kuteswa kwao na polisi wa siri. Mwaka 2017 Haroun alitengeneza filamu yake ya pili nchini Ufaransa, A Season in France. Filamu hii inamhusu Abbas, mwalimu wa Ufaransa katika Jamhuri ya Afrika ya Kati ambaye alikimbia na familia yake wakati wa vita vya wenyewe kwa wenyewe. Kumbukumbu ya mkewe aliyeuawa wakati wa safari yao bado inamsumbua. Anaporudi Ufaransa, anampenda Carole, mwanamke anayemsaidia yeye na wanawe wawili. Hawakuweza kupata hadhi ya ukimbizi, Abbas na kaka yake wanapewa notisi ya kufukuzwa na ni vigumu kufanya uamuzi.

Katika filamu ya Haroun ya mwaka 2020 iitwayo *Lingui, The Sacred Bonds*, anarejea nchini Chad na kuangazia changamoto zinazowakabili Amina, mwenye umri wa miaka thelathini, na binti yake Maria, ambaye ana umri wa nusu ya ule wa mama yake. Wakati Amina, Muislamu anayetekeleza imani yake, anapogundua kuwa binti yake ana mimba na anataka kuitoa, mama na binti hao wanakabiliwa na uhalisia kwamba utoaji mimba ni kinyume cha sheria na unachukuliwa kuwa jambo "lisilo la kimaadili" nchini Chad. Mwaka 2026, Haroun aliongoza filamu ya *Soumsoum, The Night of the Stars*, inayomfuatilia Kellou, msichana kijana anayesumbuliwa na maono asiyoyaelewa, huku kisa hicho kikifanyika katika Milima ya Ennedi kaskazini-mashariki mwa Chad. Filamu hiyo ilionyeshwa kwa mara ya kwanza duniani katika shindano kuu la Tamasha la Kimataifa la Filamu la Berlin la 76 mnamo tarehe 19 Februari 2026, ambapo ilishinda Tuzo ya FIPRESCI ya Filamu Bora.

Kazi ya Siasa

Haroun alihudumu kama Waziri wa Utalii, Utamaduni na Sanaa za Mikono wa Chad kuanzia tarehe 5 Februari 2017 hadi tarehe 8 Februari 2018.

Mnamo Desemba 2023, akiwa pamoja na watengenezaji filamu wengine 50, Mahamat-Saleh Haroun alitia saini barua ya wazi iliyochapishwa katika gazeti la *Libération*, akitaka kusitishwa kwa mapigano na kukomeshwa kwa mauaji ya raia wakati wa uvamizi wa Israel katika Ukanda wa Gaza mwaka 2023, pamoja na kuitisha uanzishwaji wa njia salama ya kibinadamu kuingia Gaza kwa ajili ya misaada ya kibinadamu na kuachiliwa huru kwa mateka.