Dameski : Tofauti kati ya masahihisho

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru
Content deleted Content added
d →‎Mji Mkuu wa Syria huru: All info is kept in Wikidata, removed: {{Link FA|ar}} using AWB (10903)
Mstari 37: Mstari 37:
== Jina ==
== Jina ==
Nchini mji huitwa mara nyingi '''<big>الشام</big>''' ''("ash-shām")''. Jina hilo latumiwa na [[Waarabu]] wengine pia kwa nchi yote ya Syria. Kihistoria "[[Shamu]]" ilikuwa jina la nchi yote upande wa mashariki wa bahari ya [[Mediteranea]].
Nchini mji huitwa mara nyingi '''<big>الشام</big>''' ''("ash-shām")''. Jina hilo latumiwa na [[Waarabu]] wengine pia kwa nchi yote ya Syria. Kihistoria "[[Shamu]]" ilikuwa jina la nchi yote upande wa mashariki wa bahari ya [[Mediteranea]].

Haijulikani kutoka lugha gani jina la “Dameski” lilikujaa. Dameski inaitwa na waenyeji wake kwa jina la “Sham” pia au wakati nyingine “al Fayhaa” au "madinat al yasamin," kwa Kiarabu, yaani “Mji wa Yasimini.”


== Jiografia ==
== Jiografia ==
Dameski iko takriban kilometa 80 mashariki ya pwani ya Mediteranea na kilometa 30 kutoka mpaka kati ya [[Syria]] na [[Lebanoni]] kando ya [[mto Barada]]. Iko kwenye kimo cha mita 680 [[juu ya UB]].
Dameski iko takriban kilometa 80 mashariki ya pwani ya Mediteranea na kilometa 30 kutoka mpaka kati ya [[Syria]] na [[Lebanoni]] kando ya [[mto Barada]]. Iko kwenye kimo cha mita 680 [[juu ya UB]].


Upande wa magharibi ni [[milima ya Libanoni ndogo]] inayozuia mawingu yenye mvua kufika kutoka Mediteranea. Upande wa mashariki inaanza [[jangwa]].
Upande wa magharibi ni [[milima ya Libanoni ndogo]] inayozuia mawingu yenye mvua kufika kutoka Mediteranea. Upande wa mashariki inaanza [[jangwa]]. Kati ya mji, kuna mito midogo mingi, na mto mkuu ni mto wa Barada.

Zamani, palikuwa na bustani nyingi sehemu zote za nchi. Lakini kwa sababu ya uchafuzi wa mazingira na idadi ya watu ambayo imekuwa inapanda , siku hizi bustani ni chache na pia hakuna maji mengi mitoni kwa mji.

Mji wa kisasa una eneo la 105 km2. Eneo la 77 km2  limetumiwa kwa majengo, makazi na mashamba, na eneo lililobaki ni mlima wa Qassioun.

=== '''Hali ya Hewa:''' ===
Kwa sababu ya milima ya Anti-Lebanon, kuna mvua chache mjini. Wakati wa baradi, kuna mvuva na theluji mara kwa mara. Wakati wa joto, hali ya hewa ni kavu na joto.


== Historia ==
== Historia ==
Mstari 76: Mstari 85:


Utawala wa Milki ya [[Waturuki]] Waosmani ulianza 1516 ukaendelea hadi 1918. Dameski ilijikuta tena mbali na mji mkuu wa milki huko [[Istanbul]]. Ilikuwa na umuhimu fulani kwa sababu misafara ya [[hija]] kwenda [[Maka]] ilianzia Dameski.
Utawala wa Milki ya [[Waturuki]] Waosmani ulianza 1516 ukaendelea hadi 1918. Dameski ilijikuta tena mbali na mji mkuu wa milki huko [[Istanbul]]. Ilikuwa na umuhimu fulani kwa sababu misafara ya [[hija]] kwenda [[Maka]] ilianzia Dameski.

Mwaka 1516, kiongozi Mmisrowa Dameski alikimbia mji. Baada siku chache, Sultan Selim I alifika mjini akaweka mji juu ya Waosmani. Wakati ambapo Selim I alirudi Dameski, alijenga msikiti mpya, tekkiye (ni kama soko), na kaburi ya Shaikh Muhi al Din ibn Arabi mtaani kwa Al Salhiyeh.

Waosmani walitawala Dameski kwa muda ya miaka 400. Lakini baina mwaka 1832 na mwaka 1840 ilitawaliwa na Wamisri. Licha ya udogo wake na kwa sababu ya mahali kwake katika njia ya Hajj, Dameski ilikuwa mji muhimu kwa serikali ya Kiosmani. Mwaka 1560, Waosmani walijenga Tikkeyeh Suleymaniyeh ambapo wasafiri na wafanya Hajj waliweza kustarehe.

Wakati wa utawala wa Waosmani, Wayahudi na Wakristo wa Dameski walikuwa dhimmi (watu siyo Waislamu na walilazimisha kulipa kodi tofauti kuliko Waislamu) na waliweza kuendelea na dini zao.

Mwanzo wa karne ya 20, uwazo wa utaifa wa Kiarabu ulianza Dameski kwa sababu ya sheria kutoka Istanbul ambazo zilitumiwa zibadilishe Dameski “mji mturuki” zaidi. Utekelezaji wa watu wenye elimu mwaka 1915 na mwaka 1916 uliongeza uwazo huu wa utaifa wa Kiarabu. Mwaka 1918, Mapinduzi ya Waarabu alianza nchini kwa Syria na baada ya wakati chache, Waosmani waliondoka Syria na Waingereza walichukua nchi. Faisal ibn Hussein alikuwa mfalme mpya wa Syria. Mwaka 1920, serikali iliandika katiba mpya ya kidemokrasia. Lakini, mwaka 1920, Mkutano wa Versailles aliutoa Ufaransa nchi ya Syria kama ukoloni wake. Ufaransa uliingia Syria mwaka 1920.

Mwaka 1925, mapinduzi mapya ambayo ulianzishwa na Hauran (eneo la mashamba kusini ya nchi) yalifika Dameski. Wasyria walitaka uhuru wao. Lakini, Ufaransa ulitupa mabombu Dameski na waliacha mapinduzi. Wakati wa Vita Kuu ya Dunya II, Syria  jeshi la Ufaransa Uhuru na jeshi la Uingereza, walichukua Dameski. Baada ya Vita, Ufaransa ulitoa Syria uhuru na Dameski ilikuwa mji mkuu wa nchi mpya.


[[Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia]] ilivunja milki ya Waosmani ikaleta utawala wa [[Ufaransa]] katika Syria.
[[Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia]] ilivunja milki ya Waosmani ikaleta utawala wa [[Ufaransa]] katika Syria.

Pitio la 19:09, 22 Juni 2017

Dameski - دمشق
Damaskus bei Nacht, fotografiert vom Dschabal Qasiun aus; Die grünen Punkte sind Minarette
Habari za msingi
Mkoa Dameski
Anwani ya kijiografia 33°30'35" N; 36°18'33"E
Kimo 690 m juu ya UB
Eneo 105 km²
Wakazi 1.580.909 (2006)
Msongamano wa watu watu 15.056/km²
Simu 963 (nchi), 11 (mji)
Lage

Dameski (pia: Damasko, Damaskus, Damascus; kiar.: دمشق "dimashk") ni mji mkuu wa Syria, pia ni mji mkubwa wa nchi hiyo wenye wakazi milioni 4.5.

Dameski ni kati ya miji ya kale kabisa duniani iliyoendelea kukaliwa mahali palepale: inaaminiwa imekaliwa tangu miaka 8,000 au zaidi.

Jina

Nchini mji huitwa mara nyingi الشام ("ash-shām"). Jina hilo latumiwa na Waarabu wengine pia kwa nchi yote ya Syria. Kihistoria "Shamu" ilikuwa jina la nchi yote upande wa mashariki wa bahari ya Mediteranea.

Haijulikani kutoka lugha gani jina la “Dameski” lilikujaa. Dameski inaitwa na waenyeji wake kwa jina la “Sham” pia au wakati nyingine “al Fayhaa” au "madinat al yasamin," kwa Kiarabu, yaani “Mji wa Yasimini.”

Jiografia

Dameski iko takriban kilometa 80 mashariki ya pwani ya Mediteranea na kilometa 30 kutoka mpaka kati ya Syria na Lebanoni kando ya mto Barada. Iko kwenye kimo cha mita 680 juu ya UB.

Upande wa magharibi ni milima ya Libanoni ndogo inayozuia mawingu yenye mvua kufika kutoka Mediteranea. Upande wa mashariki inaanza jangwa. Kati ya mji, kuna mito midogo mingi, na mto mkuu ni mto wa Barada.

Zamani, palikuwa na bustani nyingi sehemu zote za nchi. Lakini kwa sababu ya uchafuzi wa mazingira na idadi ya watu ambayo imekuwa inapanda , siku hizi bustani ni chache na pia hakuna maji mengi mitoni kwa mji.

Mji wa kisasa una eneo la 105 km2. Eneo la 77 km2  limetumiwa kwa majengo, makazi na mashamba, na eneo lililobaki ni mlima wa Qassioun.

Hali ya Hewa:

Kwa sababu ya milima ya Anti-Lebanon, kuna mvua chache mjini. Wakati wa baradi, kuna mvuva na theluji mara kwa mara. Wakati wa joto, hali ya hewa ni kavu na joto.

Historia

Akiolojia imeonyesha makazi ya kibinadamu katika eneo la Dameski tangu milenia ya 5 KK.

Utawala wa Misri

Mji ulitajwa mara ya kwanza kimaandishi kwa jina la "Tamasqu" (tmsq) katika taarifa za Misri ya Kale wakati wa Farao Thutmosis III (1479 KK - 1425 KK). Ilikuwa chini ya utawala wa Misri hadi mnamo mwaka 1100 KK.

Ufalme wa Aramu

Tangu 1000 KK mji ukawa kitovu cha ufalme wa Aramu-Dameski unaotajwa pia mara nyingi katika Biblia. Baada ya kushindana mara nyingi na Israeli ulikwisha katika vita dhidi ya Assyria mwaka 732 KK.

Utawala wa Babeli, Uajemi, Wagiriki na Roma

Assyria ilishindwa na Nebukadreza II wa Babeli na Dameski ikawa sehemu ya milki ya pili ya Babeli tangu 572 KK.

Mwaka 538 KK Uajemi iliPOchukua nafasi ya Babeli Dameski ikawa mji mkuu wa jimbo la Syria.

Kufika kwa Aleksanda Mkuu tangu 333 KK kulibadilisha siasa ya Mashariki ya Kati na Dameski ikawa sehemu ya dunia ya Kigiriki.

Wafuasi wa Aleksander waliendelea kushindania mji baadaye: mara ukawa upande wa Waptolemayo (Misri) mara upande wa Waseleukido.

Tangu 64 KK Dola la Roma likaingia Shamu. Dameski ikawa mji mkuu wa jimbo la Kiroma likakua na kustawi. Mpangilio wa Waroma yameonekana hadi leo katika mji wa Kale wa Dameski hata kama majengo ya nyakati zile yamefichwa mita 5 chini ya uwiano wa mji wa leo. Barabara ya decumanus ya Kiroma, ambayo imetajwa katika Biblia kama "barabara iliyonyoka" au "barabara iitwayo Nyofu" (Mdo 9,11), inaoonekana hadi leo.

Kaisari Theodosio I alijenga kanisa kubwa la Mt. Yohane lililotunza kichwa cha Yohane Mbatizaji.

Maziara ya kichwa cha Yohane Mbatizaji ndani ya msikiti wa Muawiya inatembelewa na Waislamu na Wakristo vilevile

.

Waarabu na Waosmani

Dameski ilivamiwa na jeshi la Waarabu Waislamu chini ya khalifa Umar I mwaka 636 B.K.. Kanisa la Mt. Yohane likabadilihswa kuwa msikiti mkuu. Baada ya ushindi wa Muawiyya mwaka 661 juu ya Hussain ibn Ali alichukua cheo cha khalifa akikaa Dameski. Hivyo mji ukawa mji mkuu wa milki ya Wamuawiya iliyotawala nchi kati ya Hispania hadi milango ya China.

Khalifa wa mwisho wa Wamuawiya Marwan II alihamisha makao yake kwenda Haran katika Mesopotamia ya kaskazini. Marwan alishindwa baadaye na Abu al-`Abbās `Abdu'llāh as-Saffāh aliyeanzisha utawala wa makhalifa Waabbasi na kupeleka mji mkuu Baghdad. Dameski haikurudishwa tena umuhimu na heshima jinsi ilivyokuwa wakati wa Wamuawiya.

Iliendelea kuwa maKao makuu ya kijimbo tu, isipokuwa kwa vipindi vifupi ilipokuwa mji huru tena pasipokuwa na utawala wenye nguvu ya makhalifa.

Salah-ad-Din aliweka mji tena chini ya utawala wa Misri hadi 1516. Mnamo 1400 Dameski ilivamiwa na kuharibiwa kabisa na Timur.

Utawala wa Milki ya Waturuki Waosmani ulianza 1516 ukaendelea hadi 1918. Dameski ilijikuta tena mbali na mji mkuu wa milki huko Istanbul. Ilikuwa na umuhimu fulani kwa sababu misafara ya hija kwenda Maka ilianzia Dameski.

Mwaka 1516, kiongozi Mmisrowa Dameski alikimbia mji. Baada siku chache, Sultan Selim I alifika mjini akaweka mji juu ya Waosmani. Wakati ambapo Selim I alirudi Dameski, alijenga msikiti mpya, tekkiye (ni kama soko), na kaburi ya Shaikh Muhi al Din ibn Arabi mtaani kwa Al Salhiyeh.

Waosmani walitawala Dameski kwa muda ya miaka 400. Lakini baina mwaka 1832 na mwaka 1840 ilitawaliwa na Wamisri. Licha ya udogo wake na kwa sababu ya mahali kwake katika njia ya Hajj, Dameski ilikuwa mji muhimu kwa serikali ya Kiosmani. Mwaka 1560, Waosmani walijenga Tikkeyeh Suleymaniyeh ambapo wasafiri na wafanya Hajj waliweza kustarehe.

Wakati wa utawala wa Waosmani, Wayahudi na Wakristo wa Dameski walikuwa dhimmi (watu siyo Waislamu na walilazimisha kulipa kodi tofauti kuliko Waislamu) na waliweza kuendelea na dini zao.

Mwanzo wa karne ya 20, uwazo wa utaifa wa Kiarabu ulianza Dameski kwa sababu ya sheria kutoka Istanbul ambazo zilitumiwa zibadilishe Dameski “mji mturuki” zaidi. Utekelezaji wa watu wenye elimu mwaka 1915 na mwaka 1916 uliongeza uwazo huu wa utaifa wa Kiarabu. Mwaka 1918, Mapinduzi ya Waarabu alianza nchini kwa Syria na baada ya wakati chache, Waosmani waliondoka Syria na Waingereza walichukua nchi. Faisal ibn Hussein alikuwa mfalme mpya wa Syria. Mwaka 1920, serikali iliandika katiba mpya ya kidemokrasia. Lakini, mwaka 1920, Mkutano wa Versailles aliutoa Ufaransa nchi ya Syria kama ukoloni wake. Ufaransa uliingia Syria mwaka 1920.

Mwaka 1925, mapinduzi mapya ambayo ulianzishwa na Hauran (eneo la mashamba kusini ya nchi) yalifika Dameski. Wasyria walitaka uhuru wao. Lakini, Ufaransa ulitupa mabombu Dameski na waliacha mapinduzi. Wakati wa Vita Kuu ya Dunya II, Syria  jeshi la Ufaransa Uhuru na jeshi la Uingereza, walichukua Dameski. Baada ya Vita, Ufaransa ulitoa Syria uhuru na Dameski ilikuwa mji mkuu wa nchi mpya.

Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia ilivunja milki ya Waosmani ikaleta utawala wa Ufaransa katika Syria.

Mji Mkuu wa Syria huru

Uhuru wa Syria mwaka 1946 ulifanya Dameski mji mkuu wa nchi huru. Tangu hapo Dameski ikakua sana ikawa mji wa viwanda na biashara.

Makala hii kuhusu maeneo ya Asia bado ni mbegu.
Je unajua kitu kuhusu Dameski kama historia yake, biashara, taasisi zilizopo, watu au utamaduni?
Labda unaona habari katika wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa?
Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.