Lugha za Kigur

Ramani ya usambazaji wa lugha za Kiguri. Lugha hizi zinazungumzwa hasa nchini Burkina Faso, kaskazini mwa Ghana, kaskazini mwa Togo na Benin, kusini mwa Mali, kusini-magharibi mwa Niger, na maeneo madogo ya kaskazini mwa Côte d'Ivoire.

Lugha za Kigur, pia zinazojulikana kama Kigur cha Kati au Mabia, ni kundi linalounda familia ya Lugha za Niger-Congo. Zinazungumzwa katika maeneo ya Sahel na savana ya Afrika ya Magharibi, yaani: katika maeneo mengi ya Burkina Faso, kusini-kati mwa Mali, kaskazini-mashariki mwa Pwani ya Pembe, nusu za kaskazini za Ghana na Togo, kaskazini-magharibi mwa Benin, na kusini-magharibi mwa Niger. Lugha chache za Kigur zinazungumzwa nchini Nigeria. Zaidi ya hayo, lugha moja pekee ya Kigur, Kibaatonum, inayozungumzwa nchini Benin na kaskazini-magharibi kabisa mwa Nigeria. Lugha nyingine tatu pekee za Kigur, Kitusya, Kivyemo na Kitiefo, zinazungumzwa nchini Burkina Faso. Lugha nyingine ya Kigur isiyoainishwa, Kimiyobe, inayozungumzwa nchini Benin na Togo. Mbali na hayo, Kikulango, Kiloma na Kilorhon, zinazungumzwa nchini Ghana, Pwani ya Pembe na Burkina Faso. Pia, wasemaji wachache wa Kimossi wanapatikana nchini Senegal, na wasemaji wa Kidagaare wanapatikana pia nchini Kamerun. Lugha za Samu za Burkina Faso nazo ni lugha za Kigur.

Sifa za kitipolojia

Kama zilivyo lugha nyingi za Niger-Congo, babu wa lugha za Kigur pengine alikuwa na mfumo wa ngeli za nomino; lugha nyingi za leo zimepunguza mfumo huu kuwa wa jinsia za kisarufi au mtiririko wa mabadiliko ya maneno, au hazina tena mfumo wa ngeli. Sifa ya pamoja ya lugha za Kigur ni uwekaji wa alama za urejesho wa kitendo. Karibu lugha zote za Kigur ni lugha za sauti/toni, huku Kikoromfé ikiwa tofauti ya kipekee. Mifumo ya toni katika lugha za Kigur inatofautiana sana. Lugha nyingi za Kigur zimeelezwa kufuata mfano wa mfumo wa sauti mbili zenye mteremko wa toni, lakini lugha za tawi la Oti-Volta na nyinginezo zina toni tatu za kifonimiki.

Marejeo

Makala hii kuhusu mambo ya lugha bado ni mbegu. Je, unajua kitu kuhusu Lugha za Kigur kama historia yake, uenezi au maendeleo yake? Labda unaona habari katika Wikipedia ya Kiingereza au lugha nyingine zinazofaa kutafsiriwa? Basi unaweza kuisaidia Wikipedia kwa kuihariri na kuongeza habari.