Nenda kwa yaliyomo

Katama Mkangi

Kutoka Wikipedia, kamusi elezo huru

Profesa George Chamanje Katama Mkangi alikuwa mwandishi wa riwaya, mwanasosholojia, na mwanaharakati wa demokrasia kutoka Kenya. Yeye ni mzaliwa wa Ribe, Eneo bunge la Kaloleni, Kaunti ya Kilifi, na anajulikana kama mhadhiri wa Sosholojia na kama mwandishi ambaye riwaya zake zilihusika sana na hali halisi ya kijamii na kisiasa ya Kenya.[1] Zaidi ya taaluma na fasihi, Mkangi alikuwa mtetezi wa haki za binadamu na mageuzi ya kidemokrasia.

Elimu

[hariri | hariri chanzo]

Mkangi Katama alipata shahada katika elimu kutoka Chuo Kikuu cha Dar es Salaam, Tanzania, mwaka 1971. Baadaye, aliendelea na masomo ya uzamili katika Chuo Kikuu cha Sussex cha Uingereza, na kupata shahad a ya uzamili katika Sosholojia ya Maendeleo mwaka 1973 na baadaye kukamilisha Ph.D. katika nyanja hiyo hiyo mwaka wa 1978. Tasnifu yake ya uzamivu iliitwa Ukuaji wa Idadi ya Watu & Hadithi ya Marekebisho ya Ardhi huko Taita.[2]

Siasa

[hariri | hariri chanzo]

Mchango katika mapambano ya pili ya ukombozi

[hariri | hariri chanzo]

Rais Moi alianzisha vita dhidi ya wasomi, ambao aliwaona kuwa wakosoaji wa utawala wake. Aliwashutumu kwa kueneza umaksi kwa watu.[3] Profesa Katama Mkangi alikuwa mpigania demokrasia dhidi ya Urais huu wa Daniel Moi ambao ulikuwa na sifa ya ubabe.[4]

Profesa Mkangi pamoja na wahadhiri na wasomi wengine kama vile Ngũgĩ wa Thiong'o, Maina wa Kinyatti, Micere Githae Mugo, Alamin Mazrui, Abdilatif Abdalla walitumia kazi ya fasihi na mafundisho kufichua dhuluma za utawala wa Moi.[5] Hii ilifanya vyuo vikuu kama vile Chuo Kikuu cha Nairobi na Chuo Kikuu cha Kenyatta kuwa vitovu vya upinzani na upinzani.[6] Baada ya jaribio la mapinduzi mwaka wa 1982, serikali ya Moi ilizidi kuwakandamiza watu waliojaribu kupinga uongozi wao wa kimabavu.[7]

Mapema 1986 Katama Mkangi alikamatwa na kuzuiliwa bila kufunguliwa mashtaka pamoja na Profesa Ngotho Kariuki, Profesa Maina wa Kinyatti na Gibson Kamau Kuria, miongoni mwa wengine, wakati serikali ilianza wa kukandamiza Vuguvugu la Mwakenya.[8][9] Vuguvugu la Mwakenya lilikuwa linajulikana kutetea demokrasia ya vyama vingi.[10]

Mkangi pamoja na wafungwa wengine tisa wa kisiasa akiwemo Raila Odinga waliachiliwa huru Februari 1988, mwezi mmoja kabla ya uchaguzi wa bunge. Walizungumza kuhusu ukatili na mateso ya polisi ambayo walivumilia wakiwa gerezani.[11] Mkangi alikuwa gerezani kwa miaka miwili.

Uchaguzi wa rais wa 1997

[hariri | hariri chanzo]

Katama Mkangi aliwania kiti cha urais na kiti cha Jimbo la Kaloleni katika uchaguzi mkuu wa 1997. Alikuwa miongoni mwa wagombea kumi na watano.[12] Alishindana chini ya chama cha Kenya National Congress (KNC).[13]

Alishindwa katika chaguzi zote mbili za urais na ubunge, akipata kura 23,554, ambazo zilichangia 0.38% ya kura 6,189,684 zilizopigwa katika kinyang'anyiro cha urais.[14]

Kazi

[hariri | hariri chanzo]

Riwaya

[hariri | hariri chanzo]

Kama mwandishi wa riwaya Katama Mkangi alichapisha vitabu kadhaa. Miongoni mwa machapisho yake mashuhuri ni:

  • Ukiwa (1975)
  • Mafuta (1984)
  • Walenisi (1995)
  • Ningekuwa na Uwezo (1999)
  • Ngano za Mfalme Tapwara Tapwara (2003)

Kitabu Walenisi ni mojawapo ya machaguo matano ya mwanzo ya fasihi ya Kiafrika ambayo yatatafsiriwa hadi Kiingereza mwaka wa 2026 kupitia mfululizo wa Fasihi za Lugha za Kiafrika katika Tafsiri na Chuo Kikuu cha Georgia Press.[15][16] Kitabu hicho kitakuwa na jina la They Are Us na tafsiri ya Kiingereza itafanywa na Richard Prins.[17][18]

Machapisho ya kitaaluma

[hariri | hariri chanzo]
  • Mkangi, Katama. Gharama ya Kijamii ya Familia Ndogo: Uhakiki Kuhusu Mpito wa Kidemografia. Kituo cha Maendeleo na Mazingira, Chuo Kikuu cha Oslo, 1992.
  • Mkangi, Katama, na Tume ya Kimataifa ya Wanasheria. Sehemu ya Kenya. Taratibu, Kanuni na Taasisi za Utawala Bora na Uwajibikaji katika Maadili. Imechapishwa na Claripress Ltd. kwa niaba ya Tume ya Kimataifa ya Wanasheria Kenya Section, Kenya Human Rights Commission, Law Society of Kenya, 1994
  • Mkangi, Katama, na Semina ya Kitaifa ya Uislamu wa Kisasa nchini Kenya. Mtazamo wa Uislamu na Mijikenda ya Pwani ya Kenya. Mewa Publications, 1995.
  • Mkangi, Katama, na Siasa Mkoa Mkutano wa Sheria. Tathmini Muhimu ya Usuli wa Kijamii na Utamaduni kwa Utamaduni wa Kupinga Demokrasia Afrika Mashariki. Claripress, 1996.

Mafanikio

[hariri | hariri chanzo]

Riwaya zake na kazi ya kitaaluma imeangazia na kuhamasisha kazi kadhaa za utafiti, zikiwemo:

  • Wamitila, Kyallo Wadi. " Kuelekea Kufungua Walenisi wa Kataka Mkangi. Kesi ya Simulizi ya Kimfano." 1998.[19]
  • Benjamin, Jesse (2010) "Uwakilishi Nchini Kenya, Diaspora Yake, na Taaluma: Urithi wa Kikoloni katika Ujenzi wa Maarifa Kuhusu Pwani ya Kenya," Journal of Global Initiatives: Policy, Pedagogy, Perspective: Vol. 2: Nambari 2, Kifungu cha 9.[20]
  • Mbatiah, Mwenda (2017). "Vision of the Future in East African Fiction: A Comparative Exploration of Selected Works in Kiswahili and English."[21]
  • Yenjela, Wafula. "Kujitolea kwa Riwaya kama Kumbukumbu: Mawazo ya Kimaadili na Kisiasa ya Katama Mkangi." Utafiti wa Oxford kwa Kiingereza, Na. 5, 2017, ukurasa wa 73-91.[22]
  • Wafula, Richard Makhanu. "Mitazamo ya Kiuchumi katika fasihi ya Afrika Mashariki: Utafiti katika riwaya teule za Kiswahili." Jarida la Kimataifa la Humanities & Social Studies, vol. 9, no. 4, 30 Aprili 2021.[23]
  • Enock Matundura aliandika uhakiki wa kitabu hicho, Walenisi, kilichochapishwa katika gazeti la nchini Kenya, Saturday Nation, mwaka wa 2024.[24] Pia aliandika kipande kingine katika Taifa Leo mwaka wa 2018.[5]

Kufundisha

[hariri | hariri chanzo]

Katama Mkangi alianza kazi yake ya ualimu kama mwalimu katika Shule ya Sekondari ya Ribe mwaka wa 1971. Mwaka mmoja baadaye, akawa mwalimu mkuu katika Shule ya Upili ya Aggrey huko Wundanyi.

Alipomaliza Shahada yake ya Uzamivu mwaka wa 1978, Profesa Mkangi alirudi nchini Kenya na kufundisha katika Chuo Kikuu cha Nairobi, Idara ya Sosholojia na baadaye akahudumu kama mtahini wa nje katika Chuo Kikuu cha Dar es Salaam mwaka wa 1986.

Baada ya kuwekwa kizuizini mwaka 1986, Profesa Katama Mkangi alihangaika kupata kazi ndani ya nchi.[25]

Profesa Mkangi pia alikuwa na nyadhifa za kimataifa katika taaluma yake, akihudumu kama Mwanazuoni wa Fulbright katika Idara ya Sosholojia, Chuo cha Carroll kati ya 1998 na 1999.[26]

Wakati wa kifo chake, alikuwa Profesa Mshiriki wa Sosholojia katika Chuo Kikuu cha Kimataifa cha Marekani cha Afrika, nafasi aliyoshikilia tangu 1995.[25]

Kifo

[hariri | hariri chanzo]

Profesa Katama Mkangi aliaga dunia katika ajali ya barabarani Machi 6, 2004 alipokuwa akielekea Mombasa. Alifariki papo hapo baada ya gari lake lenye namba za usajili KAM 067B kugongana uso kwa uso na gari jingine.[25][27]

Marejeo

[hariri | hariri chanzo]
  1. ↑ "The pens that left a big mark". Daily Nation (kwa Kiingereza). 2020-07-05. Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  2. ↑ Gearhart, Rebecca; Giles, Linda L., whr. (2014). Contesting identities: the Mijikenda and their neighbors in Kenyan coastal society. Trenton, NJ: Africa World Press. ISBN 978-1-59221-898-1.
  3. ↑ Friedrich-Ebert-Stiftung; Citizens for Justice (Nairobi, Kenya), whr. (2003). We lived to tell the Nyayo House story. Nairobi, Kenya: Friedrich Ebert Stiftung. ISBN 978-9966-957-03-0.
  4. ↑ "Scores detained in Mwakenya crackdown". Daily Nation (kwa Kiingereza). 2020-07-05. Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  5. 1 2 "KAULI YA MATUNDURA: Mkangi aliandika Walenisi kwa mafumbo kuepuka rungu la dola?". Taifa Leo (kwa American English). 2018-03-29. Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  6. ↑ "Disruptive scenes that birthed Moi's torture era". Rwanda Today (kwa Kiingereza). 2020-10-16. Iliwekwa mnamo 2025-08-30.
  7. ↑ Ong'wen, Oduor (2020-03-13). "Moi as I knew him". Nairobi Law Monthly (kwa Kiingereza (Uingereza)). Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  8. ↑ "Intellectuals lost their way, and the nation is bleeding". Daily Nation (kwa Kiingereza). 2020-07-05. Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  9. ↑ "African Prisoners of Conscience". ASA News (kwa Kiingereza). 21 (1): 34–35. Machi 1988. doi:10.1017/S0278221900595327. ISSN 0278-2219.{{cite journal}}: CS1 maint: date auto-translated (link)
  10. ↑ Juma, Wamalwa; Cletus, Chukwu N.; Mary, Wahome N. (2018-08-31). "BACKGROUND TO THE CONTEMPORARY KENYAN DEMOCRACY: FROM COLONIAL TO 1991". IJRDO - Journal of Social Science and Humanities Research (kwa Kiingereza). 3 (8): 72–85. doi:10.53555/sshr.v3i8.2219. ISSN 2456-2971.[dead link]
  11. ↑ Archives, L. A. Times (1988-02-06). "Kenya Frees 9 Political Prisoners; 4 Allege Torture". Los Angeles Times (kwa American English). Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  12. ↑ "Kenya: IRIN Election Briefing - Kenya | ReliefWeb". reliefweb.int (kwa Kiingereza). 1997-12-13. Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  13. ↑ Ajulu, Rok (1998-09-23). "Kenya's 1997 Elections: Making Sense of the Transition Process". New England Journal of Public Policy. 14 (1). ISSN 0749-016X.
  14. ↑ "Elections in Kenya". africanelections.tripod.com. Ilihifadhiwa kwenye nyaraka kutoka chanzo mnamo 2021-10-08. Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  15. ↑ Mushakavanhu, Tinashe (2025-08-28). "African novels are being translated to English in a bold new trend. We review Ignatius Mabasa's The Mad". The Conversation (kwa American English). Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  16. ↑ Nawotka, Ed. "UGA Press Launches African Language Literature in Translation Series". PublishersWeekly.com (kwa Kiingereza). Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  17. ↑ "University of Georgia Press Launches Series on African Language Literatures in Translation". Brittle Paper (kwa American English). 2025-05-14. Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  18. ↑ "Richard Prins". www.arts.gov (kwa Kiingereza). Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  19. ↑ Wamitila, Kyallo Wadi (1998). "TOWARDS UNLOCKING KATAKA MKANGI'S WALENISI A CASE OF PARABOLIC NARRATIVE?". Kiswahili (kwa Kiingereza). 61. ISSN 2546-2229.
  20. ↑ Benjamin, Jesse (2010-06-14). "Representation in Kenya, Its Diaspora, and Academia: Colonial Legacies in Constructions of Knowledge About Kenya's Coast". Journal of Global Initiatives: Policy, Pedagogy, Perspective. 2 (2). ISSN 1930-3009.
  21. ↑ Mbatiah, Mwenda (2017). "Visions of the Future in East African Fiction: A Comparative Exploration of Selected Works in Kiswahili and English". Kiswahili (kwa Kiingereza). ISSN 2546-2229.
  22. ↑ Yenjela, Wafula (2018-03-25). "Novelistic Dedications as Memoir: The Moral-Political Imagination of Katama Mkangi". Oxford Research in English.
  23. ↑ Wafula, Richard Makhanu (2021-04-30). "Economic Perspectives in East African Literature: A Study in Selected Novels in Kiswahili". The International Journal of Humanities & Social Studies. 9 (4). doi:10.24940/theijhss/2021/v9/i4/HS2104-026. ISSN 2321-9203.
  24. ↑ M, Enock (2024-01-30). "WALENISI-REVIEW". Saturday Nation.
  25. 1 2 3 "Pro-democracy crusader killed in car crash". Daily Nation (kwa Kiingereza). 2020-07-05. Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  26. ↑ "J. William Fulbright Foreign Scholarship Board". The Chronicle of Higher Education (kwa Kiingereza). 1999-02-12. Iliwekwa mnamo 2025-08-31.
  27. ↑ "Death of Professor Katama Mkangi". Blog (kwa Kiingereza). 2004-03-10.
Rudishwa kutoka "https://sw.wikipedia.org/w/index.php?title=Katama_Mkangi&oldid=1526364"